અગ્નિપુરાણમ્

નારદ ઉવાચ રામો વશિષ્ઠં માતૄશ્ચ નત્વાઽત્રિઞ્ચ પ્રણમ્ય સઃ। અનસૂયાઞ્ચ તત્પત્નીં શરભઙ્ગં સુતીક્ષ્ણકમ્

નારદે કહ્યું: રામે વશિષ્ઠ, માતાઓ, અત્રિ, અનસૂયા, અનસૂયાની પત્ની, શરભંગ અને સુતીક્ષ્ણને વંદન કર્યા.

અગસ્ત્ય ભ્રાતરં નત્વા અગસ્ત્યન્તત્પ્રસાદતઃ। ધનુઃ ખઙ્ગઞ્ચ સમ્પ્રાપ્ય દણ્ડકારણ્યમાગતઃ

અગસ્ત્યને વંદન કરીને, અગસ્ત્યની કૃપાથી ધનુષ્ય અને તલવાર મેળવી, દંડકવનમાં પ્રવેશ કર્યો.

જનસ્થાને પઞ્ચવટ્યાં સ્થિતો ગોદાવરીં તટે। તત્ર સૂર્પણખાયાતા ભક્ષિતું તાન્ ભયઙ્કરી

જનસ્થાનમાં, પંચવટીમાં, ગોદાવરીના કાંઠે રહેતો હતો. ત્યાં ભયાનક સૂર્પણખા તેમને ખાવા આવી.

રામં સુરૂપં દૃષ્ટ્વા સા કામિની વાક્યમબ્રવીત્। કસ્ત્વં કસ્માત્સમાયાતો ભર્ત્તા મે ભવ ચાર્થિતઃ

રામને સુંદર રૂપમાં જોઈ, એ સ્ત્રીએ ઇચ્છાથી કહ્યું: 'તમે કોણ છો? અહીં કેમ આવ્યા છો? મારી વિનંતી માનીને મારા પતિ બનો.'

એતૌ ચ ભક્ષયિષ્યામિ ઇત્યુક્ત્વા તં સમુદ્યતા । તસ્યા નાસાઞ્ચ કર્ણૌ ચ રામોક્તો લક્ષ્મણોઽચ્છિનત્

'હું આ બંનેને ખાઈ જઇશ,' એવું કહી તે દોડી આવી; પણ રામના આદેશે લક્ષ્મણે તેની નાક અને કાન કાપી નાખ્યા.

રક્તં ક્ષરન્તી પ્રયયૌ ખરં ભ્રાતરમબ્રવીત્। મરીષ્યામિ વિનાસાઽહં ખર જીવામિ વૈ તદા

લોહી વહી રહી હતી, ત્યારે તે પોતાના ભાઈ ખરા પાસે ગઈ અને કહ્યું: 'ખરા, હવે મારી નાક વગર હું જીવતી નથી, આવી સ્થિતિમાં જીવવું મુશ્કેલ છે.'

રામસ્ય ભાર્ય્યા સીતાઽસૌ તસ્યાસીલ્લક્ષ્મણોઽનુજઃ। તેષાં યદ્રુધિરં સોષ્ણં પાયયિષ્યસિ માં યદિ

'રામની પત્ની સીતાં છે અને લક્ષ્મણ તેનો નાના ભાઈ છે; જો તું મને તેમનું ગરમ લોહી પીવડાવશે તો જ હું જીવશે.'

ખરસ્તથેતિ તામુક્ત્વા યતુર્દૃશસહસ્ત્રકૈઃ। રક્ષસાં દૂષણેનાગાદ્યોદ્ધુ ત્રિશિરસા સહ

ખરાએ 'એવું જ થાશે' કહીને હજારો ભયાનક દૃષ્ટિ ધરાવતા રાક્ષસો સાથે, દુષણ અને ત્રિશિરા સાથે યુદ્ધ કરવા નીકળી પડ્યો.

રામં રામોઽપિ યુયુધે શરૈર્વિવ્યાધ રાક્ષસાન્। હસ્ત્યશ્વરથપાદાતં બલં નિન્યે યમક્ષયમ્

રામે તેમનો સામનો કર્યો; તીરો વડે રાક્ષસોને ઘાયલ કર્યા અને તેમના હાથી, ઘોડા, રથ અને પદાતી સેનાને યમના લોકે મોકલી દીધી.

ત્રિશીર્ષાણં ખરં રૌદ્રં યુધ્યન્તઞ્ચૌવ દૂષણમ્। યયૌ સૂર્પણખા લઙ્કાં રાવણાગ્રેપતદ્ ભુવિ

ત્રિશિરા, ભયાનક ખરા અને દુષણ યુદ્ધ કરતા હતા; ત્યારે સૂર્પણખા લંકા પહોંચી અને રાવણના ચરણોમાં પડી ગઈ.

