અગ્નિપુરાણમ્

ગારુડં મણ્ડપઞ્ચાગ્રે એકં ભૌમાદિધામ ચ। કુર્ય્યાદ્ધિ પ્રતિમાયાન્તુ દિક્ષુ ચાષ્ટાસુ ચોપરિ

મંડપના આગળ ગારુડમંડપ અને ભૂમિધામ બનાવવું; અને પ્રતિમાના માટે, દરેક દિશામાં એક-એક, કુલ આઠ ઉપર બનાવવું.

પૂર્વં વરાહં દક્ષે ચ નૃસિંહં શ્રીધરં જલે। ઉત્તરે તુ હયગ્રીવમાગ્નેય્યાં જામદગ્ન્યકમ્

પૂર્વ દિશામાં વરાહ, દક્ષિણમાં નૃસિંહ, જળમાં શ્રીધર, ઉત્તર તરફ હયગ્રીવ અને અગ્નિ દિશામાં જામદગ્નિનો પુત્ર સ્થાપવું.

નૈર્ઋત્યાં રામકં વાયૌ વામનં વાસુદેવકમ્। ઈશે પ્રાસાદરચના દેયા વસ્વર્કકાદિભિઃ

નૈઋત દિશામાં રામ, વાયુ દિશામાં વામન, પશ્ચિમમાં વાસુદેવ અને ઈશાન દિશામાં મંદિરની રચના વસુ, આદિત્ય વગેરે સાથે કરવી.

ભગવાનુવાચ પ્રાસાદે દેવતાઃ સ્થાપ્યા વક્ષ્યે બ્રહ્મન્ શ્રૃણુષ્વ મે। પઞ્ચાયતનમધ્યે તુ વાસુદેવં વિવેશયેન્

ભગવાને કહ્યું: મંદિરમાં દેવતાઓની સ્થાપના કરવી જોઈએ; બ્રાહ્મણ, મારી વાત સાંભળ. પાંચ આયતનના મધ્યમાં વાસુદેવને સ્થાપિત કરવો.

વામનં નૃહરિઞ્ચાશ્વશીર્ષં તદ્વચ્ચ શૂકરમ્। આગ્નેયે નૈર્ઋતે ચૈવ વાયવ્યે ચેશગોચરે

વામન, નૃહરી, અશ્વશીર્ષ અને શૂકરને અનુક્રમણિકે અગ્નિ, નૈઋત, વાયુ અને ઈશાન દિશામાં રાખવા.

અથ નારાયણં મધ્યે આગ્નેય્યામમ્બિકાં ન્યસેત્। નૈર્ઋત્યાં ભાસ્કરં વાયૌ બ્રહ્માણં લિઙ્ગમીશકે

પછી મધ્યમાં નારાયણ, અગ્નિ દિશામાં અંબિકા, નૈઋત દિશામાં ભાસ્કર, વાયુ દિશામાં બ્રહ્મા અને ઈશાન દિશામાં લિંગ સ્થાપવું.

અથવા રુદ્રરૂપન્તુ અથવા નવધામસુ। વાસુદેવં ન્યસેન્મધ્યે પૂર્વાદૌ વામવામકાન્

અથવા રુદ્રનું રૂપ, અથવા નવ ધામમાં, મધ્યમાં વાસુદેવ અને પૂર્વ તરફ ડાબા-જમણા ક્રમમાં સ્થાપવું.

ઇન્દ્રાદીન્ લોકપાલાંશ્ચ અથવા નવધામસુ। પઞ્ચાયતનકં કુર્ય્યાત્ મધ્યે તુ પુરુષોત્તમમ્

ઇન્દ્રથી શરૂ થતા લોકપાલો, અથવા નવ ધામમાં, પાંચ આયતન રચના કરી, મધ્યમાં પુરુષોત્તમને સ્થાપિત કરવો.

લક્ષ્મીવૈશ્રવણૌ પૂર્વં દક્ષે માતૃગણં ન્યસેત્। સ્કન્દં ગણેશમીશાનં સુર્ય્યાદીન્ પશ્ચિમે ગ્રહાન્

પૂર્વમાં લક્ષ્મી અને વૈશ્વરવણ, દક્ષિણમાં માતૃગણ, પશ્ચિમમાં સ્કંદ, ગણેશ, ઈશાન, સૂર્ય અને ગ્રહો સ્થાપવું.

