અગ્નિપુરાણમ્

શુશોચ વિલલાપાર્ત્તો માં ત્યક્ત્વા ક્ક ગતાસિ વૈ। લક્ષ્મણાશ્વાસિતો રામો માર્ગયામાસ જાનકીમ્

રામ દુઃખી થઈને રડવા લાગ્યા, 'મને છોડી તું ક્યાં ગઈ?' એમ બોલ્યા. પછી લક્ષ્મણે તેમને શાંત કર્યા અને રામે જાનકીની શોધ શરૂ કરી.

દૃષ્ટ્વા જટાયુસ્તં પ્રાહ રાવણો હૃતવાંશ્ચ તામ્। મૃતોઽથ સંસ્કૃતસ્તેન કબન્ધઞ્ચાવધીત્તતઃ

જટાયુએ તેમને જોઈને કહ્યું, 'રાવણે તેને લઈ ગયો છે.' પછી જટાયુ મૃત્યુ પામ્યા અને રામે તેમની અંત્યેષ્ટિ કરી, ત્યારબાદ તેમણે કબંધને પણ મારો.

નારદ ઉવાચ રામઃ પસ્પાસરો ગત્વા શોચન્ સ શર્વરીં તતઃ। હનૂમતા સ સૂગ્નીવં મિત્રઞ્ચકાર હ

નારદે કહ્યું: રામ આગળ વધ્યા અને રાતભર દુઃખ કરતાં રહ્યા; પછી હનુમાન સાથે સુગ્રીવને મિત્ર બનાવ્યા.

સપ્ત તાલન્ વિનિર્ભિદ્ય શરેણૈકેન પશ્યતઃ। પાદેન દુન્દુભેઃ કાયઞ્ચિક્ષેપ દશયોજનમ્

રામે એક જ તીરે સાત તાળના વૃક્ષો ભેદી નાખ્યા, અને પગથી દુંદુભિના મૃતદેહને દસ યોજન દૂર ફેંકી દીધો.

તદ્રિપું બાલિનં હત્વા ભ્રાતરં વૈરસારિણમ્। કિષ્કિન્ધાં કપિરજ્યઞ્ચ રુમાન્તારાં સમર્પયત્

પછી રામે પોતાના દુશ્મન અને ભાઈ બલિને મારી નાખ્યા અને પછી કિષ્કિંધાનું વાનરરાજ્ય અને રુમાને સુગ્રીવને સોંપી દીધા.

ઋષ્યમૂકેહરીશાયકિષ્કિન્ધેશોઽબ્રવીત્સચ । સીતાં ત્વં પ્રાશ્યસેયદ્વત્ તથા રામ કરોમિતે

ઋષ્યમૂક પર વસતા વાનરરાજા, કિષ્કિંધાના રાજાએ કહ્યું: 'જેમ હું રામ માટે કાર્ય કરીશ, તેમ તું પણ સીતાને પાછી મેળવશે.'

તછ્રુત્વા માલ્યવત્પૃષ્ઠે ચાતુર્માસ્યં ચકારસઃ। કિષ્કિન્ધાયાઞ્ચ સુગ્રીવો યદા નાયાતિ દર્શનમ્

આ સાંભળી રામે માલ્યવત પર્વત પર ચાતુર્માસનું વર્તન કર્યું, અને કિષ્કિંધામાં સુગ્રીવ તેમને મળવા આવ્યો નહીં.

તદાઽબ્રવીત્તં રામોક્તં લક્ષમણો વ્રજ રાઘવમ્। ન સ સઙ્કુચિતઃ પન્થા યેન બાલી હતો ગતઃ

ત્યારે રામના કહેવા મુજબ લક્ષ્મણે કહ્યું: 'રાઘવ પાસે જા; જે માર્ગે બલિ મારાયો અને ગયો, એ રસ્તો હવે અટકાયેલો નથી.'

સમયે તિષ્ઠ સુગ્રીવ મા બાલિપથમન્વગઃ। સુગ્રીવ આહ સંસક્તો ગતં કાલં ન બુદ્ધવાન્

'નક્કી કરેલા સમયે રહે, સુગ્રીવ; બલિ જે માર્ગે ગયો એ રસ્તે તું ન જા.' સુગ્રીવે જવાબ આપ્યો: 'મને કામમાં એટલું મન લાગી ગયું કે સમય ક્યારે વીતી ગયો ખબર જ પડી નહીં.'