અબ્રવીદ્રાવણં ક્રુદ્ધા ન ત્વં રાજા ન રક્ષકઃ। ખરાદિહન્તૂ રામસ્ય સીતાં ભાર્યાં હરસ્વ ચ

ક્રોધથી તેણે રાવણને કહ્યું: 'તમે રાજા પણ નથી અને રક્ષક પણ નથી; અહીં આવો, રામને મારો અને તેની પત્ની સીતાને હરી લ્યો.'

રામલક્ષ્મણરક્તસ્ય પાનાજ્જીવામિ નાન્યથા। તથેત્યાહ ચ તચ્છ્રુત્વા મારીચં પ્રાહ વૈ વ્રજ

'રામ અને લક્ષ્મણના લોહી પીવાથી જ હું જીવું, નહિ તો નહિ.' આ સાંભળી રાવણે કહ્યું: 'એવું જ થાશે,' અને પછી મારિચાને કહ્યું: 'જા!'

સ્વર્ણચિત્રમૃગો ભૂત્વા રામલક્ષ્મણકર્ષકઃ। સીતાગ્રે તાં હરિષ્યામિ અન્યથા મરણં તવ

'સોનાની ચિતરેલી હરણ બની, રામ અને લક્ષ્મણને દૂર લઈ જા; સીતાના સામે હું તેને હરી લઈ જઈશ, નહિ તો તારો મૃત્યુ નિશ્ચિત છે.'

મારીચો રાવણં પ્રાહ રામો મૃત્યુર્ધનુર્ધરઃ। રાવણાદપિ મર્ત્તવ્યં મર્ત્તવ્યં રાઘવાદપિ

મારિચાએ રાવણને કહ્યું: 'રામ ધનુષ્યધારી છે અને પોતે જ મૃત્યુ છે; રાવણના હાથેથી મરવું સારું, પણ રાઘવના હાથેથી તો મરવું જ પડે.'

અવશ્યં યદિ મર્ત્તવ્યં વરં રામો ન રાવણઃ। ઇતિ મત્વા મૃગો ભૂત્વા સીતાગ્રે વ્યચરન્મુહુઃ

'જો મરવું જ હોય તો રામના હાથેથી સારું, રાવણના હાથેથી નહિ.' એમ વિચારી, તે હરણ બની વારંવાર સીતાના આગળ ફરતો રહ્યો.

સીતયા પ્રેરિતો રામઃ શરેણાથાવધીચ્ચ તમ્। મ્રિયમાણો મૃગઃ પ્રાહ હા સીતે લક્ષ્મણેતિ ચ

સીતાના કહેવા પર રામે તીરથી તેને મારી નાખ્યો; મરતા-મરતા હરણ બોલ્યું: 'હાય સીતે! હાય લક્ષ્મણ!'

સૌમિત્રિઃ સીતયોક્તોઽથ વિરુદ્ધં રામમાગતઃ। રાવણોઽપ્યહરત્ સીતાં હત્વા ગૃધ્રં જટાયુષમ્

પછી સીતાના કહેવા પર સૌમિત્રિ રામ પાસે ગયો, જે દુઃખી હતો; અને રાવણે ગૃધ્ર જટાયુને મારી સીતાને હરી લઈ ગયો.

જટાયુષા સ ભિન્નાઙ્ગઃ અઙ્કેનાદાય જાનકીમ્। ગતો લઙ્કામશોકાખ્યે ધારયામાસ ચાબ્રવીત્

જટાયુએ તેના અંગો ઘાયલ કર્યા, છતાં તેણે જાનકીને કાંખમાં લઈ લંકા ગયો, અશોક વન નામના સ્થળે રાખી, અને કહ્યું.

ભવ ભાર્ય્યા મમાગ્ર્યા ત્વં રાક્ષસ્યો રક્ષ્યતામિયમ્ । રામો હત્વા તુ મારીચં દૃષ્ટ્વા લક્ષ્મણમબ્રવીત્

'મારી મુખ્ય પત્ની બન, અને આ રાક્ષસી તને રક્ષે.' રામે મારિચાને મારીને લક્ષ્મણને જોયો અને વાત કરી.

માયામૃગોઽસૌ સૌમિત્રે યથા ત્વમિહ ચાગતઃ । તથા સીતા હૃતા નૂનં નાપશ્યત્ સ ગતોઽથ તામ્

હે સૌમિત્રિ, એ તો માયાનો હરણ હતો, જેમ તું અહીં આવ્યો છે તેમ. એ જ રીતે, સીતા ખરેખર અપહૃત થઈ ગઈ છે, અને તે (રાવણ) તેને જોયા વિના જ અહીંથી ગયો.

