અગ્નિપુરાણમ્

સૂત્રાણિ વા સપ્તદશ સૂત્રેણ ત્રિવિભક્તકે । રોચનાગુરુકર્પૂરહરિદ્રાકુઙ્કુમાદિભિઃ

અથવા સત્તર દોરા, એક દોરાથી ત્રણ ભાગમાં વિભાજિત; તેમાં રોચન, અગરુ, કપૂર, હળદર, કુંકુમ વગેરે સુગંધિત પદાર્થો ઉમેરવા.

રઞ્જયેચ્ચન્દનાદ્યૈર્વા સ્નાનસન્ધ્યાદિકૃન્નરઃ। એકાદશ્યાં યાગગૃહે ભગવંતં હરિં યજેત્

પુરુષે ભગવાન હરિને ચંદન તથા અન્ય સુગંધિત પદાર્થોથી શોભાવવું, સ્નાન, સંધ્યા વગેરે ક્રિયાઓ કરવી અને એકાદશીના દિવસે યજ્ઞશાળામાં હરિનું પૂજન કરવું જોઈએ.

સમસ્તપરિવારાય બલિં પીઠે સમર્ચયેત્। ક્ષૌં ક્ષેત્રપાલાય દ્વારાન્તે દ્વારોપરિ તથા શ્રિયમ્

સંપૂર્ણ પરિવાર માટે પીઠ પર બલિ અર્પણ કરવી, દ્વારના અંતે ક્ષેત્રપાલને વસ્ત્ર અર્પણ કરવું અને દ્વાર પર ધન અર્પણ કરવું જોઈએ.

ધાત્રે દક્ષે વિધાત્રે ચ ગઙ્ગાઞ્ચ યમુનાં તથા। શઙ્ખપદ્મનિધી પૂજ્ય મધ્યે વાસ્ત્વપસારણમ્

ધાતા, દક્ષ, વિધાતા, ગંગા, યમુના તથા શંખ, કમળ અને નિધિઓનું પૂજન કરવું અને મધ્યમાં વાસ્તુદોષનું નિવારણ કરવું જોઈએ.

ઓં હ્રૂં હઃ ફટ્ હ્રં ગન્ધતન્માત્રં સંહરામિ નમઃ ।। ઓં હ્રૂં હઃ ફટ્ હ્રૂં રસતન્માત્રં સંહરામિ નમઃ । ઓં હ્રૂં હઃ ફટ્ હ્રું રૂપતન્માત્રં સંહરામિ નમઃ ।। ઓં હ્રૂં હઃ ફટ્ હ્રૂં સ્પર્શતન્માત્રં સંહરામિ નમઃ । ઓં હ્રૂં હઃ ફટ્ હ્રૂં શબ્દતન્માત્રં સંહરામિ નમઃ ।। પઞ્ચોદ્ઘાતૈર્ગન્ધતન્માત્રરૂપં ભૂમિમણ્ડલમ્। ચતુરસ્રઞ્ચ પીતઞ્ચ કઠિનં વજ્રલાઞ્છિતમ્

પાંચ ઉદઘાતનથી સુગંધતત્ત્વરૂપ ભૂમિમંડળ, ચતુરસ્ર, પીળું, કઠણ અને વજ્રચિહ્નિત એવા રૂપનું ધ્યાન કરવું. પછી ગંધ, રસ, રૂપ, સ્પર્શ અને શબ્દના તત્ત્વોને ક્રમશઃ સંહરવું.

ઇન્દ્રાધિદૈવતં પાદયુગ્મમધ્યગતં સ્મરેત્। શુદ્ધઞ્ચ રસતન્માત્રં પ્રવિલિપ્યાથ સંહરેત્

પગના મધ્યમાં ઇન્દ્રને અધિદેવતા રૂપે ધ્યાનમાં લેવું, પછી શુદ્ધ રસતત્ત્વથી અનુલિપ્ત કરીને તેને સંહરવું.

ઓં હ્રીં હઃ ફટ્ હ્રૂં રસતન્માત્રં સંહરામિ નમઃ ।। ઓં હ્રૂં હઃ ફટ્ રૂપતન્માત્રં સંહરામિ નમઃ। ઓં હ્રીં હઃ ફટ્ હ્રૂં સ્પર્શતન્માત્રં સંહરામિ નમઃ ।। ઓં હ્રીં હઃ ફટ્ હ્રૂં શબ્દતન્માત્રં સંહરામિ નમઃ। જાનુનાભિમધ્યગતં શ્વેતં વૈ પદ્મલાઞ્છિતમ્। શુવલવર્ણં ચાર્દ્ધચન્દ્રં ધ્યાયેદ્વરુણદૈવતમ્

જાંઘથી નાભિ વચ્ચે, સફેદ, કમળચિહ્નિત, અર્ધચંદ્રાકાર અને શ્વેતવર્ણ ધરાવતું એવું સ્થાન ધ્યાનમાં લેવું અને ત્યાં વરુણદેવનું ધ્યાન કરવું. પછી રસ, રૂપ, સ્પર્શ અને શબ્દના તત્ત્વોને ક્રમશઃ સંહરવું.