ઇત્યુક્ત્વા સ ગતો રામં નત્વોવાચ હરીશ્વરઃ। આનીતા વાનરાઃ સર્વે સીતાયાશ્ચ ગવેષણે

આ રીતે કહી, સુગ્રીવ રામ પાસે ગયો, નમસ્કાર કરીને કહ્યું: 'સીતાની શોધ માટે બધા વાનરો એકઠા કરવામાં આવ્યા છે.'

ત્વન્મતાત્ પ્રેષયિષ્યામિ વિચિન્વન્તુ ચ જાનકીમ્ । પૂર્વાદૌ માસમાયાન્તુ માસાદૂર્ધ્વં નિહન્મિ તાન્

'મારા આદેશથી હું તેમને મોકલીશ; તેઓ જાનકીની શોધ કરે. એક માસમાં પાછા આવી જાય, નહિ તો પછી હું તેમને દંડ આપીશ.'

ઇત્યુક્તા વાનરાઃ પૂર્વપશ્ચમોત્તરમાર્ગગાઃ। જગ્મૂ રામં સસુગ્રીવમપશયન્તસ્તુ જાનકીમ્

આ રીતે આદેશ મળતાં વાનરો પૂર્વ, પશ્ચિમ અને ઉત્તર તરફ ગયા; તેઓ રામ અને સુગ્રીવ સાથે ગયા, પણ જાનકી મળી નહીં.

રામાઙ્ગુલીયં સંગૃહ્ય હનૂમાન્ વાનરૈઃ સહ। દક્ષિણે માગયામાસ સુપ્રભાયા ગુહાન્તિકે

હનુમાને રામની મુદ્રિકા લઈને વાનરો સાથે દક્ષિણ તરફ સુપ્રભાની ગુફા પાસે શોધ શરૂ કરી.

માસાદૂર્ધ્વઞ્ચ વિન્યસ્તા અપશ્યન્તસ્તુ જાનકીમ્। ઊચુર્વૃથામરિષ્યામો જટાયુર્દ્ધન્ય એવ સઃ

એક માસ વીતી ગયો છતાં પણ જાનકી મળી નહીં, ત્યારે વાનરો બોલ્યા: 'અમે વ્યર્થ મરી જઈશું; જટાયુ જ ધન્ય છે.'

સીતાર્થે યોઽત્યજત્ પ્રાણાન્રાવણેન હતો રણે। તચ્છ્રુ ત્વા પ્રાહ સમ્પાતિર્વિહાય કપિભક્ષણમ્

સીતા માટે જેણે પોતાનું પ્રાણ ત્યાગ્યું, રણમાં રાવણથી મારાયો—આ સાંભળી, સંપાતીએ વાનરોને ખાવાનું છોડીને વાત કરી.

ભ્રાતાઽસૌ મે જટાયુર્વૈ મયોડ્ડીનોઽર્કમણ્ડલમ્। અર્ક તાપાદ્રક્ષિતોઽગાદ્ દગ્ધપક્ષોઽહમભ્રગઃ

'એ જટાયુ મારો ભાઈ હતો; મને પણ સૂર્યમંડળ સુધી ઉડાડી દીધો હતો. સૂર્યની તાપથી બચી ગયો, પણ મારા પાંખો બળી ગયા અને હું આકાશમાંથી પડી ગયો.'

રામવાર્ત્તાશ્રવાત્ પક્ષૌ જાતૌ ભૂયોઽથ જાનકીમ્। પશ્યામ્યશોકવનિકાગતાં લઙ્કાગતાં કિલ

રામના સમાચાર સાંભળી મારા પાંખો ફરી ઉગ્યા છે; હવે હું જોઈ શકું છું કે જાનકી અશોકવટિકામાં છે અને ખરેખર લંકામાં છે.

શતયોજનચવિશ્તીર્ણે લવણાબ્ધૌ ત્રિકૂટકે। જ્ઞાત્વા રામં સસુગ્રીવં વાનરાઃ કથયન્તુ વૈ

શત યોજન જેટલી વિશાળ ખારા દરિયામાં, ત્રિકૂટ પર્વત પાસે, વાનરોએ રામ અને સુગ્રીવને ઓળખીને વાત કરી.

નારદ ઉવાચ સમ્પાતિવચનં શ્રુત્વા હનુમાનઙ્ગદાદયઃ। અબ્ધિં દૃષ્ટ્વાઽબ્રુવંસ્તેઽબ્ધિં લઙ્ઘયેત કો નુ જીવયેત્

નારદે કહ્યું: સંપાતિના શબ્દો સાંભળી, હનુમાન, અંગદ અને બીજા વાનરો દરિયો જોઈને બોલ્યા: 'આ દરિયો કોણ પાર કરી શકે અને જીવતો રહી શકે?'

