અગ્નિપુરાણમ્

નાગપુષ્પૈઃ પદે નાગં મુખ્યં ભક્ષ્યૈર્હિ સંસ્થિતમ્। મુદ્ગોદનેન ભલ્લાટં પદે સોમં પદે તથા

આખા ભાગમાં નાગને નાગફૂલો સાથે, મુખ્ય ભક્ષ્યને ખોરાકથી, ભલ્લાટને મુગના ભાતથી, અને સોમને પણ આખા ભાગમાં પૂજન કરવું.

મધુના પાયસેનાથ શાલૂકેન ઋષિં દ્વયે। પદે દિતિં લોપિકાભિરર્દ્ધે દિતિમથાપરમ્

દોઢ ભાગમાં ઋષિને મધ, પાયસ અને શાલૂકથી, અડધા ભાગમાં દિતિને તલના લાડુથી, અને બીજાં અડધા ભાગમાં પણ દિતિને પૂજન કરવું.

પૂરિકાભિસ્તતઞ્ચાપમીશાધઃ પયસા પદે। તતોધશ્ચાપવત્સન્તુ દધ્ના ચૈકપદે સ્થિતમ્

ઈશાના નીચેના ભાગમાં આપને પૂરીથી, આખા ભાગમાં દૂધથી, અને ત્યાર પછીના ભાગમાં આપને દહીંથી એક ભાગમાં પૂજન કરવું.

લડ્ઙુકૈશ્ચ મરીચિન્તુ પૂર્વકોષ્ઠચતષ્ટયે । સવિત્રે રક્તપુષ્પાણિ બ્રહ્માધઃ કોણકોષ્ઠકે

પૂર્વના ચાર ભાગોમાં મરીચિને લાડુથી, સવિતાને લાલ ફૂલો સાથે, અને બ્રહ્માના નીચે ખૂણાના ભાગમાં પૂજન કરવું.

તદધઃ કોષ્ઠકે દદ્યાત્ સાવિત્ર્યૈ ચ કુશોદકમ્। વિવસ્વતેઽરુણં દદ્યાચ્ચન્દનઞ્ચતુરઙ્ઘ્નિષુ

તેના નીચેના ભાગમાં, સાવિત્રીને કુશ સાથે પાણી અર્પણ કરવું. વિવસ્વતને, અરુણને, ચાર પગવાળા ભાગોમાં ચંદનથી પૂજન કરવું.

રક્ષોધઃ કોણકોષ્ઠે તુ ઇન્દ્રાયાન્નં નિશાન્વિતમ્। ઇન્દ્રજયાય તસ્યાધો ઘૃતાન્નં કોણકોષ્ઠકે

રાક્ષસના નીચે ખૂણાના ભાગમાં, ઇન્દ્રને રાત્રે પકાવેલું ભોજન અર્પણ કરવું. તેના નીચેના ખૂણાના ભાગમાં ઇન્દ્રજયને ઘીમાં પકાવેલું ભાત અર્પણ કરવું.

ચતુષ્પદેષુ દાતવ્યમિન્દ્રાય ગુડપાયસમ્। વાય્વધઃ કોણદેશે તુ રુદ્રાય પક્કમાંસકમ્

ચાર પગવાળા ભાગોમાં ઇન્દ્રને ગુડપાયસ અર્પણ કરવું. વાયુના નીચે ખૂણામાં રુદ્રને પકાવેલું માંસ અર્પણ કરવું.

તદધઃ કોણકોષ્ઠે તુ યક્ષાયાર્દ્ધં ફલન્તથા। મહીધરાય માંસાન્નં માષઞ્ચ ચતુરઙ્ઘ્રિષુ

તેના નીચેના ખૂણાના ભાગમાં યક્ષને અડધું ફળ અર્પણ કરવું. મહીધરને ચાર પગવાળા ભાગોમાં માંસ અને મગ અર્પણ કરવું.

મધ્યે ચતુષ્પદે સ્થાપ્યા બ્રહ્મણે તિલતણ્ડુલાઃ। ચરકીં માષસર્પ્પિર્ભ્યાં સ્કન્દં કૃશરયાસૃજા

ચાર પગવાળા ભાગોના મધ્યમાં બ્રહ્માને તલ અને ચોખા અર્પણ કરવું. એ જ જગ્યાએ સ્કંદને મગ, ઘી અને પાતળી ખીચડીથી પૂજન કરવું.

રક્તપત્રૈર્વિદારીઞ્ચ કન્દર્પઞ્ચ પલોદનૈઃ। પૂતન ાંપલપિત્તાભ્યાં માંસાસૃગ્ભ્યાઞ્ચ જમ્ભકમ્

લાલ પાંદડાં, વિદારી, કંદર્પ અને પલોદનથી પૂતનાને, આમપલાનું પિત્ત, માંસ અને રક્ત સાથે જંભકને અર્પણ કરવું.