ઉત્તરે દશમત્સ્યાદીનાગ્નેય્યાં ચણ્ડિકાં તથા। નૈર્ૠત્યામમ્બિકાં સ્થાપ્ય વાયવ્યે તુ સરસ્વતીમ્

ઉત્તર તરફ દશ અવતાર (મત્સ્યથી શરૂ), અગ્નિ દિશામાં ચંડિકા, નૈઋત દિશામાં અંબિકા અને વાયુ દિશામાં સરસ્વતી સ્થાપવું.

પદ્મામૈશે વાસુદેવં મધ્યે નારાયણઞ્ચ વા। ત્રયોદશાલયે મધ્યે વિશ્વરૂપં ન્યસેદ્ધરિમ્

પદ્મા અને ઈશાને ઈશાન દિશામાં, મધ્યમાં વાસુદેવ અથવા નારાયણ, અને ત્રયોદશ આયતન મંદિરમાં મધ્યમાં વિશ્વરૂપ હરીને સ્થાપવું.

પૂર્વાંદૌ કેશવાદીન્ વા અન્યધામસ્વયં હરિમ્ । મૃણ્મયી દારુઘટિતા લોહજા રત્નજા તથા

પૂર્વ અને અન્ય દિશાઓમાં કેશવ અને અન્ય દેવતાઓ, અથવા અન્ય ધામમાં સ્વયં હરી; મૂર્તિ માટી, લાકડું, ધાતુ કે રત્નમાંથી બનાવી શકાય.

શૈલજા ગન્ધજા ચૈવ કૌસુમી સપ્તદા સ્મૃતા। કૌસુમી ગન્ધજા ચૈવ મૃણ્મયી પ્રતિમા તથા

મૂર્તિ સાત પ્રકારની કહેવાય છે: પથ્થર, સુગંધિત પદાર્થ, ફૂલો; ફૂલો, સુગંધિત પદાર્થ અને માટીની મૂર્તિ પણ.

તત્‌કાલપૂજિતાશ્ચૈતાઃ સર્વકામફલપ્રદાઃ। અથ શૈલમયી વક્ષ્યે શિલા યત્ર ચ ગૃહ્યતે

યોગ્ય સમયે પૂજા કરવાથી આ બધું ઇચ્છિત ફળ આપે છે. હવે પથ્થરની મૂર્તિ અને પથ્થર ક્યાંથી લેવા તે કહું છું.

પર્વતાનામભાવે ચ ગૃહ્ણીયાદ્ ભૂગતાં શિલામ્। પાણ્ડરા હ્યરુણા પીતા કૃષ્ણા શસ્તા તુ વર્ણિનામ્

પર્વત ન હોય તો જમીનમાંથી પથ્થર લેવું; સફેદ, લાલ, પીળા અને કાળા રંગના પથ્થર શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.

ન યદા લભ્યતે સમ્યગ્ વર્ણિનાં વર્ણતઃ શિલા। વર્ણાદ્યાપાદનં તત્ર જુહુયાત્ સિંહવિદ્યયા

યોગ્ય રંગનો પથ્થર ન મળે ત્યારે, સિહ વિધિથી ઇચ્છિત રંગ પ્રાપ્ત કરવા માટે હવન કરવું.

શિલાયાં શુક્લરેખાગ્ર્યા કૃષ્ણાગ્ર્યા સિંહહોમતઃ। કાંસ્યઘણ્ટાનિનાદા સ્યાત્ પુંલિઙ્ગા વિસ્ફુલિઙ્ગિકા

પથ્થરમાં સફેદ રેખા હોય અથવા સિહ હવનથી કાળો છેડો હોય, તો કાંસાની ઘંટની અવાજ આવે; પુરૂષ પથ્થર ચીંગારી ઉત્પન્ન કરે છે.

તન્મન્દલક્ષણા સ્ત્રી સ્યાદ્રૂપાભાવાન્નપુંસકા। દૃશ્યતે મણ્ડલં યસ્યાં સગર્ભાં તાં વિવર્જયેત્

પથ્થરમાં મંડળના ચિહ્ન હોય તો સ્ત્રી છે; રૂપ ન હોય તો નપુંસક છે. અંદર મંડળ દેખાય તો ગર્ભવાળી પથ્થર ટાળવી.

પ્રતિમાર્થં વનં ગત્વા વનયાગં સમાચરેત્। તત્ર ખાત્વોપલિપ્યાથ મણ્ડપે તુ હરિં યજેત્

મૂર્તિ માટે વનમાં જઈ વનયાગ કરવો; ત્યાં ખોદી અને લિપાઈ કર્યા પછી મંડપમાં હરિની પૂજા કરવી.

