અગ્નિપુરાણમ્

કિં તીર્યૈર્ગોપ્રદાનૈર્વા કિં યજ્ઞૈઃ કિમુપોષિતૈઃ । આગ્નેયં યે હિ શ્રૃણ્વન્તિ અહન્યહનિ માનવાઃ ।। ૩૮૩.

નદીઓ પાર કરવાથી, ગાય દાનથી, યજ્ઞ કે ઉપવાસથી શું લાભ? જે માનવો રોજ અગ્નેય પુરાણ સાંભળે છે—

યો દદાતિ તિલપ્રસ્થં સુવર્ણસ્ય ચ માષકં । શ્રૃણેતિ શ્લોકમેકઞ્ચ આગ્નેયસ્ય તદાપ્નુયાત્ ।। ૩૮૩.

જે તિલનો એક પ્રસ્થ અને સોનાનો એક માષક દાન આપે અને અગ્નેય પુરાણનો એક પણ શ્લોક સાંભળે, તેને એ ફળ મળે છે.

અધ્યાયપઠનઞ્ચાસ્ય ગોપ્રદાનાદ્ વિશિષ્યતે । અહોરાત્રકૃતં પાપં શ્રોતુમિચ્છોઃ પ્રણશ્યતિ ।। ૩૮૩.

આના અધ્યાયનું પઠન ગાય દાન કરતાં શ્રેષ્ઠ છે; જે સાંભળવા ઇચ્છે છે, તેના દિવસ-રાતમાં કરેલા પાપ નાશ પામે છે.

કપિલાનાં શતે દત્તે યદ્ ભવેજ્જ્યેષ્ઠપુષ્કરે । તદાગ્નેયં પુરાણં હિ પઠિત્વા ફલમાપ્નુયાત્ ।। ૩૮૩.

પ્રથમ પુણ્ય તળાવમાં જો કોઈએ સો કપિલ ગાયો દાન આપે, તો તેને અગ્નિ પુરાણનું પઠન કરવાના જેટલું ફળ મળે છે.

પ્રવૃત્તઞ્ચ નિવૃત્તઞ્ચ ધર્મં વિદ્યાદ્વયાત્મકં । આગ્નેયસ્ય પુરાણસ્ય શાસ્ત્રસ્યાસ્ય સમં ન હિ ।। ૩૮૩.

ધર્મમાં પ્રવૃત્તિ અને નિવૃત્તિ બંને આવે છે—આગ્નેય પુરાણ જેટલું મહાન શાસ્ત્ર બીજું કોઈ નથી.

પઠન્નાગ્નેયકં નિત્યં શ્રૃણ્વન્ વાપિ પુરાણકં । ભક્તો વશિષ્ઠ મનુજઃ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ।। ૩૮૩.

હે વશિષ્ઠ, જે મનુષ્ય ભક્તિપૂર્વક રોજ અગ્નિ પુરાણનું પઠન કરે છે કે સાંભળે છે, તે બધા પાપોથી મુક્ત થાય છે.

નોપસર્ગા ન ચાનર્થા ન ચૌરારિભયં ગૃહે । તસ્મિન્ સ્યાદ્ યત્ર ચાગ્નેયપુરાણસ્ય હિ પુસ્તકં ।। ૩૮૩.

જે ઘરમાં અગ્નિ પુરાણનું પુસ્તક હોય છે, ત્યાં કોઈ અપશુકન, અનર્થ કે ચોર-શત્રુનો ડર રહેતો નથી.

ન ગર્ભહારિણી ભીતિર્ન ચ બાલગ્રહા ગૃહે । યત્રાગ્નેયં પુરાણં સ્યાન્ન પિશાચાદિકં ભયં ।। ૩૮૩.

જ્યાં અગ્નિ પુરાણ હોય છે, ત્યાં ગર્ભપાતનો ભય, બાળકોને નુકસાન કે ભૂત-પ્રેત વગેરેનો ડર રહેતો નથી.

