અગ્નિપુરાણમ્

વિષ્ણુરુદ્રાર્કદેવ્યાદેર્ગૃહકર્ત્તા સ કીર્ત્તિભાક્। કિં તસ્ય વિત્તનિચયૈર્મૂઢસ્ય પરિરક્ષિણઃ

વિષ્ણુ, રુદ્ર, સૂર્ય, દેવી વગેરે માટે ઘર બનાવનારને લોકમાં નામ મળે છે; માત્ર ધન એકઠું કરીને તેને જાળવનાર મૂર્ખને એ ધનનો શું લાભ?

દુઃ ખાર્જ્જિતૈર્યઃ કૃષ્ણસ્ય ન કારયતિ કેતનમ્। નોપભોગ્યં ધનં યસ્ય પિતૃવિપ્રદિવૌકસામ્

જેને મહેનતે કમાયેલું ધન હોય છતાં કૃષ્ણનું મંદિર ન બનાવે, તો એનું ધન પિતૃઓ, બ્રાહ્મણો કે દેવતાઓ પણ ઉપયોગમાં લઈ શકતા નથી.

નોપભોગાય બન્ધૂનાં વ્યર્થસ્તસ્ય ધનાગમઃ। યથા ધ્રુવો નૃણાં મૃત્યુર્વિત્તનાશસ્તથા ધ્રુવઃ

એનું ધન સંબંધીઓ માટે પણ ઉપયોગી નથી; એનું ધન મેળવવું વ્યર્થ જાય છે. જેમ મૃત્યુ નિશ્ચિત છે, તેમ ધનનો નાશ પણ નિશ્ચિત છે.

મૂઢસ્તત્રાઽનુબધ્નાતિ જીવિતેથ ચલે ધને। યદા વિત્તં ન દાનાય નોપભોગાય દેહિનામ્

મૂર્ખ માણસ જીવન અને અસ્થિર ધનને જ પકડી રાખે છે, જ્યારે એનું ધન દાનમાં આપે નહીં કે જીવાતમાઓ માટે ઉપયોગમાં લે નહીં.

નાપિ કીર્ત્યૈ ન ધર્માર્થં તસ્ય સ્વામ્યેથ કો ગુણઃ। તસ્માદ્વિત્તં સમાસાદ્ય દૈવાદ્વા પૌરુષાદથ

એ ધનથી નામ કે ધર્મ પણ નથી મળતું, તો એ ધનના માલિક બનવામાં શું ફાયદો? તેથી, ભાગ્યે કે મહેનતે મળેલું ધન—

દદ્યાત્ સમ્યગ્ દ્વિજાગ્રથેભ્યઃ કીર્ત્તનાનિ ચ કારયેત્। દાનેભ્યસ્ચાધિકં યસ્માત્ કીર્ત્તનેભ્યો વરં યતઃ

એ ધન યોગ્ય બ્રાહ્મણોને આપવું જોઈએ અને મંદિરો બનાવવાં જોઈએ; કારણ કે દાનમાં મંદિરો બનાવવું સૌથી શ્રેષ્ઠ છે, એ બધાં દાન કરતાં ઉત્તમ છે.

અતસ્તત્‌કારયેદ્ધીમાન્ વિષ્ણ્વાદેર્મ્મન્દિરાદિકમ્। વિનિવેશ્ય હરેર્દ્ધામ ભક્તિમદ્ભિર્ન્નરોત્તમૈઃ

આથી, બુદ્ધિશાળી માણસોએ વિષ્ણુ વગેરે માટે મંદિર વગેરે બનાવવું જોઈએ અને શ્રેષ્ઠ ભક્તિભર્યા માણસો સાથે હરિના ધામની સ્થાપના કરવી જોઈએ.

નિવેશિતં ભવેત્ કૃત્સ્નં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્। ભૂતં ભવ્યં ભવિષ્યઞ્ચ સ્થૂલં સૂક્ષ્મં તથેતરત્

જ્યારે મંદિર સ્થાપાય છે, ત્યારે આખું ત્રિલોક—ચાલતું અને અચળ, ભૂતકાળ, વર્તમાન, ભવિષ્ય, સ્થૂળ, સૂક્ષ્મ અને બધું જ તેમાં સામેલ થાય છે.

આબ્રહ્મસ્તમ્બપર્ય્યન્તં સર્વ્વં વિષ્ણોઃ સમુદ્ભવમ્। તસ્ય દેવાદિદેવસ્ય સર્વગસ્ય મહાત્મનઃ

બ્રહ્માથી લઈને ઘાસના તણાં સુધી બધું વિષ્ણુમાંથી જ ઉત્પન્ન થયું છે; એ દેવોના દેવ, સર્વત્ર વ્યાપક અને મહાન આત્મા છે.

