અગ્નિપુરાણમ્

પરિમૃજ્ય પટેનાહ્ગં સવસ્ત્રં પણ્ડલં નયેત્। તત્રાભ્યર્ચ્યાચરેદ્ધોમં કુણ્ડાદૌ પ્રાણસંયમી

કાપડથી શરીર પુંછી, વસ્ત્ર પહેરાવી, પંડાળે લાવવું; ત્યાં પૂજા કરીને, કુંડ પાસે પ્રાણ સંયમથી હોમ કરવું.

પ્રક્ષાલ્ય હસ્તૌ રેખાશ્ચ તિસ્ત્રઃ પૂર્વાગ્રગામિનીઃ। દક્ષિણાદુત્તરાન્તાશ્ચ તિસ્ત્રશ્ચૈવોત્તરાગ્રગાઃ

હાથ ધોઈ, પૂર્વ દિશા તરફ ત્રણ રેખાઓ દોરવી; દક્ષિણથી ઉત્તર સુધી પણ ત્રણ રેખાઓ ઉત્તર તરફ દોરવી.

અર્ઘ્યોદકેન સમ્પ્રોક્ષ્ય યોનિમુદ્રામ્પ્રદર્શયેત્। દ્યાત્વાગ્નિરૂપઞ્ચાગ્નિન્તુ યોન્યાં કુણ્ડે ક્ષિપેન્નરઃ

અર્ઘ્યના પાણીથી છાંટણી કરીને યોનિ મુદ્રા દર્શાવવી; અગ્નિનું રૂપ પાંચ અગ્નિ તરીકે ધ્યાન કરીને, યોનિમાં એટલે કે કુંડમાં સ્થાપિત કરવું.

પાત્રાણ્યાસાદયેત્ પઞ્ચાદ્દર્ભસ્ત્રુક્સ્ત્રુવકાદિભિઃ। બાહુમાત્રાઃ પરિધય ઇધ્મવ્રશ્ચનમેવ ચ

પાંચ પાત્રો, કુશ ઘાસ, સ્ત્રુક અને અન્ય સાધનો સાથે ગોઠવવા; પરિધિ, ઈંધણ અને લાકડાં બાહુ જેટલા લાંબા રાખવા.

પ્રણીતા પ્રોક્ષણીપાત્રમાજ્યસ્થાલી ઘૃતાદિકમ્। પ્રસ્થદ્વ્યં તણ્ડુલાનાં યુગ્મં યુગ્મમદોમુખમ્

પ્રણીત, છાંટણીનું પાત્ર, ઘીનું પાત્ર અને અન્ય વસ્તુઓ ગોઠવવી; તંડુલના બે પ્રસ્થ અને જોડાં, તથા ખુલ્લા મોઢાવાળા જોડાં રાખવા.

પ્રણીતાપ્રોક્ષણીપાત્રે ન્યસેત્ પ્રાગગગ્રં કુશમ્। અદ્ભિઃ પૂર્ય્યપ્રણીતાન્તુ ધ્યાત્વા દેવં પ્રપૂજ્ય ચ

પ્રણીત અને છાંટણીના પાત્રોમાં કુશના ટોચ પૂર્વ તરફ રાખવા; પ્રણીતમાં પાણી ભરી, દેવતાનું ધ્યાન કરીને પૂજા કરવી.

પ્રણીતાં સ્થાપયેદગ્રે દ્રવ્યાણાઞ્ચૈવ મધ્યતઃ । પ્રોક્ષણીમદ્ભિઃ સમ્પૂર્ય્ય પ્રાર્ચ્ય દક્ષે તુ વિન્યસેત્

પ્રણીત આગળ અને સામગ્રી વચ્ચે ગોઠવવી; છાંટણીના પાત્રમાં પાણી ભરી, પૂજા કરીને તેને જમણી બાજુ રાખવી.

ચરુઞ્ચ શ્રપયેદગ્નૌ બ્રહ્માણં દક્ષિણે ન્યસેત્। કુશાનાસ્તીર્ય્ય પૂર્વાદૌ પરિધીન્ સ્થાપયેત્તતઃ

અગ્નિમાં ચરુ રાંધવી અને બ્રાહ્મણને જમણી બાજુ બેસાડવો; પૂર્વ તરફ કુશ પાથરી, પછી પરિધિ ગોઠવવી.

વૈષ્ણવીકરણં કુર્ય્યાદ્ ગર્ભાધાનાદિના નરઃ। ગર્ભાધાનં પુંસવનં સીમન્તોન્નયનઞ્ચનિઃ

પુરુષે વૈષ્ણવવિધિ ગર્ભાધાનથી શરૂ કરીને, ગર્ભાધાન, પુંસવન અને સીમંતોનયન વગેરે કરવું.

