અગ્નિપુરાણમ્

યવાષ્ટકૈરઙ્ગુલં સ્યાચ્ચતુર્વિંશાઙ્ગુલઃ કરઃ। ચતુરઙ્ગુલસંયુક્તઃ સ હસ્તઃ પદ્મહસ્તકઃ

આઠ યવથી એક અંગુલ થાય છે; ચોવીસ અંગુલથી એક કર બને છે; ચાર અંગુલ સાથેનો હાથ કમળહસ્ત કહેવાય છે.

ભગવાનુવાચ પૂર્વ્વમાસીત્ મહદ્ભૂતં સર્વ્વભૂતભયઙ્કરમ્। તદ્દેવૈર્ન્નિહિતં ભૂમૌ સ વાસ્તુપુરુષઃ સ્મૃતઃ

ભગવાને કહ્યું: પહેલાં એક મહાન અદભુત જીવ હતો, જે બધા જીવોને ભયાનક લાગતો હતો. દેવતાઓએ તેને ધરતીમાં બંધ કરી દીધો, અને તેને 'વાસ્તુપુરુષ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

ચતુઃ ષષ્ટિપદે ક્ષેત્રે ઈશં કોણાર્દ્ધસંસ્થિતમ્। ઘૃતાક્ષતૈસ્તર્પ્પયેત્તં પર્જ્જન્યં પદગં તતઃ

ચૌસઠ ભાગમાં વહેંચાયેલા ખેતરમાં, પ્રભુ દરેક ખૂણાના અડધા ભાગમાં સ્થિત છે. ત્યાં ઘી અને અક્ષતથી પૂજન કરવું, અને પછી પડજન્યને બીજા ભાગમાં અર્પણ કરવું.

ઉત્પલાદ્ભિર્જયન્તઞ્ચ દ્વિપદસ્થં પતાકયા। મહેન્દ્રઞ્ચૈકકોષ્ઠસ્થં સર્વ્વરક્તૈઃ પદે રવિમ્

ઉત્પલ પર અને બે પગવાળા ભાગમાં જયંતને ધ્વજ સાથે, એક ભાગમાં મહેન્દ્રને, અને દરેક ભાગમાં રવીને લાલ ચઢાવા સાથે પૂજન કરવું.

વિતાનેનાર્દ્ધપદગં સત્યં પદે ભૃશં ઘૃતૈઃ। વ્યોમ શાકુનમાંસેન કોણાર્દ્ધપદસંસ્થિતમ્

વિતાનને અડધા ભાગમાં, સત્યને આખા ભાગમાં વધારે ઘીથી, અને ખૂણાના અડધા ભાગમાં વ્યોમને પક્ષીના માંસથી પૂજન કરવું.

સ્રુચા ચાર્દ્ધપદે વહ્નિ પૂષણં લાજયૈકતઃ। સ્વર્ણેન વિતથં દ્વિષ્ઠં મંથનેન ગૃહક્ષતમ્

અડધા ભાગમાં અગ્નિને ચમચાથી, એક ભાગમાં પૂષણને લાજથી, બીજા ભાગમાં વિતથને સોનાથી, અને ગૃહક્ષતને મથનદંડથી પૂજન કરવું.

માંસૌદનેન ધર્મ્મેશમેકૈકસ્મિન્ સ્થિતં દ્વયમ્। ગન્ધર્વં દ્વિપદં ગન્ધૈર્ભૃશં શાકુનજિહ્વયા

દરેક બે ભાગમાં ધર્મેશને માંસ અને ભાતથી, બે પગવાળા ભાગમાં ગંધર્વને સુગંધિત વસ્તુઓ અને ખાસ કરીને પક્ષીની જીભથી પૂજન કરવું.

એકસ્થમર્ધસંસ્થઞ્ચ મૃગં નીલપટૈસ્તથા। પિતૄન્ કૃશરયાર્દ્ધસ્થં દન્તકાષ્ઠૈઃ પદસ્થિતમ્

એક ભાગ અને અડધા ભાગમાં મૃગને વાદળી કપડાંથી, અડધા ભાગમાં પિતૃઓને પાતળી ખીચડીથી અને આખા ભાગમાં દાંતકાંઠીથી પૂજન કરવું.

દૌવારિકં દ્વિસંસ્થઞ્ચ સુગ્રીવં યાવકેન તુ। પુષ્પદન્તં કુશસ્તમ્બૈઃ પદ્મૈર્વ્વરુણમેકતઃ

બે ભાગમાં દ્વારપાળને, સુગ્રીવને જૌથી, પુષ્પદંતને કુશના તણાથી, અને એક ભાગમાં વરુણને કમળોથી પૂજન કરવું.