નિવેશ્ય ભવનં વિષ્ણોર્ન્ન ભૂયો ભુવિ જાયતે। યથા વિષ્ણોર્દ્ધામકૃતૌ ફલં તદ્વદ્દિવૌકસામ્

વિષ્ણુનું ઘર સ્થાપ્યા પછી એ માણસ ફરી પૃથ્વી પર જન્મતો નથી; જેમ વિષ્ણુના મંદિરના નિર્માણનું ફળ છે, તેમ દેવતાઓ માટે પણ છે.

શિવબ્રહ્માર્ક્કવિધ્નેશચણ્ડીલક્ષગ્યાદિકાત્મનામ્। દેવાલયકૃતેઃ પુણ્યં પ્રતિમાકરણેધિકમ્

શિવ, બ્રહ્મા, સૂર્ય, વિશ્વકર્મા, ચંડિ, લક્ષ્મી વગેરે માટે મંદિર બનાવવાનો પુણ્ય પ્રતિમા બનાવવાથી વધારે છે.

પ્રતિમાસ્થાપને યાગે ફલસ્યાન્તો ન વિદ્યતે। મૃણ્મયાદ્દારુજે પુણ્યં દારુજાદિષ્ટકાભવે

પ્રતિમા સ્થાપન અને યજ્ઞનું ફળ અનંત છે; માટીની પ્રતિમાથી વધારે પુણ્ય લાકડાની પ્રતિમામાં છે, અને લાકડાની પ્રતિમાથી વધારે ઈંટની પ્રતિમામાં છે.

ઇષ્ટકોત્થાચ્છૈલજે સ્યાદ્ધેમાદેરધિકં ફલમ્। સપ્તજમન્મકૃતં પાપં પ્રાપમ્ભાદેવ નશ્યતિ

ઈંટથી પથ્થરની પ્રતિમામાં વધારે ફળ મળે છે, અને પથ્થરથી સોનાની પ્રતિમામાં વધુ ફળ મળે છે; આવું કરવાથી સાત જન્મના પાપ તરત જ નાશ પામે છે.

દેવાલયસ્ય સ્વર્ગી સ્યાન્નરકં ન સ ગચ્છતિ। કુલાનાં શતમુદ્ધૃત્ય વિષ્ણુલોકં નયેન્નરઃ

મંદિર બનાવનાર સ્વર્ગ પામે છે અને નરકમાં નથી જતો; એ માણસ પોતાનાં સો કુળને ઉદ્ધાર કરી વિષ્ણુલોકમાં લઈ જાય છે.

યમો યમભટાનાહ દેવમન્દિરકારિણઃ। યમ ઉવાચ પ્રતિમાપૂજાદિકૃતો નાનેયા નરકં નરાઃ

યમરાજે પોતાના દૂતોને કહ્યું: 'જે લોકો દેવમંદિર બનાવે છે, અને પ્રતિમાની પૂજા વગેરે કરે છે, તેમને નરકમાં લઈ જવામાં આવતાં નથી.'

દેવાલયાદ્યકર્ત્તાર આનેયસ્તે તુ ગોચરે વિચરધ્વં યથાન્યાયન્નિયોગો મમ પાલ્યતામ્

મંદિરોના અને આવા સ્થળોના સંચાલકોને તમારી પાસે લાવો અને તેઓ નિયમ પ્રમાણે ફરતા રહે તે જોવું. મારી આજ્ઞા પાળવી જ પડશે.

નાઝાભઙ્ગં કરિષ્યન્તિ ભવતાં જન્તવઃ ક્કચિત્। કેવલં યે જગત્તાતમનન્તં સમુપાશ્રિતાઃ

તમારા અધિકાર હેઠળના કોઈપણ જીવ ક્યારેય પોતાની પ્રતિજ્ઞા તોડશે નહીં, સિવાય તેઓના, જેમણે જગતના અનંત ભગવાનનો સંપૂર્ણ આશરો લીધો છે.

ભવદ્ભિઃ પરિહર્ત્તવ્યાસ્તેષાં નાત્રાસ્તિ સંસ્થિતિઃ। યેચ ભાગવતા લોકે તચ્ચિત્તાસ્તત્‌પરાયમાઃ

તમે એવા લોકોથી દૂર રહો, કારણ કે અહીં તેમનો કોઈ અધિકાર નથી. અને જે લોકો ભગવાનમાં તનમનથી તલીન છે, ભગવાનને જ સર્વોચ્ચ માને છે—

પૂજયન્તિ સદા વિષ્ણું તે વસ્ત્યાજ્યાઃ સુદૂરતઃ। યસ્તિષ્ઠન્ પ્રસ્વપન્ ગચ્છન્નુત્તિષ્ઠન્ સ્ખલિતે સ્થિતે

જે લોકો હંમેશા વિષ્ણુની પૂજા કરે છે, તેઓ તમારી પહોંચથી દૂર જ રહેવા યોગ્ય છે; તેઓ ઊભા હોય, સુતા હોય, જાય, ઊઠે, લથડે કે સ્થિર રહે—