પિત્તાસૃગસ્થિભિઃ પાપં પિલિપિઞ્ચં સ્રજાસૃજા। ઈશાદ્યાન્ રક્તમાંસેન અભાવાદક્ષતૈર્યજેત્

પિત્ત, રક્ત અને હાડકાંથી પાપી પિલિપિંચને, ફૂલની માળા અને રક્ત સાથે અર્પણ કરવું; ઈશાદી અને અન્ય દેવતાઓને રક્ત અને માંસથી, અથવા તે ન મળે તો અખંડિત અર્પણથી પૂજવું.

રક્ષોમાતૃગણેભ્યશ્ચ પિશાચાદિભ્ય એવ ચ। પિતૃભ્યઃ ક્ષેત્રપાલેભ્યો બલીન્ દદ્યાત્ પ્રકામતઃ

રાક્ષસ માતાઓના સમૂહ, પિશાચ અને અન્ય દેવતાઓ, પિતૃઓ અને ક્ષેત્રપાલોને મનગમતી રીતે બલિ અર્પણ કરવી.

અહુત્વૈતાનસન્તપ્ય પ્રાસાદાદીન્ન કારયેત્। બ્રહ્મસ્થાને હરિં લક્ષ્મીં ગણં પશ્ચાત્ સમર્ચ્ચયેત્

આ અર્પણ કર્યા વગર અને તાપ આપ્યા વગર પ્રાસાદ વગેરે બનાવવું નહીં; બ્રહ્માના સ્થાને, પહેલા હરિ, લક્ષ્મી અને ગણની પૂજા કરવી.

મહીશ્વરં વાસ્તુમયં વર્દ્ધન્યા સહિતં ઘટમ્। બ્રહ્માણં મધ્યતઃ કુમ્ભે બ્રહ્માદીંસ્છ દિગીશ્વરાન્

મહેશ્વરને વાસ્તુના સ્વામી તરીકે, વર્દ્ધની અને ઘડાની સાથે પૂજવું; ઘડાના મધ્યમાં બ્રહ્માની અને દિશાના દેવતાઓની પૂજા કરવી.

દદ્યાત્ પૂર્ણાહુતિ પશ્ચાત્ સ્વસ્તિ વાચ્ય પ્રણમ્ય ચ। પ્રગૃહ્ય કર્કરીં સમ્યક્ મણ્ડલન્તુ પ્રદક્ષિણમ્

પૂર્ણાહુતિ આપ્યા પછી શુભ શબ્દો બોલવા અને નમસ્કાર કરવો; પછી કર્કરીને યોગ્ય રીતે પકડીને મંડળની પરિક્રમા કરવી.

સૂત્રમાર્ગેણ હે બ્રહ્માંસ્તોયધારાઞ્ચ ભ્રામયેત્। પૂર્વ્વવક્તેન માર્ગેણ સપ્ત વીજાનિ વાપયેત્

સૂત્રના માર્ગે, હે બ્રાહ્મણ, પાણીની ધારાઓ વહાવવી; પહેલાં જણાવેલા માર્ગે સાત બીજ વાવવું.

પ્રારમ્ભં તેન માર્ગેણ તસ્ય ખાતસ્ય કારયેત્। તતો ગર્ત્તં ખનેન્મધ્યે હસ્તમાત્રં પ્રમાણતઃ

એzelfde માર્ગે પ્રારંભ કરીને ખાડું બનાવવું; પછી મધ્યમાં હાથ જેટલું કદનું ગર્ત ખોદવું.

ચતુરઙ્ગલકં ચાધશ્ચોપલિપ્યાર્ચ્ચયેત્તતઃ। ધ્યાત્વા ચતુર્ભુજં વિષ્ણુમર્ઘ્યં દદ્યાત્તુ કુમ્ભતઃ

નીચે ચાર અંગુલ જેટલી જગ્યા પર માટી લગાવીને ત્યાં પૂજા કરવી; ચતુર્ભુજ વિષ્ણુનું ધ્યાન કરીને ઘડામાંથી અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું.

કર્કર્યા પૂરયેત્ શ્વભ્રં શુક્લપુષ્પાણિ ચ ન્યસેત્। દક્ષિણાવર્ત્તકં શ્રેષ્ઠં બીજૈર્મૃદ્ભિશ્ચ પૂરયેત્

કર્કરીથી ખાડું ભરીને સફેદ ફૂલો મૂકવા; દક્ષિણ તરફ વળતા શ્રેષ્ઠ ખાડામાં બીજ અને માટીથી ભરી દેવું.

