અગ્નિપુરાણમ્

કુમ્ભોપરિષ્ટાદ્દેવેશં પદ્મિનીં ન્યસ્ય દેવતામ્। મૃત્તિકાશ્ચૈવ પુષ્પાણિ ધાતવો રત્નમેવ ચ

વાસણની ઉપર પદ્મિની દેવીને સ્થાપિત કરવી; માટી, ફૂલો, ધાતુઓ અને રત્ન પણ મૂકવા.

લૌહાનિ દિક્પતેરસ્ત્રં યજેદ્વૈ ગર્ભભાજને। દ્વાદશાઙ્ગુલવિસ્તારે ચતુરઙ્ગુલકોચ્છ્રયે

લોહીના વાસણમાં દિશાના રક્ષકનું શસ્ત્ર ગર્ભભાજન માટે પૂજવું, તે વાસણ બાર આંગળ પહોળું અને ચાર આંગળ ઊંચું હોવું જોઈએ.

પદ્માકારે તામ્રમયે ભાજને પૃથિવીં યજેત્। એકાન્તે સર્વભૂતેશે પર્વતાસનમણ્ડિતે

પદ્માકારના તામડાના વાસણમાં પૃથ્વીનું પૂજન કરવું; એકાંત સ્થળે, સર્વભૂતના ઈશ્વર સાથે, પર્વતના આસનથી સજ્જ કરવું.

સમુદ્રપરિવારે ત્વં દેવિ ગર્ભં સમાશ્રય। નન્દે નન્દય વાસિષ્ઠે વસુભિઃ પ્રજયા સહ

સમુદ્રથી ઘેરાયેલી દેવી, ગર્ભ ધારણ કર; નંદે, વાસિષ્ઠો, વસુઓ અને તેમની સંતાન સાથે આનંદ કર.

જયે ભાર્ગવદાયાદે પ્રજાનાં વિજયાવહે। પૂર્ણેઙ્ગિરસદાયાદે પૂર્ણકામં કુરુષ્વ મામ્

જયવંત, ભૃગુના વંશજ, પ્રજાઓમાં વિજય લાવ; પૂર્ણ, અંગિરસના વંશજ, મારી તમામ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કર.

ભદ્રે કાશ્યપદાયાદે કુરુ ભદ્રાં મતિં મમ। સર્વબીજસમાયુક્તે સર્વરત્નૌષધીવૃતે

હે શુભ કાશ્યપના વંશજ, મારા મનમાં શુભ વિચાર લાવ, જેમાં સર્વ પ્રકારના બીજ, રત્ન અને ઔષધીઓથી ભરપૂર હોય.

જયે સુરુચિરે નન્દે વાસિષ્ઠે રમ્યતામિહ। પ્રજાપતિસુતે દેવિ ચતુરસ્રે મહીયસિ

હે પ્રજાપતિની પુત્રી દેવી, આ વિશાળ અને ચારે બાજુથી સુંદર વસિષ્ઠના ઘર માં વિજય, તેજ અને આનંદ રહે, અહીં સૌ ભવ્યતા અને આનંદ રહે.

સુભગે સુપ્રભે ભદ્રે ગૃહે કાશ્યપિ રમ્યતામ્। પૂજિતે પરમાશ્ચર્ય્યે ગન્ધમાલ્યૈરલઙ્કૃતે

હે શુભ, તેજસ્વી અને ભાગ્યશાળી, કાશ્યપના ઘરમાં તું આનંદથી વસ, જ્યાં તારી પૂજા થાય છે અને સુગંધિત ફૂલોની વણજથી ઘર સજાયેલું છે.

ભવભૂતિકરી દેવિ ગૃહે ભાર્ગવિ રમ્યતામ્। દેશસ્વામિપુરસ્વામિગૃહસ્વામિપરિગ્રહે

હે ભૃગુના વંશજ દેવી, તું ઘરમાં, દેશના માલિક, શહેરના માલિક અને ઘરના માલિકના સ્થાને સુખથી વસ અને સૌને સમૃદ્ધિ આપ.

મનુષ્યાદિકતુષ્ટ્યર્થં પશુવૃદ્ધિકરી ભવ। એવમુત્ક્વા તતઃ ખાતં ગોમૂત્રેણ તુ સેચયેત્

માણસ અને અન્ય જીવોની તૃપ્તિ માટે તું paશુઓની વૃદ્ધિ લાવ. આવું બોલ્યા પછી, ખાડામાં ગૌમૂત્ર છાંટવું.