કપીનાં જીવનાર્થાય રામકાર્ય્યપ્રસિદ્ધયે। શતયોજનવિસ્તીર્ણં પુપ્લુવેઽબ્ધિં સ મારુતિઃ

વાનરોના બચાવ અને રામનું કામ પૂરું થાય એ માટે, પવનપુત્ર હનુમાને શત યોજન પહોળો દરિયો ફાંદી લીધો.

દૃષ્ટ્વોત્થિતઞ્ચ મૈનાકં સિંહિકાં વિનિપાત્ય ચ । લઙ્કાં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસાનાં ગૃહાણિ વનિતાગૃહે

હનુમાને ઊભેલો મૈનાક પર્વત જોયો અને સિંહિકાને માર્યો; પછી લંકા, રાક્ષસોના ઘર અને સ્ત્રીઓના મહેલ જોયા.

દશગ્રીવસ્ય કુમ્ભસ્ય કુમ્ભકર્ણસ્ય રક્ષસઃ। વિભીષણસ્યેન્દ્રજિતો ગૃહેઽન્યેષાં ચ રક્ષસામ્

તેને દશમુખ, કુંભ, કુંભકર્ણ, વિભીષણ, ઇન્દ્રજિત અને બીજા રાક્ષસોના ઘર પણ દેખાયા.

નાપશ્યત્ પાનભૂમ્યાદૌ સીતાં ચિન્તાપરાયણઃ। અશોકવનિકાં ગત્વા દૃષ્ટવાઞ્છિંશપાતલે

હનુમાને પીણાવાળાં સ્થળો અને બીજાં બધાંયે સીતાજી ક્યાંયે દેખાઈ નહીં, તે ચિંતામાં ગરક થઈ હતી; પછી અશોકવટિકામાં જઈ, શિષપા વૃક્ષ નીચે સીતાજીને જોયા.

રાક્ષસીરક્ષિતાં સીતાં ભવ ભાર્યેતિ વાદિનમ્। રાવણં શિશપાસ્થોઽથ નેતિ સીતાન્તુ વાદિનીમ્

હનુમાને જોયું કે રાક્ષસીઓએ ઘેરેલી સીતાજી પાસે રાવણ કહેતો હતો: 'મારી પત્ની બન'; પણ શિષપા નીચે બેઠેલી સીતાએ સ્પષ્ટ ના કહી દીધું.

ભવ ભાર્યા રાવણસ્ય રાક્ષસીર્વાદિનીઃ કપિઃ। ગતે તુ રાવણે પ્રાહ રાજા દશરથોઽભવત્

વાનરે રાક્ષસીઓએ પણ સીતાને રાવણની પત્ની બનવા કહેતા સાંભળ્યું; રાવણ ત્યાંથી ગયો પછી, હનુમાને કહ્યું: 'દશરથ રાજા હતા.'

રામોઽસ્ય લક્ષ્મમઃ પુત્રૌ વનવાસઙ્ગતૌ વરૌ। રામપત્ની જાનકી ત્વં રાવણેન હૃતા બલાત્

રામ અને લક્ષ્મણ એ તેમના પુત્રો છે, જે વનમાં રહે છે અને ઉત્તમ છે; તું, જનકનંદિની, રામપત્ની, રાવણે બળજબરીથી તને હરી લીધી છે.

રામઃ સુગ્રીવમિત્રસ્ત્વા માર્ગયન્ પ્રૈષયચ્ચ મામ્ । સાભિજ્ઞાનઞ્ચાંગુલીયં રામદત્તં ગૃહાણ વૈ

રામ, જે સુગ્રીવનો મિત્ર છે, મને તને શોધવા મોકલ્યો છે; આ રામ આપેલું અંગૂઠીનું ચિહ્ન સ્વીકાર.

સીતાઽઙ્ગુલીયં જગ્રહ સાઽપશ્યન્મારુતિન્તરૌ। ભૂયોઽગ્રે ચોપવિષ્ટં તમુવાચ યદિ જીવતિ

સીતાએ અંગૂઠી લીધી અને પવનપુત્રને જોયા; પછી ફરી સામે બેઠી અને કહ્યું: 'જો એ જીવતો હશે... '

રામઃ કથં ન નયતિ શઙ્કિતામબ્રવીત્ કપિઃ। રામઃ સીતે ન જાનીતે જ્ઞાત્વા ત્વાં સ નયિષ્યતિ

'રામ મને કેમ બચાવતો નથી?' એમ ચિંતિત સીતાએ પૂછ્યું; વાનરે કહ્યું: 'સીતે, રામને ખબર નથી, જાણશે પછી તને જરૂર લઈ જશે.'