અગ્નિપુરાણમ્

અગ્નાવગ્નેશ્ચ માતૄણાં ભૂતાનાઞ્ચ યમસ્ય ચ। દક્ષિણે ચણ્ડિકાયાશ્ચ પિતૃદૈત્યાદિકસ્ય ચ

આગ્નેયમાં અગ્નિ અને અગ્નેયનું, દક્ષિણમાં માતાઓ, ભૂત અને યમનું, દક્ષિણપશ્ચિમમાં ચંડિકા અને પિતૃ, દૈત્ય વગેરેનું મંદિર હોવું જોઈએ.

નૈર્ઋતે મન્દિરં કુર્યાત્ વરૂણાદેશ્ચવારુણે। વાયોર્ન્નાગસ્ય વાયવ્યે સૌમ્યે યક્ષગુહસ્ય ચ

પશ્ચિમમાં નૈઋત અને વરુણનું મંદિર, ઉત્તરપશ્ચિમમાં વાયુ અને નાગનું, ઉત્તર દિશામાં સોમ અને યક્ષની ગુફાનું મંદિર બનાવવું.

ચણ્ડીશસ્ય મહેશસ્ય ઐશે વિષ્ણોશ્ચ સર્વશઃ। પૂર્વદેવકુલં પીડ્ય પ્રાસાદં સ્વલ્પકં ત્વથ

ઈશાન દિશામાં ચંડેશ અને મહેશનું, તેમજ સર્વ રીતે વિષ્ણુનું મંદિર હોવું જોઈએ; પૂર્વ દિશાનું દેવાલય બાંધી, પછી નાનું મંદિર બનાવવું.

સમં વાપ્યધિકં વાપિ ન કર્ત્તવ્યં વિજાનતા। ઉભયોર્દ્વિગુણાં સીમાંત્વક્ત્વા ચોચ્છયસમ્મિતામ્

જાણકાર વ્યક્તિએ મંદિર સમાન કે વધારે કદનું ન બનાવવું; બંનેથી બે ગણી સીમા, એટલે ઊંચાઈ જેટલી જગ્યા છોડવી.

પ્રાસાદં કારયેદન્યં નોભયં પીડયેદ્ બુધઃ। ભૂમૌ તુ શોધિતાયાં તુ કુર્યાદ્‌ભૂમિપરિગ્રહમ્

વિદ્વાને બીજું મંદિર બાંધવું, પણ બંનેને તકલીફ ન પહોંચાડવી; શુદ્ધ થયેલી જમીન પર જમીનનો સ્વીકાર કરવો.

પ્રાકારસીમાપર્ય્યન્તં તતો ભૂતબલિં હરેત્। માષં હરિદ્રાચૂર્ણન્તુ સલાજં દધિસક્તુભિઃ

પ્રાકારની સીમા સુધી ભૂતને બલિ આપવી — મગ, હળદરનું ચૂર્ણ, લાજ, દહીં અને સક્તુ સાથે.

અષ્ટાક્ષરેણ સક્તૂઁશ્ચ પાતયિત્વાષ્ટદિક્ષુ ચ। રાક્ષસાશ્ચ પિશાચાશ્ચ યસ્મિંસ્તિષ્ઠન્તિ ભૂતલે

આઠ અક્ષરનાં મંત્રથી સક્તુ આઠ દિશામાં છાંટવું; જ્યાં રાક્ષસ અને પિશાચો ધરતી પર રહે છે,

સર્વ્વે તે વ્યપગચ્છન્તુ સ્થાનં કુર્ય્યામહં હરેઃ। હલેન વાહયિત્વા ગાં ગોભિશ્ચૈવાવદારયેત્

તે બધાં દૂર થઈ જાય, હું હરિનું સ્થાન સ્થાપું; હલથી જમીન ચીરી, ગાયોથી પણ ઉખેડવી.

પરમાણ્વષ્ટકેનૈવ રથરેણુઃ પ્રકીર્તિતઃ। રથરેણ્વષ્ટકેનૈવ ત્રસરેણુઃ પ્રકીર્ત્યતે

આઠ પરમાણુથી રથનું ધૂળકણ બને છે; અને એવાં આઠ ધૂળકણથી ત્રસરેણુ થાય છે.

તૈરષ્ટભિસ્તુ બાલાગ્રં લિખ્યા તૈરષ્ટભિર્મતા। તાભિર્યૂકાષ્ટભિઃ ખ્યાતા તાશ્ચાષ્ટૌ યવમધ્યમઃ

આઠ ત્રસરેણુથી વાળનું ટોચ બને છે, એવાં આઠથી ઉંજી, અને એવાં આઠથી યવના મધ્યમ દાણા થાય છે.