કૃત્વા નિધાપયેદ્‌ગર્ભં ગર્ભાધાનં ભવેન્નિશિ। ગોવસ્ત્રાદિ પ્રદદ્યાચ્ચ ગુરવેન્યેષુ ભોજનમ્

આ રીતે કરીને, ગર્ભ (આધાર) ખાડામાં મૂકો; ગર્ભાધાન રાત્રે થવું જોઈએ. ગુરુ અને અન્ય લોકોને ગૌવસ્ત્ર અને અન્ય ભેટો તથા ભોજન આપવું.

ગર્ભં ન્યસ્યેષ્ટકા ન્યસ્ય તતો ગર્ભં પ્રપૂરયેત્। પીઠબન્ધમતઃ કુર્ય્યાન્મિતપ્રાસાદમાનત

ગર્ભ મૂકી, પછી ઇંટો ગોઠવો અને પછી આધાર ભરો; ત્યારબાદ, નિર્ધારિત રીત પ્રમાણે પીઠ (પ્લેટફોર્મ) બાંધો અને મર્યાદિત કદનું મકાન બનાવો.

પીઠોત્તમં ચોચ્છ્રયેણ પ્રાસાદસ્યાર્દ્ધવિસ્તરાત્। પાદહીનં મધ્યમં સ્યાત્ પનિષ્ઠં ચોત્તમાર્દ્ધતઃ

શ્રેષ્ઠ પીઠ મકાનની અડધી પહોળાઈ જેટલી ઊંચી હોવી જોઈએ; મધ્યમ પીઠ ચોથા ભાગથી ઓછી, અને સૌથી નાની પીઠ શ્રેષ્ઠની અડધી.

પીઠબન્ધોપરિષ્ટાતુ પુનર્યજત્। પાદપ્પરતિષ્ઠકારી તુ નિષ્પાપો દિવિ મોદતે

પીઠ બાંધ્યા પછી, ફરીથી પૂજા કરવી; જે પોતાના પગથી આધાર સ્થાપે છે, તે પાપથી મુક્ત થઈ સ્વર્ગમાં આનંદ પામે છે.

દેવાગારં કરોમીતિ મનસા યસ્તુ ચિન્તયેત્। તસ્ય કાયગતં પાપં તદહ્રા હિ પ્રણશ્યતિ

જે મનથી વિચારે છે કે 'હું દેવો માટે મંદિર બાંધું', તેના શરીર પર લાગેલા બધા પાપ એ જ દિવસે નાશ પામે છે.

કૃતે તુ કિં પુનસ્તસ્ય પ્રાસાદે વિધિનૈવ તુ। અષ્ટેષ્ટકસમાયુક્તં યઃ કુર્ય્યાહેવતાલયમ્

પછી જ્યારે તે નિયમ પ્રમાણે, આઠ ઇંટો સાથે દેવાલય બાંધે છે, તો શું ફળ મળે છે?

ન તસ્ય ફલસમ્પત્તિર્વક્તું શક્યેત કેનચિત્। અનેનૈવાનુમેયં હિ ફલં પ્રાસાદવિસ્તરાત્

તેને મળતી ફળસંપત્તિ કોઈ પણ વર્ણવી શકતું નથી; ફળ તો મંદિરના વિશાળતાથી જ અંદાજી શકાય છે.

ગ્રામમધ્યે ચ પૂર્વે ચ પ્રત્યગ્દ્વારં પ્રકલ્પયેત્। વિદિશાસુ ચ સર્વાસુ ગ્રામે પ્રત્યઙ્મુખો ભવેત્

ગામના મધ્યમાં અને પૂર્વ તરફ, પૂર્વમુખી દ્વાર રાખવું; ગામમાં દરેક દિશામાં મંદિર પશ્ચિમમુખી હોવું જોઈએ.

ઇયગ્રીવ ઉવાચ પ્રાસાદં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ સર્વસાધારણ શ્રૃણ। ચતુરસ્ત્રીકૃતં ક્ષેત્રં ભજેત્ ષોડશધા બુધઃ

ઈયગ્રીવાએ કહ્યું: હવે હું મંદિર બાંધવાની સામાન્ય રીત સમજાવું છું—સાંભળો. બુદ્ધિમાન વ્યક્તિએ ચોરસ જમીનને સોળ ભાગમાં વહેંચવી.

મધ્યે તસ્ય ચતુર્ભિસ્તુ કુર્ય્યાદાયસમન્વિતમ્। દ્વાદશૈવ તુ ભાગાનિ ભિત્ત્યર્થં પરિકલ્પયેત્

તેના મધ્યમાં, ચાર ભાગથી લોખંડથી રચના કરવી; અને દિવાલ માટે બાર ભાગ ગોઠવવા.

