અગ્નિપુરાણમ્

શરીરમુપરુધ્યાઽથ કૃત્‌સ્નાન્દોષાન્રુણદ્ધિ વૈ । છિનત્તિ પ્રાણસ્થાનાનિ પુનર્મર્માણિ ચૈવ હિ ।। ૩૭૧.

એ શરીરને અટકાવે છે અને બધા દોષના માર્ગો બંધ કરે છે; પ્રાણના સ્થાન અને મર્મસ્થાનોને પણ કાપી નાખે છે.

શૈત્યાત્ પ્રકુપિતો વાયુશ્છિદ્રમન્વિષ્યતે તતઃ । દ્વે નેત્રે દ્વૌ તથા કર્ણૌ દ્વૌ તુ નાસાપુટૌ તથા ।। ૩૭૧.

ઠંડકથી વાયુ ઉદ્વિગ્ન થાય છે અને બહાર નીકળવાનો રસ્તો શોધે છે; એટલે બે આંખ, બે કાન અને બે નાકના છિદ્રો—

ઊદ્‌ધ્વન્તુ સપ્ત ચ્છિદ્રાણિ અષ્ટમં વદનં તથા । એતૈઃ પ્રાણો વિનિર્યાતિ પ્રાયશઃ શુભકર્મણં ।। ૩૭૧.

ઉપર સાત છિદ્રો છે અને આઠમું મોં છે; આમાંથી પ્રાણ સામાન્ય રીતે સારા કર્મ કરનારાઓમાં બહાર જાય છે.

અધઃ પાયુરુપસ્થઞ્ચ અનેનાશુભકારિણાં । મૂર્દ્ધાનં યોગિનો ભિત્ત્વા જીવો યાત્યથ ચેચ્છયા ।। ૩૭૧.

નીચે પાયુ અને ગુપ્તેન્દ્રિય છે—અશુભ કર્મ કરનારાઓમાં પ્રાણ એમાંથી જાય છે; યોગીનો આત્મા મસ્તક ફોડી ઇચ્છાએ બહાર જાય છે.

અન્તકાલે તુ સમ્પ્રાપ્તે પ્રાણેઽપાનમુપસ્થિતે । તમસા સંવૃતે જ્ઞાને સંવૃતેષુ ચ મર્મ્મસુ ।। ૩૭૧.

અંત સમય આવે ત્યારે, જ્યારે પ્રાણ અને અપાન હાજર હોય, જ્ઞાન અંધકારથી ઢંકાય છે અને મર્મસ્થાનો બંધ થાય છે—

સ જીવો નાભ્યધિષ્ઠાનશ્ચાલ્યતે માતરિશ્વના । બાધ્યમાણશ્ચાનયતે અષ્ટાઙ્ગાઃ પ્રાણવૃત્તિકાઃ ।। ૩૭૧.

એ સમયે આત્મા નાભિમાં અસ્થિર થાય છે અને વાયુથી હલનચલન પામે છે; દુઃખી થઈને એ આઠ પ્રકારના પ્રાણવાયુઓને ખેંચે છે.

ચ્યવન્તં જાયમાનં વા પ્રવિશન્તઞ્ચ યોનિષુ । પ્રપશ્યન્તિ ચ તં સિદ્ધા દેવા દિવ્યેન ચક્ષુષા ।। ૩૭૧.

સિદ્ધો અને દેવતાઓ દિવ્ય દ્રષ્ટિથી એ આત્માને જોતા હોય છે—કેવી રીતે એ પડે છે, જન્મે છે કે યોનિમાં પ્રવેશ કરે છે.

ગૃહ્ણાતિ તત્ક્ષણાદ્ યોગે શરીરઞ્ચાતિવાહિકમ્ । આકાશવાયુતેજાંસિ વિગ્રહાદૂદ્‌ર્ધ્વગામિનઃ ।। ૩૭૧.

એ સમયે યોગબળથી આત્મા આકાશ, વાયુ અને અગ્નિથી બનેલું સૂક્ષ્મ શરીર ધારણ કરે છે, જે સ્થૂળ શરીરથી ઉપર જાય છે.

જલં મહી ચ પઞ્ચત્વમાપન્નઃ પુરુષઃ સ્મૃતઃ । આતિવાહિકદેહન્તુ યમદૂતા નયન્તિ તં ।। ૩૭૧.

જ્યારે પાણી અને પૃથ્વીનું તત્વ નષ્ટ થાય છે, ત્યારે મનુષ્યને મૃત ગણવામાં આવે છે; પછી યમદૂત એના સૂક્ષ્મ શરીરને લઈ જાય છે.

યામ્યં માર્ગં મહાઘોરં ષડ઼શીતિસહસ્રકમ્ । અન્નોદકં નીયમાનો બાન્ધવૈર્દત્તમશ્નુતે ।। ૩૭૧.

