અગ્નિપુરાણમ્

તર્જ્જન્યનામિકા ચૈવ તસ્માદર્દ્ધાઙ્ગુલં વિના। કનિષ્ઠાઙ્ગુષ્ઠકૌ કાર્યૌ ચતુરઙ્ગુલમ્મિતૌ

તर्जની અને અનામિકા આંગળી, અડધી આંગળ ઓછા રાખવી, અને લઘુ આંગળી તથા અંગૂઠો ચાર આંગળના હોવા જોઈએ.

દ્વિપર્વોઙગુષ્ઠકઃ કાર્યઃ શેષાંગુલ્યસ્ત્રિપર્વિકાઃ। સર્વાસાં પર્વણોર્દ્ધેન નખમાનં વિધીયતે

અંગૂઠામાં બે સાંધા હોવા જોઈએ, અને બાકીની આંગળીઓમાં ત્રણ સાંધા. દરેક સાંધા ઉપર નખનું માપ નક્કી કરવું.

વક્ષસો યત્ પ્રમાણન્તુ જઠરં તત્‌પ્રમાણતઃ। અઙ્‌ગુલૈકં ભવેન્નાભી વેધેન ચ પ્રમાણતઃ

છાતીનું માપ એ જ રીતે પેટનું માપ છે. નાભીનું વ્યાસ એક આંગળનું હોવું જોઈએ.

તતો મેઢ્રાન્તરં કાર્યં તાલમાત્રં પ્રમાણતઃ। નાભિમધ્યે પરીણાહો દ્વિચત્વારિંશદઙ્ગુલૈઃ

પછી, યોનિ વચ્ચેનું અંતર એક તાળ (હથેળી) જેટલું હોવું જોઈએ. નાભીના મધ્યમાં ઘેરો બાવન આંગળનો ગણાય છે.

અન્તરં સ્તનયોઃ કાર્ય્યં તાલમાત્રં પ્રમાણતઃ। ચિવુકૌ યવમાનૌ તુ મણ્ડલં દ્વિપદં ભવેત્

સ્તન વચ્ચેનું અંતર એક તાળ જેટલું હોવું જોઈએ. ચિવુક (નિપલ) જવારના દાણા જેટલું, અને મંડળ બે આંગળનું હોવું જોઈએ.

ચતુઃ ષષ્ટ્યઙ્ગુલં કાર્યં વેષ્ટનં વક્ષસઃ સ્ફુટમ્। ચતુર્મુખઞ્ચ તદધોવેષ્ટનં પરિકીર્ત્તિતમ્

છાતીનો ઘેરો ચૌસઠ આંગળનો સ્પષ્ટ હોવો જોઈએ, અને તેના નીચેના ભાગનો ઘેરો ચાર મુખવાળાની મૂર્તિ માટે એવો જ ગણાય છે.

પરિણાહસ્તથા કટ્યા ચતુઃ પઞ્ચાશદઙ્ગુલૈઃ। વિસ્તારશ્ચોરુમૂલે તુ પ્રોચ્યતે દ્વાદશાઙ્ગુલઃ

કમરનો ઘેરો ચોપન આંગળનો હોવો જોઈએ, અને જાંઘના મૂળ પર પહોળાઈ બાર આંગળની ગણાય છે.

તસ્માદભ્યધિકં મધ્યે તતો નિમ્નતરં ક્રમાત્। વિસ્તૃતાષ્ટાઙ્ગુલં જાનુત્રિગુણા પરિણાહતઃ

એથી મધ્ય ભાગ વધારે છે, અને પછી ધીમે ધીમે ઓછો થાય છે. ઘૂંટણનો ઘેરો ત્રણ ગણા આઠ આંગળનો હોવો જોઈએ.

જઙ્ઘા મધ્યે તુ વિસ્તારઃ સપ્તાઙ્ગુલ ઉદાહૃતઃ। ત્રિગુણા પરિધિશ્ચાસ્ય જઙ્ઘાગ્રં પઞ્ચવિસ્તરાત્

જાંઘના મધ્યમાં પહોળાઈ સાત આંગળની કહેવાય છે, અને તેનો ઘેરો ત્રણ ગણા છે. જાંઘના અંતે પહોળાઈ પાંચ આંગળની છે.

ત્રિગુણા પરિધિસ્ચાસ્ય પાદૌ તાલપ્રમાણકૌ। આયામાદુત્થિતૌ પાદૌ ચતુરઙ્ગુલમેવ ચ

તેનો ઘેરો ત્રણ ગણા છે, અને પગ તાળથી માપવામાં આવે છે. પગની ઊંચાઈ ચાર આંગળની હોવી જોઈએ.