નામાદિસમાવર્ત્તનાન્તં જુહુયાદષ્ટ ચાહુતીઃ। પૂર્ણાહુતીઃ પ્રતિકર્મ્મ સ્રુચા સ્રુવસુયુક્તયા

નામકરણથી સમાવર્તન સુધી આઠ આહુતિઓ આપવી; દરેક સંસ્કાર માટે પૂર્ણાહુતિ, સ્ત્રુક અને સ્રુવા સાથે કરવી.

કુણ્ડમધ્યે ઋતુમતીં લક્ષ્મીં સઞ્ચિન્ત્ય હોમયેત્। કુણ્ડલક્ષ્મીઃ સમાખ્યાતા પ્રકૃતિસ્ત્રિગુણાત્મિકા

કુંડના મધ્યમાં ઋતુવતી લક્ષ્મીનું ધ્યાન કરીને હોમ કરવું; કુંડલક્ષ્મી એટલે ત્રણ ગુણોથી યુક્ત પ્રકૃતિ કહેવાય છે.

સા યોનિઃ સર્વભૂતાનાં વિદ્યામન્ત્રગણસ્ય ચ। વિમુક્તેઃ કારણં વહ્નિઃ પરમાત્મા ચ મુક્તિદઃ

એ સર્વ જીવ અને વિદ્યા-મંત્રોના મૂળરૂપ યોનિ છે; અગ્નિ મુક્તિનું કારણ છે અને પરમાત્મા મુક્તિદાતા છે.

પ્રાચ્યાં શિરઃ સમાખ્યાતં બાહૂ કોણે વ્યવસ્થિતૌ। ઈશાનાગ્નેયકોણે તુ જઙ્ઘે વાયવ્યનૈર્ઋતે

પૂર્વ દિશામાં શિર, કોણે બાહુ, ઈશાન અને અગ્નિ દિશાના કોણે જાંઘો, અને વાયવ્ય તથા નૈઋત્ય દિશામાં પણ જાંઘો દર્શાવ્યા છે.

ઉદરં કુણ્ડમિત્યુક્તં યોનિર્યોનિર્વિધીયતે। ગુણત્રયં મેખલાઃ સ્યુર્ધ્યાત્વૈવં સમિધો દશ

પેટને કુંડ કહેવાયું છે, યોનિને યોનિ કહેવાય છે; ત્રણ ગુણો મેખલા છે. આવું ધ્યાન કરીને દસ સમિદ્ધો તૈયાર કરવી.

પઞ્ચાધિકાંસ્તુ જુહુયાત્ પ્રણવાન્મુષ્ટિમુદ્રયા । પુનરાઘારૌ જુહુયાદ્વાય્વગ્ન્યન્તં તતઃ શ્રપેત્

પછી પાંચ વધુ આહુતિઓ મુઠી વડે પ્રણવ મુદ્રાથી આપવી. પછી ફરીથી આઘાર આહુતિઓ વાયુ અને અગ્નિ સુધી આપવી અને પછી ઘી રેડવું.

ઈશાન્તં મૂલપ્રન્ત્રેણ આજ્યભાગૌ તુ હોમયેત્। ઉત્તરે દ્વાદશાન્તેન દક્ષિણે તેન મધ્યતઃ

ઈશાન દિશાના મૂળપ્રાંતે ઘીનો ભાગ હોમવો. ઉત્તર તરફ દ્વાદશાંતથી, દક્ષિણમાં પણ એ જ રીતે અને મધ્યમાં પણ આવું જ કરવું.

વ્યાહૃત્યા પદ્મમધ્યસ્થં ધ્યાયેદ્વહ્નિન્તુ સંસ્કૃતમ્। વૈષ્ણવં સપ્તજિહ્વં ચ સૂર્યકોટિસમપ્રભમ્

વ્યાહૃતિ ઉચ્ચારીને, કમળના મધ્યમાં સ્થિત, શુદ્ધ થયેલા અગ્નિનું ધ્યાન કરવું, જે વૈષ્ણવ સ્વરૂપ ધરાવે છે, સાત જીભો ધરાવે છે અને કરોડો સૂર્ય જેટલું તેજ ધરાવે છે.

ચન્દ્રવક્ત્રઞ્ચ સૂર્યાક્ષં જુહુયાચ્છતમષ્ટ ચ। તદર્દ્ધઞ્ચષ્ટ મૂલેન અહ્ગાનાઞ્ચ દશાંશતઃ

ચંદ્ર જેવા મુખ અને સૂર્ય જેવા નેત્ર ધરાવતાં, એકસો આઠ આહુતિઓ આપવી; એના અડધા મૂળથી અને અંગો માટે દસ ભાગ આપવા.

અગ્નિરુવાચ સમ્પાતાહુતિનાસિચ્ય પવિત્રાણ્યાધિવાસયેત્। તૃસિંહમન્ત્રજપ્તાનિ ગુપ્તાન્યસ્ત્રેણ તાનિ તુ

અગ્નિ કહે છે: સંપાત આહુતિ કર્યા પછી, ત્રિસિંહ મંત્ર જપી પવિત્ર વસ્તુઓને પવિત્ર કરવી અને શસ્ત્ર મંત્રથી તેને ગુપ્ત રાખવી.