અસુરં સુરયા દ્વિષ્ઠં પદે શેષં ઘૃતામ્ભસા। યવૈઃ પાપં પદાર્દ્ધસ્થં રોગમધ્યે ચ મણ્ડકૈઃ

બીજા ભાગમાં અસુરને સુરા પીણાથી, આખા ભાગમાં શેષને ઘી અને પાણીથી, અડધા ભાગમાં પાપને જૌથી, અને મધ્યમાં રોગને પિઠાથી પૂજન કરવું.

નાગપુષ્પૈઃ પદે નાગં મુખ્યં ભક્ષ્યૈર્હિ સંસ્થિતમ્। મુદ્ગોદનેન ભલ્લાટં પદે સોમં પદે તથા

આખા ભાગમાં નાગને નાગફૂલો સાથે, મુખ્ય ભક્ષ્યને ખોરાકથી, ભલ્લાટને મુગના ભાતથી, અને સોમને પણ આખા ભાગમાં પૂજન કરવું.

મધુના પાયસેનાથ શાલૂકેન ઋષિં દ્વયે। પદે દિતિં લોપિકાભિરર્દ્ધે દિતિમથાપરમ્

દોઢ ભાગમાં ઋષિને મધ, પાયસ અને શાલૂકથી, અડધા ભાગમાં દિતિને તલના લાડુથી, અને બીજાં અડધા ભાગમાં પણ દિતિને પૂજન કરવું.

પૂરિકાભિસ્તતઞ્ચાપમીશાધઃ પયસા પદે। તતોધશ્ચાપવત્સન્તુ દધ્ના ચૈકપદે સ્થિતમ્

ઈશાના નીચેના ભાગમાં આપને પૂરીથી, આખા ભાગમાં દૂધથી, અને ત્યાર પછીના ભાગમાં આપને દહીંથી એક ભાગમાં પૂજન કરવું.

લડ્ઙુકૈશ્ચ મરીચિન્તુ પૂર્વકોષ્ઠચતષ્ટયે । સવિત્રે રક્તપુષ્પાણિ બ્રહ્માધઃ કોણકોષ્ઠકે

પૂર્વના ચાર ભાગોમાં મરીચિને લાડુથી, સવિતાને લાલ ફૂલો સાથે, અને બ્રહ્માના નીચે ખૂણાના ભાગમાં પૂજન કરવું.

તદધઃ કોષ્ઠકે દદ્યાત્ સાવિત્ર્યૈ ચ કુશોદકમ્। વિવસ્વતેઽરુણં દદ્યાચ્ચન્દનઞ્ચતુરઙ્ઘ્નિષુ

તેના નીચેના ભાગમાં, સાવિત્રીને કુશ સાથે પાણી અર્પણ કરવું. વિવસ્વતને, અરુણને, ચાર પગવાળા ભાગોમાં ચંદનથી પૂજન કરવું.

રક્ષોધઃ કોણકોષ્ઠે તુ ઇન્દ્રાયાન્નં નિશાન્વિતમ્। ઇન્દ્રજયાય તસ્યાધો ઘૃતાન્નં કોણકોષ્ઠકે

રાક્ષસના નીચે ખૂણાના ભાગમાં, ઇન્દ્રને રાત્રે પકાવેલું ભોજન અર્પણ કરવું. તેના નીચેના ખૂણાના ભાગમાં ઇન્દ્રજયને ઘીમાં પકાવેલું ભાત અર્પણ કરવું.

ચતુષ્પદેષુ દાતવ્યમિન્દ્રાય ગુડપાયસમ્। વાય્વધઃ કોણદેશે તુ રુદ્રાય પક્કમાંસકમ્

ચાર પગવાળા ભાગોમાં ઇન્દ્રને ગુડપાયસ અર્પણ કરવું. વાયુના નીચે ખૂણામાં રુદ્રને પકાવેલું માંસ અર્પણ કરવું.

તદધઃ કોણકોષ્ઠે તુ યક્ષાયાર્દ્ધં ફલન્તથા। મહીધરાય માંસાન્નં માષઞ્ચ ચતુરઙ્ઘ્રિષુ

તેના નીચેના ખૂણાના ભાગમાં યક્ષને અડધું ફળ અર્પણ કરવું. મહીધરને ચાર પગવાળા ભાગોમાં માંસ અને મગ અર્પણ કરવું.

મધ્યે ચતુષ્પદે સ્થાપ્યા બ્રહ્મણે તિલતણ્ડુલાઃ। ચરકીં માષસર્પ્પિર્ભ્યાં સ્કન્દં કૃશરયાસૃજા

ચાર પગવાળા ભાગોના મધ્યમાં બ્રહ્માને તલ અને ચોખા અર્પણ કરવું. એ જ જગ્યાએ સ્કંદને મગ, ઘી અને પાતળી ખીચડીથી પૂજન કરવું.