એ યમનો ભયાનક માર્ગ ચાલે છે, જે છયાસી હજાર યોજન લાંબો છે; રસ્તામાં એને સગાંઓએ આપેલું અન્ન-પાણી મળે છે.

યમં દૃષ્ટ્વા યમોક્તેન ચિત્રગુપ્તેન ચેરિતાન્ । પ્રાપ્નોતિ નરકાન્રૌદ્રાન્ધર્મી શુભપથૈર્દિવમ્ ।। ૩૭૧.

યમને અને ચિત્રગુપ્તે લખેલા કર્મોને જોઈને, એ માણસ પાપી હોય તો ભયાનક નરક પામે છે, અને ધર્મી હોય તો સારા માર્ગે સ્વર્ગ પામે છે.

ભુજ્યન્તે પાપિભિર્વક્ષ્યે નરકાંસ્તાશ્ચ યાતનાઃ । અષ્ટાવિંશતિરેવાધઃ ક્ષિતેર્નરકકોટયઃ ।। ૩૭૧.

હું પાપીઓએ ભોગવાતા નરક અને તેની યાતનાઓનું વર્ણન કરીશ. પૃથ્વીના નીચે બાવીસ કરોડ નરક છે.

સપ્તમસ્ય તલસ્યાન્તે ઘોરે તમસિ સંસ્થિતાઃ । ઘોરાખ્યા પ્રથમા કોટિઃ સુઘોરા તદધઃ સ્થિતા ।। ૩૭૧.

સાતમા તલના અંતે, ઘોર અંધકારમાં, 'ભયાનક' નામની પહેલી કરોડ છે; તેના નીચે 'અતિભયાનક' વસે છે.

અતિઘોરા મહાઘોરા ઘોરરૂપા ચ પઞ્ચમી । ષષ્ઠી તરલતારાખ્યા સપ્તમી ચ ભયાનકા ।। ૩૭૧.

'અતિભયાનક', 'મહાભયાનક', 'ભયાનક રૂપવાળી' એમ આગળની ત્રણ છે; છઠ્ઠી 'કાંપતી તારાવાળી' અને સાતમી 'ભયાનક' છે.

ભયોત્કટા કાલરાત્રી મહાચણ્ડા ચ ચણ્ડયા । કોલાહલા પ્રચણ્ડાખ્યા પદ્મા નરકનાયિકા ।। ૩૭૧.

'ભયથી ભરેલી', 'મૃત્યુની રાત', 'મહા ઉગ્ર' અને 'ઉગ્ર' પછી આવે છે; 'કોલાહલ', 'પ્રચંડ' અને 'પદ્મા', જે નરકની નાયિકા છે, એ પછી આવે છે.

પદ્માવતી ભીષણા ચ ભીમા ચૈવ કરાલિકા । વિકરાલા મહાવજ્રા ત્રિકોણા પઞ્ચકોણિકા ।। ૩૭૧.

'પદ્માવતી', 'ભયાનક', 'ભીમ', 'કરાળ', 'વિકરાળ', 'મહાવજ્ર', 'ત્રિકોણ' અને 'પંચકોણ' એમ આગળના નામ છે.

સુદીર્ખઘા વર્તુલા સપ્તભૂમા ચૈવ સુભૂમિકા । દીપ્તમાયાઽષ્ટાવિંશતયઃ કોટયઃ પાપિદુઃશદાઃ ।। ૩૭૧.

'અતિ લાંબી', 'ગોળ', 'સાત તપકાવાળી' અને 'સારી જમીનવાળી'; આવી ચમકતી માયાવાળી, પાપીઓને ભયાનક એવી બાવીસ કરોડ નરક છે.

અષ્ટાવિંશતિકોટીનાં પઞ્ચ પઞ્ચ ચ નાયકાઃ । રૌરવાદ્યાઃ શતઞ્ચૈકં ચત્વારિંશચ્ચતુષ્ટયં ।। ૩૭૧.

આ બાવીસ કરોડમાંથી દરેકના પાંચ-પાંચ નાયક છે; રૌરવથી શરૂ કરીને, આવાં કુલ એકસો ચૌવ્વીસ છે.

તામિશ્રમન્ઘતામિશ્રં મહારૌરવરૌરવૌ । અસિપત્રં વનઞ્ચૈવ લોહભારં તથૈવ ચ ।। ૩૭૧.

તામિષ્ર, અંધતામિષ્ર, મહારૌરવ, રૌરવ, અસિપત્ર વન અને લોહાભાર એમાં આવે છે.

નરકં કાલસૂત્રઞ્ચ મહાનરકમેવ ચ । સઞ્જીવનં મહાવીચિ તપનં સમ્પ્રતાપનં ।। ૩૭૧.