જઙ્ઘોચ્છાયન્તુ કર્ત્તવ્યં ચતુર્ભાગેણ ચાયતમ્ । જઙ્ઘાયાં દ્વિગુણોચ્છાયં મઞ્ચર્ય્યાઃ કલ્પયેદ્ બુધઃ

નીચી દિવાલની ઊંચાઈ જમીનની લંબાઈના ચોથા ભાગ જેટલી રાખવી; અને બુદ્ધિમાન વ્યક્તિએ પીઠની ઊંચાઈ દિવાલની ઊંચાઈથી બે ગણી રાખવી.

તુર્ય્યભાગેન મઞ્ચર્ય્યાઃ કાર્ય્યઃ સમ્યક્ પ્રદક્ષિણઃ । તન્માનનિર્ગમં કાર્ય્યમુભયોઃ પાર્શ્વયોઃ સમમ્

પીઠની લંબાઈના ચોથા ભાગથી પરિક્રમાનો માર્ગ બનાવવો; બંને બાજુએ પસાર થવા માટે સમાન જગ્યા રાખવી.

શિશરેણ સમં કાર્ય્યમગ્રે જગતિ વિસ્તરમ્। દ્વિગુણેનાપિ કર્ત્તવ્યં યથાશોભાનુરૂપતઃ

મંડપના આગળનું વિસ્તરણ, દ્વારની પહોળાઈ જેટલું રાખવું; અથવા, જો યોગ્ય અને સુંદર લાગે, તો એના બે ગણા પણ રાખી શકાય.

વિસ્તારાન્મણ્ડપસ્યાગ્રે ગર્ભસૂત્રદ્વયેન તુ। દૈર્ઘ્યાત્પાદાધિકં કુર્ય્યાન્મધ્યસ્તમ્ભૈર્વિભૂષિતમ્

મંડપના આગળ, બે ગર્ભસૂત્રો વાપરી તેની પહોળાઈ પ્રમાણે રાખવી, અને લંબાઈ એક પગથી વધુ રાખવી; વચ્ચેના સ્તંભો વડે સુંદર રીતે સજાવવું.

પ્રાસાદગર્ભમાનં વા કુર્વ્વીત મુખમણ્ડપમ્। એકાશીતિપદૈર્વ્વાસ્તું પશ્ચાત્ મણ્ડપમારભ્ત્

અથવા, ગર્ભગૃહના માપ પ્રમાણે મુખમંડપ બનાવવો, અથવા એકેંસી પગની લંબાઈથી મંડપ તૈયાર કરવો, અને પાછળથી મંડપ શરૂ કરવો.

શુકાન્ પ્રાગ્‌દ્વારવિન્યાસે પાદાન્તઃ સ્થાન્ યજેત્ સુરાન્। તથા પ્રાકારવિન્યાસે યજેદ્ દ્વાત્રિંશદન્તગાન્

પૂર્વ દ્ધારની રચનામાં, પગના છેડે દેવતાઓને યજ્ઞ અર્પણ કરવું; અને પ્રાકારની રચનામાં પણ, બત્રીસ દેવતાઓને છેડે અર્પણ કરવું.

સર્વસાધારણં ચૈતત્ પ્રાસાદસ્ય ચ લક્ષણમ્। માનેન પ્રતિમાયા વા પ્રાસાદમપરં શ્રૃણુ

મંદિરનું આ સામાન્ય લક્ષણ છે; હવે પ્રતિમાના માપથી અથવા તેના પોતાના માપથી બીજા મંદિર વિશે સાંભળો.

પ્રતિમાયાઃ પ્રમાણેન કર્ત્તવ્યા પિણ્ડિકા શુભા। ગર્ભસ્તુ પિણ્ડિકાર્દ્વેન ગર્ભમાનાસ્તુ ભિત્તયઃ

પ્રતિમાના માપ પ્રમાણે સુંદર પિંડિકા બનાવવી; ગર્ભગૃહ પિંડિકાના અડધા માપનું હોવું જોઈએ, અને ગર્ભગૃહના માપ પ્રમાણે ભીતો બનાવવી.

ભિત્તેરાયામમાનેન ઉત્સેધન્તુ પ્રકલ્પયેત્। ભિત્ત્યુચ્છાયાત્તુ દ્વિગુણં શિખરં કલ્પયેદ્ બુધઃ

ભીતની લંબાઈ પ્રમાણે ઊંચાઈ નક્કી કરવી; અને ભીતની છાંયાથી બે ગણા માપનું શિખર વિધવાને બનાવવું.