અગ્નિપુરાણમ્

કૃત્વા નિધાપયેદ્‌ગર્ભં ગર્ભાધાનં ભવેન્નિશિ। ગોવસ્ત્રાદિ પ્રદદ્યાચ્ચ ગુરવેન્યેષુ ભોજનમ્

આ રીતે કરીને, ગર્ભ (આધાર) ખાડામાં મૂકો; ગર્ભાધાન રાત્રે થવું જોઈએ. ગુરુ અને અન્ય લોકોને ગૌવસ્ત્ર અને અન્ય ભેટો તથા ભોજન આપવું.

ગર્ભં ન્યસ્યેષ્ટકા ન્યસ્ય તતો ગર્ભં પ્રપૂરયેત્। પીઠબન્ધમતઃ કુર્ય્યાન્મિતપ્રાસાદમાનત

ગર્ભ મૂકી, પછી ઇંટો ગોઠવો અને પછી આધાર ભરો; ત્યારબાદ, નિર્ધારિત રીત પ્રમાણે પીઠ (પ્લેટફોર્મ) બાંધો અને મર્યાદિત કદનું મકાન બનાવો.

પીઠોત્તમં ચોચ્છ્રયેણ પ્રાસાદસ્યાર્દ્ધવિસ્તરાત્। પાદહીનં મધ્યમં સ્યાત્ પનિષ્ઠં ચોત્તમાર્દ્ધતઃ

શ્રેષ્ઠ પીઠ મકાનની અડધી પહોળાઈ જેટલી ઊંચી હોવી જોઈએ; મધ્યમ પીઠ ચોથા ભાગથી ઓછી, અને સૌથી નાની પીઠ શ્રેષ્ઠની અડધી.

પીઠબન્ધોપરિષ્ટાતુ પુનર્યજત્। પાદપ્પરતિષ્ઠકારી તુ નિષ્પાપો દિવિ મોદતે

પીઠ બાંધ્યા પછી, ફરીથી પૂજા કરવી; જે પોતાના પગથી આધાર સ્થાપે છે, તે પાપથી મુક્ત થઈ સ્વર્ગમાં આનંદ પામે છે.

દેવાગારં કરોમીતિ મનસા યસ્તુ ચિન્તયેત્। તસ્ય કાયગતં પાપં તદહ્રા હિ પ્રણશ્યતિ

જે મનથી વિચારે છે કે 'હું દેવો માટે મંદિર બાંધું', તેના શરીર પર લાગેલા બધા પાપ એ જ દિવસે નાશ પામે છે.

કૃતે તુ કિં પુનસ્તસ્ય પ્રાસાદે વિધિનૈવ તુ। અષ્ટેષ્ટકસમાયુક્તં યઃ કુર્ય્યાહેવતાલયમ્

પછી જ્યારે તે નિયમ પ્રમાણે, આઠ ઇંટો સાથે દેવાલય બાંધે છે, તો શું ફળ મળે છે?

ન તસ્ય ફલસમ્પત્તિર્વક્તું શક્યેત કેનચિત્। અનેનૈવાનુમેયં હિ ફલં પ્રાસાદવિસ્તરાત્

તેને મળતી ફળસંપત્તિ કોઈ પણ વર્ણવી શકતું નથી; ફળ તો મંદિરના વિશાળતાથી જ અંદાજી શકાય છે.

ગ્રામમધ્યે ચ પૂર્વે ચ પ્રત્યગ્દ્વારં પ્રકલ્પયેત્। વિદિશાસુ ચ સર્વાસુ ગ્રામે પ્રત્યઙ્મુખો ભવેત્

ગામના મધ્યમાં અને પૂર્વ તરફ, પૂર્વમુખી દ્વાર રાખવું; ગામમાં દરેક દિશામાં મંદિર પશ્ચિમમુખી હોવું જોઈએ.

ઇયગ્રીવ ઉવાચ પ્રાસાદં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ સર્વસાધારણ શ્રૃણ। ચતુરસ્ત્રીકૃતં ક્ષેત્રં ભજેત્ ષોડશધા બુધઃ

ઈયગ્રીવાએ કહ્યું: હવે હું મંદિર બાંધવાની સામાન્ય રીત સમજાવું છું—સાંભળો. બુદ્ધિમાન વ્યક્તિએ ચોરસ જમીનને સોળ ભાગમાં વહેંચવી.

મધ્યે તસ્ય ચતુર્ભિસ્તુ કુર્ય્યાદાયસમન્વિતમ્। દ્વાદશૈવ તુ ભાગાનિ ભિત્ત્યર્થં પરિકલ્પયેત્

તેના મધ્યમાં, ચાર ભાગથી લોખંડથી રચના કરવી; અને દિવાલ માટે બાર ભાગ ગોઠવવા.