યવાષ્ટકૈરઙ્ગુલં સ્યાચ્ચતુર્વિંશાઙ્ગુલઃ કરઃ। ચતુરઙ્ગુલસંયુક્તઃ સ હસ્તઃ પદ્મહસ્તકઃ

આઠ યવથી એક અંગુલ થાય છે; ચોવીસ અંગુલથી એક કર બને છે; ચાર અંગુલ સાથેનો હાથ કમળહસ્ત કહેવાય છે.

ભગવાનુવાચ પૂર્વ્વમાસીત્ મહદ્ભૂતં સર્વ્વભૂતભયઙ્કરમ્। તદ્દેવૈર્ન્નિહિતં ભૂમૌ સ વાસ્તુપુરુષઃ સ્મૃતઃ

ભગવાને કહ્યું: પહેલાં એક મહાન અદભુત જીવ હતો, જે બધા જીવોને ભયાનક લાગતો હતો. દેવતાઓએ તેને ધરતીમાં બંધ કરી દીધો, અને તેને 'વાસ્તુપુરુષ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

ચતુઃ ષષ્ટિપદે ક્ષેત્રે ઈશં કોણાર્દ્ધસંસ્થિતમ્। ઘૃતાક્ષતૈસ્તર્પ્પયેત્તં પર્જ્જન્યં પદગં તતઃ

ચૌસઠ ભાગમાં વહેંચાયેલા ખેતરમાં, પ્રભુ દરેક ખૂણાના અડધા ભાગમાં સ્થિત છે. ત્યાં ઘી અને અક્ષતથી પૂજન કરવું, અને પછી પડજન્યને બીજા ભાગમાં અર્પણ કરવું.

ઉત્પલાદ્ભિર્જયન્તઞ્ચ દ્વિપદસ્થં પતાકયા। મહેન્દ્રઞ્ચૈકકોષ્ઠસ્થં સર્વ્વરક્તૈઃ પદે રવિમ્

ઉત્પલ પર અને બે પગવાળા ભાગમાં જયંતને ધ્વજ સાથે, એક ભાગમાં મહેન્દ્રને, અને દરેક ભાગમાં રવીને લાલ ચઢાવા સાથે પૂજન કરવું.

વિતાનેનાર્દ્ધપદગં સત્યં પદે ભૃશં ઘૃતૈઃ। વ્યોમ શાકુનમાંસેન કોણાર્દ્ધપદસંસ્થિતમ્

વિતાનને અડધા ભાગમાં, સત્યને આખા ભાગમાં વધારે ઘીથી, અને ખૂણાના અડધા ભાગમાં વ્યોમને પક્ષીના માંસથી પૂજન કરવું.

સ્રુચા ચાર્દ્ધપદે વહ્નિ પૂષણં લાજયૈકતઃ। સ્વર્ણેન વિતથં દ્વિષ્ઠં મંથનેન ગૃહક્ષતમ્

અડધા ભાગમાં અગ્નિને ચમચાથી, એક ભાગમાં પૂષણને લાજથી, બીજા ભાગમાં વિતથને સોનાથી, અને ગૃહક્ષતને મથનદંડથી પૂજન કરવું.

માંસૌદનેન ધર્મ્મેશમેકૈકસ્મિન્ સ્થિતં દ્વયમ્। ગન્ધર્વં દ્વિપદં ગન્ધૈર્ભૃશં શાકુનજિહ્વયા

દરેક બે ભાગમાં ધર્મેશને માંસ અને ભાતથી, બે પગવાળા ભાગમાં ગંધર્વને સુગંધિત વસ્તુઓ અને ખાસ કરીને પક્ષીની જીભથી પૂજન કરવું.

એકસ્થમર્ધસંસ્થઞ્ચ મૃગં નીલપટૈસ્તથા। પિતૄન્ કૃશરયાર્દ્ધસ્થં દન્તકાષ્ઠૈઃ પદસ્થિતમ્

એક ભાગ અને અડધા ભાગમાં મૃગને વાદળી કપડાંથી, અડધા ભાગમાં પિતૃઓને પાતળી ખીચડીથી અને આખા ભાગમાં દાંતકાંઠીથી પૂજન કરવું.

દૌવારિકં દ્વિસંસ્થઞ્ચ સુગ્રીવં યાવકેન તુ। પુષ્પદન્તં કુશસ્તમ્બૈઃ પદ્મૈર્વ્વરુણમેકતઃ

બે ભાગમાં દ્વારપાળને, સુગ્રીવને જૌથી, પુષ્પદંતને કુશના તણાથી, અને એક ભાગમાં વરુણને કમળોથી પૂજન કરવું.