વસ્ત્રસંવેષ્ટિતાન્યેવ પાત્રસ્થાન્યભિમન્ત્રયેત્। વિલ્વાદ્યદ્ભિઃ પ્રોક્ષિતાનિ મન્ત્રેણ ચૈકધા

વસ્ત્રમાં લપેટેલી અને પાત્રમાં રાખેલી વસ્તુઓને, બિલ્વાદિ જળ છાંટી અને મંત્રથી એકસાથે અભિમંત્રિત કરવી.

કુમ્ભપાર્શ્વે તુ સંસ્થાપ્ય રક્ષાં વિજ્ઞાપ્ય દેશિકઃ। દન્તકાષ્ઠઞ્ચામલકં પૂર્વે કઙ્કર્ષણેન તુ

કુંભની બાજુમાં મૂકી, ગુરુએ રક્ષા માટે સંકેત કરવો. દંતકાંઠી અને આમળા વડે પૂર્વ દિશામાં રેખા દોરવી.

પ્રદ્યુમ્નેન ભસ્મતિલાન્ દક્ષે ગોમયમૃત્તિકામ્। વારુણે ચાનિરુદ્ધેન સૌમ્યે નારાયણેન ચ

પ્રદ્યુમ્નથી દક્ષિણમાં ભસ્મ અને તલ, પશ્ચિમમાં ગોમય અને માટી, ઉત્તર તરફ અનિરુદ્ધથી અને ઈશાનમાં નારાયણથી કરવું.

દર્ભોદકઞ્ચાથ હૃદા અગ્નૌ કુઙ્કુમરોચનમ્। ઐશાન્યાં શિરસા ધૂપં શિખયા નૈર્ઋતેપ્યથ

પછી, હૃદયમાં દર્ભ જળ, અગ્નિમાં કુંકુમ અને રક્ત ચંદન, ઈશાન દિશામાં શિરે ધૂપ અને નૈઋત્ય દિશામાં શિખા વડે કરવું.

મૂલપુષ્પાણિ દિવ્યાનિ કવચેનાથ વાયવે। ચન્દનામ્બ્વક્ષતદધિદૂર્વાશ્ચ પુટિકાસ્થિતાઃ

દિવ્ય મૂળપુષ્પો કવચ સાથે વાયુ દિશામાં, ચંદન જળ, અક્ષત, દહીં અને દુર્વા ઘાસ ટોપલામાં રાખવી.

ગૃહં ત્રિસૂત્રેણાવેષ્ટ્ય પુનઃ સિદ્ધાર્થકાન્ ક્ષિપેત્। દદ્યાત્પૂજાક્રમેણાથ સ્વૈઃ સ્વૈર્ગન્ધપવિત્રકમ્

ત્રણ સૂતથી ઘરનું વળાંક કરીને, પછી સિદ્ધાર્થ બીજ છાંટવા અને પૂજાની ક્રમ પ્રમાણે દરેકને પોતાનું સુગંધિત પવિત્રક આપવું.

મન્ત્રૈર્વૈ દ્વારપાદિભ્યો વિષ્ણુકુમ્ભે ત્વનેન ચ। વિષ્ણુતેજોભવં રમ્યં સર્વપાતકનાશનમ્

મંત્રોથી દ્વાર અને પદના રક્ષકોને તથા વિષ્ણુ કુંભમાં પણ, એ વિષ્ણુનું તેજ, આનંદદાયક અને સર્વ પાપ નાશક છે.

સર્વકામપ્રદં દેવં તવાઙ્ગે ધારયામ્યહમ્। સમ્પૂજ્ય ધૂપદીપદ્યૈર્વ્રજેદ્ દ્વારસમીપતઃ

તમારા અંગ પર સર્વ કામના પૂરી કરનાર દેવને ધારું છું; ધૂપ અને દીપથી પૂજા કરીને, દ્વાર પાસે જવું.

ગન્ધપુષ્પાક્ષતોપેતં પવિત્રઞ્ચાશિલેર્પ્પયેત્ । પવિત્રં વૈષ્ણવં તેજો મહાપાતકનાશનમ્

સુગંધ, પુષ્પ અને અક્ષતથી શોભિત પવિત્રક શિલા પર મૂકી, એ વૈષ્ણવ પવિત્રક તેજસ્વી અને મહાપાપ નાશક છે.

ધર્મ્મકામાર્થસિદ્ધ્યર્થં સ્વકેઙ્ગે ધારયામ્યહમ્। આસને પરિવારાદૌ ગુરૌ દદ્યાત્ પવિત્રકમ્

ધર્મ, કામ અને અર્થની સિદ્ધિ માટે હું મારા અંગ પર ધારું છું; આસન પર, સભાની શરૂઆતમાં ગુરુને પવિત્રક આપવું.