ગુલ્ફાત્ પૂર્વં તુ કર્ત્તવ્યં પ્રમાણાચ્ચતુરઙ્ગેલમ્। ત્રિકલં વિસ્તૃતૌ પાદૌ ત્ર્યઙ્ગુલો ગુહ્યકઃ સ્મૃતઃ

ગળફા પહેલાં માપ પ્રમાણે ચાર આંગળનું હોવું જોઈએ. પગમાં પહોળાઈના ત્રણ ભાગ છે, અને ગુહ્યક (એડી) ત્રણ આંગળની ગણાય છે.

પઞ્ચાઙ્ગુલન્તુ નાહોસ્ય દીર્ઘા તદ્વત્ પ્રદેશિની। અષ્ટમાષ્ટાંશતો ન્યૂતાઃ શેષાઙ્ગુલ્યઃ ક્રમેણ તુ

મોટી આંગળી પાંચ આંગળની લંબાઈની છે, અને એ જ રીતે પ્રદેશનિ પણ. બાકી આંગળીઓમાં દરેક એક-આઠમા ભાગથી ઓછી છે.

સપાદાઙ્ગુલમુત્તસેધમઙગુષ્ઠસ્ય પ્રકીર્ત્તિતમ્। યવોનમઙ્ગુલં કાર્યમઙ્ગુષ્ઠસ્ય નખં તથા

અંગૂઠાના ઉપરના નખનું માપ એક અને પોણા આંગળનું કહેવાય છે, અને અંગૂઠાના નખનું માપ જવારના દાણા જેટલું હોવું જોઈએ.

અર્દ્ધાઙ્ગુલં તથાન્યાસાં ક્રમાન્ ન્યૂનં તુ કારયેત્। ત્ર્યઙ્ગુલૌ વૃષણૌ કાર્યૌ મેઢ્રં તુ ચતુરઙ્ગુમ્

અન્ય અંગો માટે, દરેકને અડધી આંગળી ઓછું રાખવું જોઈએ; વૃષણ ત્રણ આંગળીના અને લિંગ ચાર આંગળીના બનાવવું.

પરિણાહોત્ર કોષાગ્રં કર્ત્તવ્યઞ્ચતુરઙ્ગુલમ્। ષડઙ્ગુલપરીણાહૌ વૃષણૌ પરિકીર્ત્તિતૌ

વૃષણની ટોચ ચાર આંગળીની રાખવી, અને વૃષણની પરિઘ છ આંગળીની ગણવામાં આવે છે.

પ્રતિમા ભૂષણાઢ્યા સ્યાદેતદુદ્દેશલક્ષણમ્। અનયૈવ દિશા કાર્યં લોકે દૃષ્ટ્વા તુ લક્ષણમ્

મૂર્તિને આભૂષણોથી સજાવવી જોઈએ; આ તેના લક્ષણો માટેની નિર્દેશિકા છે. દુનિયામાં જે લક્ષણો જોવા મળે છે, તે પ્રમાણે જ બનાવવું.

દક્ષિણે તુ કરે ચક્રમધસ્તાત્ પદ્મમેવ ચ। વામે શઙ્ખં ગદીદસિતદ્વાસુદેવસ્ય લક્ષણાત્

જમણા હાથે ચક્ર અને નીચે પદ્મ રાખવું; ડાબા હાથે શંખ અને ગદા, અંધકારવસ્ત્ર વાસુદેવના લક્ષણ પ્રમાણે.

શ્રીપુષ્ટી ચાપિ કર્ત્તવ્યે પદ્મવીણાકરાન્વિતે। ઊરુમાત્રોચ્છિતાયામે માલાવિદ્યાધરૌ તથા

શ્રી અને પુષ્ટિ પણ બનાવવી, જેમના હાથે પદ્મ અને વીણા હોય; ઊંચા ઊરૂ અને એ જ રીતે માળા ધારણ કરનાર અને જ્ઞાન ધરાવનાર પણ.

પ્રભામણ્ડલસંસ્થૌ તૌ પ્રભા હસ્ત્યાદિભૂષણા। પદ્માભં પાદપીઠન્તુ પ્રતિમાસ્વેવમાચરેત્

એ બંનેને તેજના વર્તુળમાં રાખવું, હસ્તી વગેરે જેવા ભવ્ય આભૂષણો સાથે; પગની પીઠ પદ્મ જેવી હોવી જોઈએ, અને મૂર્તિ માટે એ રીતે જ કરવું.