કાળસૂત્ર, મહાનરક, સંજીવન, મહાવીચિ, તપન અને સંપૃતાપન નામના નરક પણ છે.

સઙ્ઘાતઞ્ચ સકાકોલં કુદ્મલં પૂતિમૃત્તિકં । લોહશઙ્કુમૃજીષઞ્ચ પ્રધાનં શાલ્મલીં નદીમ્ ।। ૩૭૧.

સંઘાટ, સકાકોલ, કુદમલ, પૂતિમૃત્તિકા, લોહશંકુ, મૃજીષ, મુખ્ય શાલમલી અને નદી પણ નરકમાં આવે છે.

નરકાન્ વિદ્ધિ કોટીશનાગાન્વૈ ઘોરદર્શનાન્ । પાત્યન્તે પાપકર્મ્માણ એકૈકસ્મિન્બહુષ્વપિ ।। ૩૭૧.

આ નરકને અણગણ્ય કરોડ જાણ, દેખાવમાં અત્યંત ભયાનક; પાપી લોકોને એમાં, ઘણીવાર એક સાથે અનેકમાં ફેંકવામાં આવે છે.

માર્જારોલૂકગોમાયુગૃધ્રાદિવદનાશ્ચ તે । તૈલદ્રોણ્યાં નરં ક્ષિપ્ત્વા જ્વાલયન્તિ હુતાશનં ।। ૩૭૧.

મકરંદ, ઘુવડ, શિયાળ અને ગિધ જેવા ચહેરાવાળા, માણસને તેલના કડાહમાં નાખી, નીચે અગ્નિ સળગાવે છે.

અમ્બરીષેષુ ચૈવાન્યાંસ્તામ્રપાત્રેષુ ચાપરાન્ । અયઃપાત્રેષુ ચૈવાન્યાન્ બકહુવહ્નિકણેષુ ચ ।। ૩૭૧.

કેટલાકને તાંબાના પાત્રમાં, કેટલાકને લોખંડના વાસણમાં, તો કેટલાકને પિત્તળના પાત્રમાં કે અગ્નિમાં નાખવામાં આવે છે.

શૂલાગ્રારોપિતાશ્ચાન્યે છિદ્યન્તે નરકેઽપરે । તાડ્યન્તે ચ કશાભિસ્તુ ભોજ્યન્તે ચાપ્યયોગુડ઼ાન્ ।। ૩૭૧.

કેટલાકને ભાલાની અણી પર ચઢાડવામાં આવે છે, કેટલાકને નરકમાં કાપી નાખવામાં આવે છે; કેટલાકને ચાબુકથી મારવામાં આવે છે, અને કેટલાકને લોખંડની ચાંચવાળાં ખાય છે.

યમદૂતૈર્નરાઃ પાંશૂન્વિષ્ઠારક્તકફાદિકાન્ । તપ્તં મદ્યં પાયયન્તિ પાટયન્તિ પાટયન્તિ પુનર્નરાન્ ।। ૩૭૧.

યમદૂત લોકો માણસોને રેતી, માટી, લોહ, કફ અને ગરમ દારૂ પીવે છે; અને વારંવાર ચીરી નાખે છે.

યન્ત્રેષુ પીડયન્તિ સ્મ ભક્ષ્યન્તે વાયસાદિભિઃ । તૈલેનોષ્ણેન સિચ્યન્તે છિદ્યન્તે નૈકધા શિરઃ ।। ૩૭૧.

યંત્રોમાં પીડાય છે, કાગડા વગેરે ખાય છે; ગરમ તેલથી ભીંજાય છે અને માથું અનેક રીતે કપાય છે.

હા તાતેતિ ક્રન્દમાનાઃ સ્વકન્નન્દન્તિ કર્મ્મ તે । મહાપાતકજાન્ઘોરાન્નરકાન્પ્રાપ્ય ગર્હિતાન્ ।। ૩૭૧.

'હાય પિતા!' એમ રડતા, પોતાનાં કર્મો તેમને ઉડાવે છે; મહાપાપથી થયેલા, આ ભયાનક અને નિંદિત નરકમાં પહોંચે છે.

કર્મ્મક્ષયાત્પ્રજાયન્તે મહાપાતકિનસ્ત્વિહ । મૃગશ્વશૂકરોષ્ટ્રાણાં બ્રહ્મહા યોનિમૃચ્છતિ ।। ૩૭૧.

કર્મ ક્ષય થતાં, મહાપાપી લોકો અહીં ફરી જન્મે છે; બ્રાહ્મણહનન કરનાર હરણ, ઘોડા, ડુકર કે ઊંટની યોનિ પામે છે.