અસુરં સુરયા દ્વિષ્ઠં પદે શેષં ઘૃતામ્ભસા। યવૈઃ પાપં પદાર્દ્ધસ્થં રોગમધ્યે ચ મણ્ડકૈઃ

બીજા ભાગમાં અસુરને સુરા પીણાથી, આખા ભાગમાં શેષને ઘી અને પાણીથી, અડધા ભાગમાં પાપને જૌથી, અને મધ્યમાં રોગને પિઠાથી પૂજન કરવું.

નાગપુષ્પૈઃ પદે નાગં મુખ્યં ભક્ષ્યૈર્હિ સંસ્થિતમ્। મુદ્ગોદનેન ભલ્લાટં પદે સોમં પદે તથા

આખા ભાગમાં નાગને નાગફૂલો સાથે, મુખ્ય ભક્ષ્યને ખોરાકથી, ભલ્લાટને મુગના ભાતથી, અને સોમને પણ આખા ભાગમાં પૂજન કરવું.

મધુના પાયસેનાથ શાલૂકેન ઋષિં દ્વયે। પદે દિતિં લોપિકાભિરર્દ્ધે દિતિમથાપરમ્

દોઢ ભાગમાં ઋષિને મધ, પાયસ અને શાલૂકથી, અડધા ભાગમાં દિતિને તલના લાડુથી, અને બીજાં અડધા ભાગમાં પણ દિતિને પૂજન કરવું.

પૂરિકાભિસ્તતઞ્ચાપમીશાધઃ પયસા પદે। તતોધશ્ચાપવત્સન્તુ દધ્ના ચૈકપદે સ્થિતમ્

ઈશાના નીચેના ભાગમાં આપને પૂરીથી, આખા ભાગમાં દૂધથી, અને ત્યાર પછીના ભાગમાં આપને દહીંથી એક ભાગમાં પૂજન કરવું.

લડ્ઙુકૈશ્ચ મરીચિન્તુ પૂર્વકોષ્ઠચતષ્ટયે । સવિત્રે રક્તપુષ્પાણિ બ્રહ્માધઃ કોણકોષ્ઠકે

પૂર્વના ચાર ભાગોમાં મરીચિને લાડુથી, સવિતાને લાલ ફૂલો સાથે, અને બ્રહ્માના નીચે ખૂણાના ભાગમાં પૂજન કરવું.

તદધઃ કોષ્ઠકે દદ્યાત્ સાવિત્ર્યૈ ચ કુશોદકમ્। વિવસ્વતેઽરુણં દદ્યાચ્ચન્દનઞ્ચતુરઙ્ઘ્નિષુ

તેના નીચેના ભાગમાં, સાવિત્રીને કુશ સાથે પાણી અર્પણ કરવું. વિવસ્વતને, અરુણને, ચાર પગવાળા ભાગોમાં ચંદનથી પૂજન કરવું.

રક્ષોધઃ કોણકોષ્ઠે તુ ઇન્દ્રાયાન્નં નિશાન્વિતમ્। ઇન્દ્રજયાય તસ્યાધો ઘૃતાન્નં કોણકોષ્ઠકે

રાક્ષસના નીચે ખૂણાના ભાગમાં, ઇન્દ્રને રાત્રે પકાવેલું ભોજન અર્પણ કરવું. તેના નીચેના ખૂણાના ભાગમાં ઇન્દ્રજયને ઘીમાં પકાવેલું ભાત અર્પણ કરવું.

ચતુષ્પદેષુ દાતવ્યમિન્દ્રાય ગુડપાયસમ્। વાય્વધઃ કોણદેશે તુ રુદ્રાય પક્કમાંસકમ્

ચાર પગવાળા ભાગોમાં ઇન્દ્રને ગુડપાયસ અર્પણ કરવું. વાયુના નીચે ખૂણામાં રુદ્રને પકાવેલું માંસ અર્પણ કરવું.

તદધઃ કોણકોષ્ઠે તુ યક્ષાયાર્દ્ધં ફલન્તથા। મહીધરાય માંસાન્નં માષઞ્ચ ચતુરઙ્ઘ્રિષુ

તેના નીચેના ખૂણાના ભાગમાં યક્ષને અડધું ફળ અર્પણ કરવું. મહીધરને ચાર પગવાળા ભાગોમાં માંસ અને મગ અર્પણ કરવું.

મધ્યે ચતુષ્પદે સ્થાપ્યા બ્રહ્મણે તિલતણ્ડુલાઃ। ચરકીં માષસર્પ્પિર્ભ્યાં સ્કન્દં કૃશરયાસૃજા

ચાર પગવાળા ભાગોના મધ્યમાં બ્રહ્માને તલ અને ચોખા અર્પણ કરવું. એ જ જગ્યાએ સ્કંદને મગ, ઘી અને પાતળી ખીચડીથી પૂજન કરવું.