અર્ઘ્યદાનં વિનિષ્પાદ્ય ગોવસ્ત્રાદીન્દદેદ્‌ગુરૌ। કાલજ્ઞાય સ્થપતયે વૈષ્ણવાદિભ્ય અર્ચ્ચયેત્

અર્ઘ્ય અર્પણ પૂર્ણ કર્યા પછી ગુરુને ગાયના વસ્ત્ર અને અન્ય વસ્તુઓ આપવી; સમય જાણનાર, સ્થાપતિ અને વૈષ્ણવ વગેરેની પૂજા કરવી.

તતસ્તુ ખાનયેદ્યત્નાજ્જલાન્તં યાવદેવ તુ। પુરુષાધઃ સ્થિતં શલ્યં ન ગૃહે દોષદં ભવેત્

પછી પાણી સુધી ધ્યાનપૂર્વક ખોદવું; માણસની નીચે દફનાવેલી અશુદ્ધિ ઘરમાં દોષ આપતી નથી.

અસ્થિશલ્યે ભિદ્યતે વૈ ભિત્તિર્વૈ ગૃહિણોઽસુખમ્। યન્નામશબ્દં શ્રૃણુયાત્તત્ર શલ્યં તદુદ્ભવમ્

હાડકાંની અશુદ્ધિ હોય તો દિવાલ તૂટી જાય છે અને ગૃહસ્થને દુઃખ થાય છે; જ્યાં નામનો અવાજ સાંભળાય, ત્યાં અશુદ્ધિ ઉત્પન્ન થાય છે.

ભગવાનુવાચ પાદપ્રતિષ્ઠાં વક્ષ્યામિ શિલાવિન્યાસલક્ષણમ્। અગ્રતો મણ્ડપઃ કાર્ય્યઃ કુણ્ડાનાન્તુ ચતુષ્ટયમ્

ભગવાને કહ્યું: હું પાદ પ્રતિષ્ઠા અને શિલા વિન્યાસના લક્ષણો સમજાવું છું; આગળ મંડપ અને ચાર યજ્ઞકુંડ બનાવવું.

કુમ્ભન્યાસેષ્ટકાન્યાસૌ દ્વારસ્તમ્ભોચ્છ્રયં શુભમ્। પાદોનં પૂરયેત્ ખાતં તત્ર વાસ્તું યજેત્ સમે

ઘડા અને ઈંટની વિન્યાસમાં, દ્વારના સ્તંભની શુભ સ્થાપના કરવી; પાદની નીચે ખાડું ભરીને ત્યાં વાસ્તુ યજ્ઞ સમાન રીતે કરવો.

ઇષ્ટકાશ્ચ સુપક્વાઃ સ્યુર્દ્વાદશાઙ્ગુલસમ્મિતાઃ। સુવિસ્તારત્રિભાગેન વૈપુલ્યેન સમન્વિતાઃ

ઈંટો સારી રીતે બેક થયેલી અને બાર અંગુલની માપની હોવી જોઈએ; યોગ્ય પહોળાઈમાં ત્રણ ભાગ અને યોગ્ય પહોળાઈ સાથે હોવી જોઈએ.

કરપ્રમાણા શ્રેષ્ઠા સ્યાચ્છિલાપ્યથ શિલામયે । નવ કુમ્ભાંસ્તામ્રમયાન્ સ્થાપયેદિષ્ટકાઘટાન્

શ્રેષ્ઠ પથ્થરો હાથના માપના હોવા જોઈએ, પથ્થરનાં ઘરો માટે પણ એ જ માપ; નવ તામાના ઘડા અને ઈંટના ઘડા સ્થાપિત કરવું.

અદ્ભિઃ પઞ્ચકષાયેણ સર્વ્વૌષધિજલેન ચ। ગન્ધતોયેન ચ તથા કુમ્ભૈસ્તોયસુપૂરિતૈઃ

પાણી, પાંચ કશાય, તમામ ઔષધીય પાણી અને સુગંધિત પાણીથી ઘડાઓ સારી રીતે પાણીથી ભરવા.

હિરણ્યવ્રીહિસંયુક્તૈર્ગન્ધચન્દનચર્ચ્ચિતૈઃ। આપો હિષ્ઠેતિ તિસૃભિઃ શન્નો દેવીતિ ચાપ્યથ

સોનાની રંગવાળી ચોખા અને સુગંધિત ચંદનથી લિપ્સાયેલા પાણીમાં, 'આપો હિષ્ટ', 'શં નો દેવી' અને પછી ફરીથી ત્રણ મંત્રો ઉચ્ચારવા જોઈએ.

તરત સમન્દીરિતિ ચ પાવમાનીભિરેવ ચ। ઉદુત્તમં વરુણમિતિ કયાનશ્ચ તથૈવ ચ

'તરતા સમંદી' અને પાવમાનીના શ્લોકો પણ બોલવા જોઈએ; 'ઉદ ઉત્તમં વરુણમ' અને કયાનશનું સ્તોત્ર પણ એ જ રીતે બોલવું.