બલિં દત્ત્વા કર્મ્મશસ્ત્રં ટઙ્કાદિકમથાર્ચ્ચયેત્। હુત્વાથ શાલિતોયેન અસ્ત્રેણ પ્રોક્ષયેચ્છિલામ્

બલિ અર્પણ કર્યા પછી, કર્મ માટેના સાધનો જેમ કે કુહાડી વગેરેનું પૂજન કરવું. પછી અર્પણ કરીને, ધાનના પાણીથી શિલાને સાધન દ્વારા છાંટવું.

રક્ષાં કૃત્વા નૃસિંહેન મૂલમન્ત્રેણ પૂજયેત્ । હુત્વા પૂર્ણાહુતિં દદ્યાત્તતો ભૂતબલિં ગુરુઃ

નરસિંહ મંત્રથી રક્ષા કરીને, મૂળ મંત્રથી પૂજન કરવું. અર્પણ કર્યા પછી, ગુરુએ પૂર્ણાહુતિ અને ભૂતબલિ આપવી.

અત્ર યે સંસ્થિતાઃ સત્ત્વા યાતુધાનાશ્ચ ગુહ્યકાઃ। સિદ્ધાદયો વા યે ચાન્યે તાન્ સમ્પૂજ્ય ક્ષમાપયેત્

અહીં હાજર તમામ જીવ, યાતુધાન, ગુહ્યક, સિદ્ધ અને અન્ય જે હોય, તેમને સન્માન કરીને ક્ષમા માંગવી.

વિષ્ણુબિમ્બાર્થમસ્માકં યાત્રૈષા કેશવાજ્ઞયા। વિષ્ણ્વર્થં યદ્ભવેત્ કાર્ય્યં યુષ્માકમપિ તદ્ભવેત્

આ યાત્રા આપણા માટે વિષ્ણુની મૂર્તિ માટે છે, કેશવની આજ્ઞાથી કરવામાં આવી છે. વિષ્ણુ માટે જે કાર્ય હોય, એ તમારું પણ કાર્ય બની રહે.

અનેન બલિદાનેન પ્રીતા ભવત સર્વથા। ક્ષેમેણ ગચ્છતાન્યત્ર મુક્ત્વા સ્થાનમિદં ત્વરાત્

આ બલિ અર્પણથી તમે સર્વ રીતે પ્રસન્ન થાઓ. શાંતિથી અહીંથી જલદી અન્યત્ર જાઓ.

એવં પ્રબોધિતાઃ સત્ત્વા યાન્તિ તૃપ્તા યથાસુખમ્। શિલ્પિભિશ્ચ ચરું પ્રાસ્ય સ્વપ્નમન્ત્રં જપેન્નિશિ

આ રીતે બોલ્યા પછી, જીવ તૃપ્ત અને સુખી થઈને જતા રહે છે. શિલ્પીઓ ચરુ અર્પણ કરીને, રાત્રે સ્વપ્નમંત્ર જપે.

ઓં નમઃ સકલલોકાય વિષ્ણવે પ્રભવિષ્ણવે। વિશ્વાય વિશ્વરૂપાય સ્વપ્નાધિપતયે નમઃ

ઓમ, સર્વ લોકના સ્વામી વિષ્ણુને નમન, સર્વવ્યાપી, વિશ્વરૂપ, સ્વપ્નના અધિપતિને નમન.

આચક્ષ્વ દેવદેવેશ પ્રસુપ્તોસ્મિ તવાન્તિકમ્। સ્વપ્ને સર્વાણિ કાર્યાણિ હૃદિસ્થાનિ તુ યાનિ મે

દેવદેવના સ્વામી, હું તમારી પાસે સુઈ રહ્યો છું. મારા હૃદયમાં રહેલા બધા કાર્ય સ્વપ્નમાં બતાવો.

ઓં ઓં હ્રું ફટ્ વિષ્ણવે સ્વાહા । શુભે સ્વપ્ને શુભં સર્વં હ્યશુભે સિંહહોમતઃ

ઓમ ઓમ હ્રું ફટ, વિષ્ણુને સ્વાહા. શુભ સ્વપ્નમાં બધું શુભ રહે, અશુભ સ્વપ્નમાં સિંહહોમથી શુદ્ધ થાય.

કુદ્દાલટઙ્કશસ્ત્રાદ્યં મધ્વાજ્યાક્તમુખઞ્ચરેત્। આત્માનં ચિન્તયેદ્વિષ્ણું શિલ્પિનં વિશ્વકર્મ્મકમ્

કુદરા, કુહાડી જેવા સાધનો, જેનું મુખ મધ અને ઘીથી લિપ્ત હોય, તે ઉઠાવવું. પોતાને વિષ્ણુ અને શિલ્પીને વિશ્વકર્મા તરીકે ધ્યાન કરવું.