શ્રૃણ્વન્ વિપ્રો વેદવિત્ સ્યાત્ ક્ષત્રિયઃ પૃથિવીપતિઃ । ઋદ્ધિં પ્રાપ્નોતિ વૈશ્યશ્ચ શૂદ્રશ્ચારોગ્યમૃચ્છતિ ।। ૩૮૩.

તેનું શ્રવણ કરવાથી બ્રાહ્મણને વેદજ્ઞાન મળે છે, ક્ષત્રિય પૃથ્વીનો રાજા બને છે, વૈશ્યને સમૃદ્ધિ મળે છે અને શૂદ્રને આરોગ્ય પ્રાપ્ત થાય છે.

યઃ પઠેત્ શ્રૃણુયાન્નિત્યં સમદૃગ્વિષ્ણુમાનસઃ । બ્રહ્માગ્નેયં પુરાણં સત્તત્ર નશ્યન્ત્યુપદ્રવાઃ ।। ૩૮૩.

જે વ્યકિત સમદૃષ્ટિ અને વિષ્ણુભક્તિથી રોજ અગ્નિ પુરાણનું પઠન કે શ્રવણ કરે છે, ત્યાં બધા દુઃખો નાશ પામે છે.

દિવ્યાન્તરીક્ષભૌમાદ્યા દુઃસ્વપ્નાદ્યભિચારકાઃ । યચ્ચાન્યદ્દુરિતં કિઞ્ચિત્તત્સર્વ્વં હન્તિ કેશવઃ ।। ૩૮૩.

દેવલોક, આકાશ, પૃથ્વી, દુઃસ્વપ્ન કે જાદુટોણા જેવા બધા અપશુકન અને બીજાં બધા દુઃખો કેશવ નાશ કરે છે.

પઠતઃ શ્રૃણ્વતઃ પુંસઃ પુસ્તકં યજતો મહત્ । આગ્નેયં શ્રીપુરાણં હિ હેમન્તે યઃ શ્રૃણોતિ વૈ ।। ૩૮૩.

જે વ્યક્તિ શિયાળામાં અગ્નિ પુરાણનું પઠન, શ્રવણ કે પૂજન કરે છે, તેને મહાયજ્ઞ જેટલું ફળ મળે છે.

પ્રપૂજ્ય ગન્ધપુષ્પાદ્યૈરગ્નિષ્ટોમફલં લભેત્ । શિશિરે પુણ્ડરીકસ્ય વસન્તે ચાશ્વમેધજમ્ ।। ૩૮૩.

ગંધ અને ફૂલો વડે પૂજન કરતાં શિયાળામાં અગ્નિષ્ટોમનું, શીશિરમાં પુંડરીકનું અને વસંતમાં અશ્વમેઘનું ફળ મળે છે.

ગ્રીષ્મે તુ વાજપેયસ્ય રાજસૂયસ્ય વર્ષતિ । ગોસહસ્રસ્ય શરદિ ફલં તત્પઠતો હ્યૃતૌ ।। ૩૮૩.

ઉનાળે વાજપેયનું, વરસાદમાં રાજસૂયનું અને શરદમાં હજાર ગાય દાનનું ફળ ઋતુ પ્રમાણે પઠન કરતાં મળે છે.

આગ્નેયં હિ પુરાણં યો ભક્તાગ્રે પઠતે હરેઃ । સોઽર્ચ્ચયેચ્ચ વસિષ્ઠેહ જ્ઞાનયજ્ઞેન કેશવમ્ ।। ૩૮૩.

જે ભક્તિપૂર્વક હરિ સમક્ષ અગ્નિ પુરાણનું પઠન કરે છે, તે અહીં વશિષ્ઠની પૂજા કરે છે અને જ્ઞાનયજ્ઞથી કેશવને તૃપ્ત કરે છે.