જઙ્ઘોચ્છાયન્તુ કર્ત્તવ્યં ચતુર્ભાગેણ ચાયતમ્ । જઙ્ઘાયાં દ્વિગુણોચ્છાયં મઞ્ચર્ય્યાઃ કલ્પયેદ્ બુધઃ

નીચી દિવાલની ઊંચાઈ જમીનની લંબાઈના ચોથા ભાગ જેટલી રાખવી; અને બુદ્ધિમાન વ્યક્તિએ પીઠની ઊંચાઈ દિવાલની ઊંચાઈથી બે ગણી રાખવી.

તુર્ય્યભાગેન મઞ્ચર્ય્યાઃ કાર્ય્યઃ સમ્યક્ પ્રદક્ષિણઃ । તન્માનનિર્ગમં કાર્ય્યમુભયોઃ પાર્શ્વયોઃ સમમ્

પીઠની લંબાઈના ચોથા ભાગથી પરિક્રમાનો માર્ગ બનાવવો; બંને બાજુએ પસાર થવા માટે સમાન જગ્યા રાખવી.

શિશરેણ સમં કાર્ય્યમગ્રે જગતિ વિસ્તરમ્। દ્વિગુણેનાપિ કર્ત્તવ્યં યથાશોભાનુરૂપતઃ

મંડપના આગળનું વિસ્તરણ, દ્વારની પહોળાઈ જેટલું રાખવું; અથવા, જો યોગ્ય અને સુંદર લાગે, તો એના બે ગણા પણ રાખી શકાય.

વિસ્તારાન્મણ્ડપસ્યાગ્રે ગર્ભસૂત્રદ્વયેન તુ। દૈર્ઘ્યાત્પાદાધિકં કુર્ય્યાન્મધ્યસ્તમ્ભૈર્વિભૂષિતમ્

મંડપના આગળ, બે ગર્ભસૂત્રો વાપરી તેની પહોળાઈ પ્રમાણે રાખવી, અને લંબાઈ એક પગથી વધુ રાખવી; વચ્ચેના સ્તંભો વડે સુંદર રીતે સજાવવું.

પ્રાસાદગર્ભમાનં વા કુર્વ્વીત મુખમણ્ડપમ્। એકાશીતિપદૈર્વ્વાસ્તું પશ્ચાત્ મણ્ડપમારભ્ત્

અથવા, ગર્ભગૃહના માપ પ્રમાણે મુખમંડપ બનાવવો, અથવા એકેંસી પગની લંબાઈથી મંડપ તૈયાર કરવો, અને પાછળથી મંડપ શરૂ કરવો.

શુકાન્ પ્રાગ્‌દ્વારવિન્યાસે પાદાન્તઃ સ્થાન્ યજેત્ સુરાન્। તથા પ્રાકારવિન્યાસે યજેદ્ દ્વાત્રિંશદન્તગાન્

પૂર્વ દ્ધારની રચનામાં, પગના છેડે દેવતાઓને યજ્ઞ અર્પણ કરવું; અને પ્રાકારની રચનામાં પણ, બત્રીસ દેવતાઓને છેડે અર્પણ કરવું.

સર્વસાધારણં ચૈતત્ પ્રાસાદસ્ય ચ લક્ષણમ્। માનેન પ્રતિમાયા વા પ્રાસાદમપરં શ્રૃણુ

મંદિરનું આ સામાન્ય લક્ષણ છે; હવે પ્રતિમાના માપથી અથવા તેના પોતાના માપથી બીજા મંદિર વિશે સાંભળો.

પ્રતિમાયાઃ પ્રમાણેન કર્ત્તવ્યા પિણ્ડિકા શુભા। ગર્ભસ્તુ પિણ્ડિકાર્દ્વેન ગર્ભમાનાસ્તુ ભિત્તયઃ

પ્રતિમાના માપ પ્રમાણે સુંદર પિંડિકા બનાવવી; ગર્ભગૃહ પિંડિકાના અડધા માપનું હોવું જોઈએ, અને ગર્ભગૃહના માપ પ્રમાણે ભીતો બનાવવી.

ભિત્તેરાયામમાનેન ઉત્સેધન્તુ પ્રકલ્પયેત્। ભિત્ત્યુચ્છાયાત્તુ દ્વિગુણં શિખરં કલ્પયેદ્ બુધઃ

ભીતની લંબાઈ પ્રમાણે ઊંચાઈ નક્કી કરવી; અને ભીતની છાંયાથી બે ગણા માપનું શિખર વિધવાને બનાવવું.