શુશોચ વિલલાપાર્ત્તો માં ત્યક્ત્વા ક્ક ગતાસિ વૈ। લક્ષ્મણાશ્વાસિતો રામો માર્ગયામાસ જાનકીમ્

રામ દુઃખી થઈને રડવા લાગ્યા, 'મને છોડી તું ક્યાં ગઈ?' એમ બોલ્યા. પછી લક્ષ્મણે તેમને શાંત કર્યા અને રામે જાનકીની શોધ શરૂ કરી.

દૃષ્ટ્વા જટાયુસ્તં પ્રાહ રાવણો હૃતવાંશ્ચ તામ્। મૃતોઽથ સંસ્કૃતસ્તેન કબન્ધઞ્ચાવધીત્તતઃ

જટાયુએ તેમને જોઈને કહ્યું, 'રાવણે તેને લઈ ગયો છે.' પછી જટાયુ મૃત્યુ પામ્યા અને રામે તેમની અંત્યેષ્ટિ કરી, ત્યારબાદ તેમણે કબંધને પણ મારો.

નારદ ઉવાચ રામઃ પસ્પાસરો ગત્વા શોચન્ સ શર્વરીં તતઃ। હનૂમતા સ સૂગ્નીવં મિત્રઞ્ચકાર હ

નારદે કહ્યું: રામ આગળ વધ્યા અને રાતભર દુઃખ કરતાં રહ્યા; પછી હનુમાન સાથે સુગ્રીવને મિત્ર બનાવ્યા.

સપ્ત તાલન્ વિનિર્ભિદ્ય શરેણૈકેન પશ્યતઃ। પાદેન દુન્દુભેઃ કાયઞ્ચિક્ષેપ દશયોજનમ્

રામે એક જ તીરે સાત તાળના વૃક્ષો ભેદી નાખ્યા, અને પગથી દુંદુભિના મૃતદેહને દસ યોજન દૂર ફેંકી દીધો.

તદ્રિપું બાલિનં હત્વા ભ્રાતરં વૈરસારિણમ્। કિષ્કિન્ધાં કપિરજ્યઞ્ચ રુમાન્તારાં સમર્પયત્

પછી રામે પોતાના દુશ્મન અને ભાઈ બલિને મારી નાખ્યા અને પછી કિષ્કિંધાનું વાનરરાજ્ય અને રુમાને સુગ્રીવને સોંપી દીધા.

ઋષ્યમૂકેહરીશાયકિષ્કિન્ધેશોઽબ્રવીત્સચ । સીતાં ત્વં પ્રાશ્યસેયદ્વત્ તથા રામ કરોમિતે

ઋષ્યમૂક પર વસતા વાનરરાજા, કિષ્કિંધાના રાજાએ કહ્યું: 'જેમ હું રામ માટે કાર્ય કરીશ, તેમ તું પણ સીતાને પાછી મેળવશે.'

તછ્રુત્વા માલ્યવત્પૃષ્ઠે ચાતુર્માસ્યં ચકારસઃ। કિષ્કિન્ધાયાઞ્ચ સુગ્રીવો યદા નાયાતિ દર્શનમ્

આ સાંભળી રામે માલ્યવત પર્વત પર ચાતુર્માસનું વર્તન કર્યું, અને કિષ્કિંધામાં સુગ્રીવ તેમને મળવા આવ્યો નહીં.

તદાઽબ્રવીત્તં રામોક્તં લક્ષમણો વ્રજ રાઘવમ્। ન સ સઙ્કુચિતઃ પન્થા યેન બાલી હતો ગતઃ

ત્યારે રામના કહેવા મુજબ લક્ષ્મણે કહ્યું: 'રાઘવ પાસે જા; જે માર્ગે બલિ મારાયો અને ગયો, એ રસ્તો હવે અટકાયેલો નથી.'

સમયે તિષ્ઠ સુગ્રીવ મા બાલિપથમન્વગઃ। સુગ્રીવ આહ સંસક્તો ગતં કાલં ન બુદ્ધવાન્

'નક્કી કરેલા સમયે રહે, સુગ્રીવ; બલિ જે માર્ગે ગયો એ રસ્તે તું ન જા.' સુગ્રીવે જવાબ આપ્યો: 'મને કામમાં એટલું મન લાગી ગયું કે સમય ક્યારે વીતી ગયો ખબર જ પડી નહીં.'