યસ્યાગ્નેયપુરાણસ્ય પુસ્તકં તસ્ય વૈ જયઃ । લિખિતં પૂજિતં ગેહે ભુક્તિર્મુક્તિઃ કરેઽસ્તિ હિ ।। ૩૮૩.

જેનાં ઘરમાં અગ્નિ પુરાણનું પુસ્તક લખેલું અને પૂજેલું હોય છે, તેને વિજય, ભોગ અને મોક્ષ—બધું જ પ્રાપ્ત થાય છે.

ઇતિ કાલાગ્નિરૂપેણ ગીતં મે હરિણા પુરા । આગ્નેયં હિ પુરાણં વૈ બ્રહ્મવિદ્યાદ્વયાસ્પદમ્ ૩૮૩.

આ રીતે કાળ અને અગ્નિરૂપે હરિએ મને આ અગ્નિ પુરાણ ગાયું હતું; એ બ્રહ્મજ્ઞાનના બંને રૂપનું ધામ છે.

વસિષ્ઠ ઉવાચ વ્યાસાગ્નેયપુરાણં તે રૂપં વિદ્યાદ્વયાત્મકં । કથિતં બ્રહ્મણો વિષ્ણોરગ્નિના કથિતં યથા ।। ૩૮૩.

વશિષ્ઠ બોલ્યા: વ્યાસ અગ્નિ પુરાણ દ્વૈત સ્વરૂપ છે; તે બ્રહ્મા અને વિષ્ણુએ કહેલું અને અગ્નિએ વર્ણવેલું છે.

સાર્દ્ધં દેવૈશ્ચ ભુનિભિર્મહ્યં સર્વ્વાર્થદર્શકં । પુરાણમગ્નિના ગીતમાગ્નેયં બ્રહ્મસમિમતં ।। ૩૮૩.

દેવતાઓ અને ઋષિઓ સાથે અગ્નિએ મને આ પુરાણ ગાયું હતું, જે સર્વ અર્થોને દર્શાવે છે અને જ્ઞાનીજન તેને બ્રહ્મસમાન માને છે.

યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્વ્યાસ લિખેદ્વા લેખયેદપિ । શ્રાવયેત્પાઠયેદ્વાપિ પૂજયેદ્ધારયેદપિ ।। ૩૮૩.

જે કોઈ પઠન કરે, સાંભળે, લખે, લખાવે, પઢાવે, શીખવે, પૂજા કરે કે સાચવે—

સર્વ્વપાપવિનિર્મુક્તઃ પ્રાપ્તકામો દિવં વ્રજેત્ । લેખયિત્વા પુરાણં યો દદ્યાદ્વિપ્રેભ્ય ઉત્તમં ।। ૩૮૩.

તે બધા પાપોથી મુક્ત થઈ ઈચ્છિત ફળ પામે છે અને સ્વર્ગ પામે છે; અને જે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને પુરાણ લખી આપી દે છે, તે પણ.

સ બ્રહ્મલોકમાપ્નોતિ કુલાનાં શતમુદ્ધરેત્ । એકં શ્લોકં પઠેદ્યસ્તુ પાપપઙ્કાદ્વિમુચ્યતે ।। ૩૮૩.

જે મનુષ્ય એક પણ શ્લોકનું પઠન કરે છે, તે પાપના કાદવમાંથી છૂટકારો પામે છે અને બ્રહ્મલોકને પ્રાપ્ત કરે છે; એ જ નહીં, પોતાનાં કુળનાં સો પેઢીને ઉદ્ધાર કરે છે.

તસ્માદ્વ્યાસ સદા શ્રાવ્યં શિષ્યભ્યઃ સર્વદર્શનં । શુકાદ્યૈર્મુનિભિઃ સાર્દ્ધં શ્રોતુકામૈઃ પુરાણકં ।। ૩૮૩.