શિખરસ્ય તુ તુર્ય્યેણ ભ્રમણં પરિકલ્પયેત્। શિખરસ્ય ચતુર્થેન અગ્રતો મુખમણ્ડપમ્

શિખરના ચોથા ભાગ જેટલો પરિક્રમાનો માર્ગ રાખવો; અને શિખરના ચોથા ભાગ જેટલો મુખમંડપ આગળ બનાવવો.

અષ્ટમાંશેન ગર્ભસ્ય રથકાનાન્તુ નિર્ગમઃ। પરિધેર્ગુણભાગેન રથકસ્તિત્ર કલ્પયેત્

ગર્ભગૃહના અઠ્ઠા ભાગ જેટલો રથકાન માટે બહારનો માર્ગ રાખવો; અને પરિધના ગુણાનુસાર ત્રણ રથકાન બનાવવું.

તત્તૃતીયેણ વા કુર્ય્યાદ્રથકાનાન્તુ નિર્ગમમ્। વામત્રયં સ્થાપનીયં રથકત્રિતયે સદા

અથવા, રથકાન માટે બહારનો માર્ગ તૃતીય ભાગ જેટલો રાખવો; અને ત્રણ રથકાન માટે ત્રણ વામા હંમેશા સ્થાપિત કરવી.

શિખરાર્થં હિ સૂત્રાણિ ચત્વારિ વિનિપાતયેત્। શુકનાશોદ્‌ર્ધ્વતઃ સૂત્રં તિર્ય્યગ્ભૂતં નિપાતયેત્

શિખર માટે ચાર સૂત્રો પાથરવા; અને શુકનાસા ઉપર આડું સૂત્ર મૂકવું.

શિખરસ્યાર્દ્ધભાગસ્થં સિંહં તત્ર તુ કારયેત્। શુકનાસાં સ્થિરીકૃત્ય મધ્યસન્ધૌ નિધાપયેત્

શિખરના અડધા ભાગમાં સિંહ બનાવવો; અને શુકનાસાઓને મધ્યના સંધિમાં મજબૂત કરીને મૂકવું.

અપરે ચ તતા પાર્શ્વે તદ્વત્ સૂત્રં નિધાપયેત્। તદૂદ્ર્ધ્વન્તુ ભવેદ્વેદી સકણ્ઠા મનસારકમ્

બીજી બાજુ પણ એ જ રીતે સૂત્ર મૂકવું; અને તેના ઉપર કાંઠાવાળી, મન જેવું આર્કવાળી વેદી હોવી જોઈએ.

સ્કન્ધભગ્નં ન કર્ત્તવ્યં વિકરાલં તથૈવ ચ। ઉદ્‌ર્ધ્વં ચ વેદિકામાનાત્ કલશં પરિકલ્પયેત્

ભાંગેલા ખભા અથવા વિકૃત રૂપે ન બનાવવું; અને વેદીના માપ પ્રમાણે ઉપર કલશ બનાવવો.

વિસ્તારાદ્ દ્વિગુણં દ્વારં કર્ત્તવ્યં તુ સુશોભનમ્। ઉદુમ્બરૌ તદૂદ્‌ર્ધ્વઞ્ચ ન્યસેચ્છાખાં સુમઙ્ગલૈઃ

દ્વારનું માપ બે ગણા રાખવું અને સુંદર બનાવવું; અને તેના ઉપર ઉદુમ્બરનું શુભ શાખ મૂકવું.

દ્વારસ્ય તુ ચતુથાંશે કાર્ય્યૌ ચણ્ડપ્રચણ્ડકૌ। વિષ્વક્‌સેનવત્સદણ્ડૌ શિખોદ્‌ર્ધ્વેડુમ્બરે શ્રિયમ્

દ્વારના ચોથા ભાગમાં ચંડ અને પ્રચંડ બનાવવું; વિશ્વક્સેન જેવું બે દંડ, અને શિખરના ઉપર ઉદુમ્બર પર શ્રી સ્થાપિત કરવી.

દિગ્ગજૈઃ સ્નાપ્યમાનાન્તાં ઘટૈઃ સાબ્જાં સુરૂપિકામ્। પ્રાસાદસ્ય ચતુર્થાંશૈઃ પ્રાકારસ્યોચ્છયો ભવેત્

દિશાના દંતદંતો દ્વારા કળશથી સ્નાન કરાવેલી, કમળોથી શોભાયમાન સુંદર પ્રતિમા મંદિરના ચોથા ભાગમાં હોવી જોઈએ; અને પ્રાકારની ઊંચાઈ પણ એ જ ભાગ પ્રમાણે રાખવી.