સઙ્ગીર્ત્તયન્તિ ગોવિન્દં તે વસ્ત્યાજ્યાઃ સુદૂરતઃ। નિત્યનૈમિત્તિકૈર્દ્દેવં યે યજન્તિ જનાર્દ્દનમ્

જે લોકો ગોવિંદનું નામ ગાય છે, તેઓ પણ તમારી પહોંચથી દૂર જ રહેવા યોગ્ય છે; અને જે લોકો જનાર્દનને રોજની કે વિશેષ પૂજાઓથી ભજે છે—

નાવલોક્યા ભચવદ્ભિસ્તે તદ્‌ગતા યાન્તિ તદ્ગતિમ્। યે પુષ્પધૂપવાસોભિર્ભૂષણૈશ્ચાતિવલ્લભૈઃ

તમે એવા ભક્તોને જોવું નહીં, હે હવનપ્રસાદ ભોજનાર્થીઓ; જેમના મન ભગવાનમાં તલીન છે, તેઓ ભગવાનના ધામને પામે છે. જે લોકો ફૂલ, ધૂપ, ઉપવાસ અને પ્રિય આભૂષણોથી પૂજા કરે છે—

અર્ચ્યયન્તિ ન તે ગ્રાહ્યા નરાઃ કૃષ્ણાલયે ગતાઃ । ઉપલેપનકર્ત્તારઃ સમ્માર્જનપરશ્ચ યે

આ રીતે પૂજા કરનારા, ભલે કૃષ્ણના મંદિરમાં જાય, તેમ છતાં પકડવા યોગ્ય નથી; અને ointment લગાવનારા કે સફાઈમાં તત્પર રહેતા લોકો પણ નહીં.

કૃષ્ણાલયે પરિત્યાજ્યાસ્તેષાં પુત્રાસ્તથા કુલમ્। યેન ચાયતનં વિષ્ણોઃ કારિતં તત્ કુલોદ્ભવમ્

કૃષ્ણના મંદિરમાં રહેનારા, તેમનાં પુત્રો અને આખું કુટુંબ પણ છોડવા યોગ્ય છે. જેમણે વિષ્ણુનું મંદિર સ્થાપ્યું છે, તેમનું કુટુંબ પણ—

પુંસાં શતં નાવલોક્યં ભવદ્ભિર્દુષ્ટચેતસા। યસ્તુ દેવાલયં વિષ્ણોર્દ્દારુશૌલમયં તથા

એવા વ્યક્તિના વંશજોમાંથી, ભલે તેઓ દુષ્ટ મનવાળા હોય, સો જણ પણ, તમારે જોવા નહીં. અને જે વિષ્ણુનું મંદિર લાકડું કે પથ્થરનું બનાવે છે—

કારયેન્મૃણ્મયં વાપિ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે। અહન્યહનિ યજ્ઞેન યજતો યન્મહાફલમ્

કે માટીનું પણ બનાવે, તે તમામ પાપોથી મુક્ત થાય છે. રોજ યજ્ઞ કરીને જે મહાફળ મળે છે—

પ્રાપ્નોતિ તત્ ફલં વિષ્ણોર્યઃ કારયતિ કેતનમ્। સપ્તલોકમયો વિષ્ણુસ્તસ્ય યઃ કુરુતે ગૃહમ્

એ મહાફળ વિષ્ણુનું મંદિર બનાવનારા પામે છે. જે પોતાના ઘરમાં વિષ્ણુનું મંદિર બનાવે છે, ત્યાં સાતે લોકના વિષ્ણુ નિવાસ કરે છે.

કારયન્ ભગવદ્ધામ્ નયત્યચ્યુતલોકતામ્। સપ્તલોકમયો વિષ્ણુસ્તસ્ય યઃ કુરુતે ગૃહમ્

ભગવાનનું ધામ બનાવનારને અચ્યૂતના લોકમાં લઈ જાય છે. જે પોતાના ઘરમાં વિષ્ણુનું મંદિર બનાવે છે, ત્યાં સાતે લોકના વિષ્ણુ નિવાસ કરે છે.

તારયત્યક્ષયાંલ્લોકાનક્ષયાન્ પ્રાતિપદ્યતે। ઇષ્ટકાચયવિન્યાસો યાવનત્યબ્દાનિ તિષ્ઠતિ

એ અવિનાશી લોકોએ ઉદ્ધાર કરે છે અને અક્ષય ધામ પામે છે. જેટલા વર્ષ સુધી ઈંટોનું બંધાણ ટકે છે, એટલા વર્ષો સુધી—

તાવદ્વર્ષસહસ્નાણિ તત્‌કર્ત્તુ ર્દ્દિ વિ સંસ્થિતિઃ। પ્રતિમાકૃદ્વિષ્ણુલોકં સ્થાપકો લીયતે હરૌ

એટલા હજાર વર્ષ સુધી એ સ્થાપક ત્યાં સ્થિર રહે છે. વિષ્ણુની પ્રતિમા બનાવનાર વિષ્ણુના લોકને પામે છે; સ્થાપન કરનાર હરિમય થઈ જાય છે.