રક્તપત્રૈર્વિદારીઞ્ચ કન્દર્પઞ્ચ પલોદનૈઃ। પૂતન ાંપલપિત્તાભ્યાં માંસાસૃગ્ભ્યાઞ્ચ જમ્ભકમ્

લાલ પાંદડાં, વિદારી, કંદર્પ અને પલોદનથી પૂતનાને, આમપલાનું પિત્ત, માંસ અને રક્ત સાથે જંભકને અર્પણ કરવું.

પિત્તાસૃગસ્થિભિઃ પાપં પિલિપિઞ્ચં સ્રજાસૃજા। ઈશાદ્યાન્ રક્તમાંસેન અભાવાદક્ષતૈર્યજેત્

પિત્ત, રક્ત અને હાડકાંથી પાપી પિલિપિંચને, ફૂલની માળા અને રક્ત સાથે અર્પણ કરવું; ઈશાદી અને અન્ય દેવતાઓને રક્ત અને માંસથી, અથવા તે ન મળે તો અખંડિત અર્પણથી પૂજવું.

રક્ષોમાતૃગણેભ્યશ્ચ પિશાચાદિભ્ય એવ ચ। પિતૃભ્યઃ ક્ષેત્રપાલેભ્યો બલીન્ દદ્યાત્ પ્રકામતઃ

રાક્ષસ માતાઓના સમૂહ, પિશાચ અને અન્ય દેવતાઓ, પિતૃઓ અને ક્ષેત્રપાલોને મનગમતી રીતે બલિ અર્પણ કરવી.

અહુત્વૈતાનસન્તપ્ય પ્રાસાદાદીન્ન કારયેત્। બ્રહ્મસ્થાને હરિં લક્ષ્મીં ગણં પશ્ચાત્ સમર્ચ્ચયેત્

આ અર્પણ કર્યા વગર અને તાપ આપ્યા વગર પ્રાસાદ વગેરે બનાવવું નહીં; બ્રહ્માના સ્થાને, પહેલા હરિ, લક્ષ્મી અને ગણની પૂજા કરવી.

મહીશ્વરં વાસ્તુમયં વર્દ્ધન્યા સહિતં ઘટમ્। બ્રહ્માણં મધ્યતઃ કુમ્ભે બ્રહ્માદીંસ્છ દિગીશ્વરાન્

મહેશ્વરને વાસ્તુના સ્વામી તરીકે, વર્દ્ધની અને ઘડાની સાથે પૂજવું; ઘડાના મધ્યમાં બ્રહ્માની અને દિશાના દેવતાઓની પૂજા કરવી.

દદ્યાત્ પૂર્ણાહુતિ પશ્ચાત્ સ્વસ્તિ વાચ્ય પ્રણમ્ય ચ। પ્રગૃહ્ય કર્કરીં સમ્યક્ મણ્ડલન્તુ પ્રદક્ષિણમ્

પૂર્ણાહુતિ આપ્યા પછી શુભ શબ્દો બોલવા અને નમસ્કાર કરવો; પછી કર્કરીને યોગ્ય રીતે પકડીને મંડળની પરિક્રમા કરવી.

સૂત્રમાર્ગેણ હે બ્રહ્માંસ્તોયધારાઞ્ચ ભ્રામયેત્। પૂર્વ્વવક્તેન માર્ગેણ સપ્ત વીજાનિ વાપયેત્

સૂત્રના માર્ગે, હે બ્રાહ્મણ, પાણીની ધારાઓ વહાવવી; પહેલાં જણાવેલા માર્ગે સાત બીજ વાવવું.

પ્રારમ્ભં તેન માર્ગેણ તસ્ય ખાતસ્ય કારયેત્। તતો ગર્ત્તં ખનેન્મધ્યે હસ્તમાત્રં પ્રમાણતઃ

એzelfde માર્ગે પ્રારંભ કરીને ખાડું બનાવવું; પછી મધ્યમાં હાથ જેટલું કદનું ગર્ત ખોદવું.

ચતુરઙ્ગલકં ચાધશ્ચોપલિપ્યાર્ચ્ચયેત્તતઃ। ધ્યાત્વા ચતુર્ભુજં વિષ્ણુમર્ઘ્યં દદ્યાત્તુ કુમ્ભતઃ

નીચે ચાર અંગુલ જેટલી જગ્યા પર માટી લગાવીને ત્યાં પૂજા કરવી; ચતુર્ભુજ વિષ્ણુનું ધ્યાન કરીને ઘડામાંથી અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું.

કર્કર્યા પૂરયેત્ શ્વભ્રં શુક્લપુષ્પાણિ ચ ન્યસેત્। દક્ષિણાવર્ત્તકં શ્રેષ્ઠં બીજૈર્મૃદ્ભિશ્ચ પૂરયેત્

કર્કરીથી ખાડું ભરીને સફેદ ફૂલો મૂકવા; દક્ષિણ તરફ વળતા શ્રેષ્ઠ ખાડામાં બીજ અને માટીથી ભરી દેવું.