ભગવાનુવાચ પિણ્ડિકાલક્ષણં વક્ષ્યે દૈર્ઘ્યૈણ પ્રતિમાસમા। ઉચ્છાયં પ્રતિમાર્દ્ધન્તુ ચતુઃ ષષ્ટિપુટાં ચ તામ્

ભગવાને કહ્યું: હું પિંડિકાના લક્ષણો કહું છું, જે મૂર્તિ જેટલી લંબાઈની હોય; તેની ઊંચાઈ મૂર્તિના અડધા જેટલી અને પહોળાઈ ચાર કે સાઠ એકમની હોવી જોઈએ.

ત્યક્ત્વા પઙ્‌ક્તિદ્વયં ચાધસ્તદૂદ્‌ર્ધ્વં યત્તુ કોષ્ઠકમ્। સમન્તાદુભયોઃ પાર્શ્વે અન્તસ્થં પરિમાર્જયેત્

નીચે અને ઉપર બે પંક્તિઓ છોડીને, બંને બાજુઓના અંદરના ભાગને ચારે બાજુથી સારી રીતે ગળવી જોઈએ.

ઊદ્‌ર્ધ્વં પઙ્‌ક્તિદ્વયં ત્યક્ત્વા અધસ્તાદ્ યત્તુ કોષ્ઠકમ્। અન્તઃ સમ્માર્જયેત્ યત્નાત્ પાર્શ્વયોરુભયોઃ સમમ્

ઉપર બે પંક્તિઓ છોડીને, નીચે જે કોષ્ટક છે, તેના અંદરના ભાગને બંને બાજુ સમાન રીતે ગળવું જોઈએ.

તયોર્મધ્યગતૌ તત્ર ચતુષ્કૌ માર્જયેત્તતઃ। ચતુર્દ્ધા ભાજયિત્વા તુ ઊદ્‌ર્ધ્વપઙ્‌ક્તિદ્વયં બુધઃ

એ બંનેના મધ્યમાં ચાર ભાગો સારી રીતે ગળવા; ઉપરની બે પંક્તિઓને ચાર ભાગમાં વહેંચીને, બુદ્ધિપૂર્વક આગળ વધવું.

મેખલા ભાગમાત્રા સ્યાત્ ખાતં તસ્યાર્દ્ધમાનતઃ। ભાગં ભાગં પરિત્યજ્ય પાર્શ્વયોરુભયોઃ સમમ્

મેખલાનો ભાગ એક ભાગ જેટલો રાખવો, અને તેનું ખાડું અડધા ભાગ જેટલું; ભાગ-ભાગ છોડી, બંને બાજુઓ સમાન રાખવી.

દત્ત્વા ચૈકં પદં બાહ્યે પ્રમાણં કારયેદ્ બુધઃ। ત્રિભાગેણ ચ બાગસ્યાગ્રે સ્યાત્તોયવિનિર્ગમઃ

બાહ્યમાં એક પગ આપીને, બુદ્ધિપૂર્વક માપ કરવું; ભાગના આગળ પાણી નીકળવા માટે ત્રણ વિભાગ હોવા જોઈએ.

નાનાપ્રકારભેદેન ભદ્રેયં પિણ્ડિકા શુભા। અષ્ટતાલા તુ કર્ત્તવ્યા દેવી લક્ષ્મીસ્તથા સ્ત્રિયઃ

આ શુભ પિંડિકા વિવિધ રીતે બનાવાય છે; દેવી લક્ષ્મી અને સ્ત્રીઓ માટે એ આઠ તાળાની હોવી જોઈએ.

ભ્રુવૌ યવાધિકે કાર્ય્યે યવહીના તુ નાસિકા। ગોલકેનાધિકં વક્ત્રમૂદ્‌ર્ધ્વં તિર્ય્યગ્વિવર્જિતમ્

ભ્રૂઓ થોડું લાંબી બનાવવી, અને નાક થોડું ટૂંકી; મુખ ઉપરથી વધુ ગોળ અને આડું છિદ્ર ટાળવું.

આયતે નયને કાર્ય્યં ત્રિભાગોનૈર્યવૈસ્ત્રિભિઃ। તદર્દ્ધેન તુ વૈપુલ્યં નેત્રયોઃ પરિકલ્પયેત્

નેત્રો લાંબા બનાવવા, ત્રણ ભાગ યવના; નેત્રોની પહોળાઈ એનું અડધું રાખવી.

કર્ણપાશોઽધિકઃ કાર્ય્યઃ સૃક્કણીસમસૂત્રતઃ। નમ્રં કલાવિહીનન્તુ કુર્ય્યાદંશદ્વયં તથા

કર્ણપાશો મોટો અને જડબાની સમાન લંબાઈનો રાખવો; બંને ઓઠાં વળાંગા અને કલાવિહિન બનાવવું.