અત્યારે, વ્યાસજી, આ પુરાણ સર્વ દૃષ્ટિકોણને ખુલ્લું પાડે છે, તેથી શિષ્યોને હંમેશાં સાંભળવું જોઈએ અને શુકાદિક ઋષિઓ સાથે, જે સાંભળવા ઇચ્છે છે, એ પણ સાંભળવું જોઈએ.

આગ્નેયં પઠિતં ધ્યાતં શુભં સ્યાદ્ ભુક્તિમુક્તિદં । અગ્નયે તુ નમસ્તસ્મૈ યેન ગીતં પુરાણકં ।। ૩૮૩.

આgneya પુરાણનું પઠન અને ધ્યાન કરવાથી તે શુભ થાય છે અને ભોગ તથા મોક્ષ બંને આપે છે; એ પુરાણ જે અગ્નિદેવે ગાયું હતું, તેમને વંદન છે.

વ્યાસ ઉવાચ વસિષ્ઠેન પુરા ગીતં સૂતૈતત્તે મયોદિતં । પરાવિદ્યાઽપરાવિદ્યાસ્વરૂપં પરમં પદમ્ ।। ૩૮૩.

વ્યાસજી બોલ્યા: સુતજી, આ જે હું તને કહું છું, તે પહેલાં વસિષ્ઠજીએ ગાયું હતું; એમાં પરાવિદ્યા અને અપારાવિદ્યા બંનેનું સ્વરૂપ તથા પરમ પદ દર્શાવવામાં આવ્યું છે.

આગ્નયં દુર્લભં રૂપં પ્રાપ્યતે ભાગ્યસંયુતૈઃ । ધ્યાયન્તો બ્રહ્મ ચાગ્નેયં પુરાણં હરિમાગતાઃ ।। ૩૮૩.

આgneya પુરાણનું દુર્લભ સ્વરૂપ ભાગ્યશાળી લોકો જ પ્રાપ્ત કરે છે; બ્રહ્મ અને આgneya પુરાણનું ધ્યાન કરતાં ઋષિઓ હરિદેવને પ્રાપ્ત થયા હતા.

વિદ્યાર્થિનસ્તથા વિદ્યાં રાજ્યં રાજ્યાર્થિનો ગતાઃ । અપુત્રાઃ પુત્રિણઃ સન્તિ નાશ્રયા આશ્રયં ગતાઃ ।। ૩૮૩.

જેઓએ વિદ્યા ઇચ્છી, તેમને વિદ્યા મળી; રાજ્ય ઇચ્છનારોએ રાજ્ય મેળવ્યું; જે નિસંતાન હતા, તેઓ સંતાનવંત બન્યા અને આશ્રયવિહિનોએ આશ્રય મેળવ્યો.

સૌભાગ્યાર્થી ચ સૌભાગ્યં મોક્ષં મોક્ષાર્થિનો ગતાઃ । લિખન્તો લેખયન્તશ્ચ નિષ્પાપાશ્ચ શ્રિયં ગતાઃ ।। ૩૮૩.

સૌભાગ્ય ઇચ્છનારોએ સૌભાગ્ય મેળવ્યું, મોક્ષ ઇચ્છનારોએ મોક્ષ મેળવ્યો; જે લખે છે અથવા લખાવે છે, તે પાપમુક્ત બની શ્રી પ્રાપ્ત કરે છે.

શુકપૈલમુખૈઃ સૂત આગ્નેયન્તુ પુરાણકં । રૂપં ચિન્તય યાતાસિ ભુક્તિં મુક્તિં ન સંશયઃ ૩૮૩.

શુક, પૈલ અને અન્ય ઋષિઓએ આgneya પુરાણનું ધ્યાન કરીને તેને પ્રાપ્ત કર્યું; જે તેના સ્વરૂપનું ધ્યાન કરે છે, તે નિશ્ચિતપણે ભોગ અને મોક્ષ પ્રાપ્ત કરે છે—આમાં કોઈ સંશય નથી.