ચતુર્ભશ્ચ તદુદ્ઘાતૈઃ શુદ્ધં તદ્રસમાત્રકમ્। સંહરેદ્રૂપતન્માત્રૈ રૂપમાત્રે ચ સંહરેન્

ચાર ઉદઘાતનથી શુદ્ધ રસતત્ત્વને સંહરવું અને રૂપતત્ત્વોથી રૂપતત્ત્વને પણ સંહરવું.

ઓં હ્રૂં હઃ ફટ્ હ્રૂં પૂતન્માત્રં સંહરામિ નમઃ। હ્રૂં હઃ ફટ્ હ્રૂં સ્પર્શતન્માત્રં સંહરામિ નમઃ ।. ઓં હ્રૂં હઃ ફટ્ હ્રૂં શબ્દતન્માત્રં સંહરામિ નમઃ । ઇતિ ત્રિભિસ્તદુદ્ઘાતૈસ્ત્રિકોણં વહ્નિમણ્ડલમ્। નાભિકણ્ઠમધ્યગતં રક્તં સ્વસ્તિકલાઞ્છિતમ્

ત્રણ ઉદઘાતનથી પૃથ્વીતત્ત્વ, સ્પર્શતત્ત્વ અને શબ્દતત્ત્વને સંહરવું. પછી નાભિથી કંઠ વચ્ચે, લાલ, સ્વસ્તિકચિહ્નિત અને ત્રિકોણાકાર અગ્નિમંડળનું ધ્યાન કરવું.

ધ્યાત્વાનલાધિદૈવન્તચ્છુદ્ધં સ્પર્શે લયં નયેત્। ઓં હ્રૌં હઃ ફટ્ હ્રૂં સ્પર્શતન્માત્રં સંહરામિ નમઃ। ઓં હ્રૌં હઃ ફટ્ હ્રૂં શબ્દતન્માત્રં સંહરામિ નમઃ

અગ્નિને અધિદેવતા રૂપે ધ્યાનમાં લઈ, શુદ્ધ સ્પર્શતત્ત્વને લયમાં લાવવું. પછી સ્પર્શ અને શબ્દના તત્ત્વોને સંહરવું.

દ્વિરુદ્‌ઘાતૈર્ધૂમ્રવર્ણં ધ્યાયેચ્છુદ્ધેન્દુલાઞ્છિતમ્। સ્પર્શમાત્રં શબ્દમાત્રૈઃ સંહરેદ્ધ્યાનયોગતઃ

બે ઉદઘાતનથી ધૂમ્રવર્ણ, શુદ્ધ ચંદ્રચિહ્નિત એવા મંડળનું ધ્યાન કરવું. ધ્યાન અને યોગથી સ્પર્શ અને શબ્દના તત્ત્વોને સંહરવું.

ઓં હ્રૌં હઃ ફટ્ હ્રૂં શબ્દતન્માત્રં સંહરામિ નમઃ। એકોદ્ઘાતેન ચાકાશં શુદ્ધસ્ફટિકસન્નિભમ્। નાસાપુટશિખાન્તસ્થમાકાશામુપસંહરેત્

એક ઉદઘાતનથી શબ્દતત્ત્વને સંહરવું. પછી શુદ્ધ સ્ફટિક જેવું, નાસાપુટના ટોચે સ્થિત એવા આકાશતત્ત્વને સંહરવું.

શોષણાદ્યૈર્દ્દેશુદ્ધિં કુર્યાદેવં ક્રમાત્તઃ। શુષ્કં કલેવરં ધ્યાયેત્ પાદાદ્યઞ્ચ શિખાન્તકમ્

શોષણ અને અન્ય ઉપાયોથી સ્થાનને ક્રમશઃ શુદ્ધ કરવું. પછી પગથી શિખા સુધીના શરીરને સુકું માની ધ્યાન કરવું.

યં બીજેન વં બીજેન જ્વાલામાલાસમાયુતમ્ । દેહં રમિત્યનેનૈવ બ્રહ્મરન્ધ્રાદ્વિનિર્ગતમ્

'યં' અને 'વં' બીજથી શરીરને જ્વાળામાળાથી ઘેરીને, એ રીતે બ્રહ્મરંધ્રમાંથી શરીરને બહાર કાઢવું.

બિન્દુન્ધ્યાત્વા ચામૃતસ્ય તેન ભસ્મ કલેવરમ્। સમ્પ્લાવયેલ્લમિત્યસ્માત્ દેહં સમ્પાદ્ય દિવ્યકમ્

બિંદુને અમૃતરૂપે ધ્યાન કરીને, એથી શરીરને ભસ્મથી ભીંજવું. આ રીતે શરીરને દિવ્ય બનાવવું.

ન્યાસં કૃત્વા કરે દેહે માનસં યાગમાચરેત્। વિષ્ણું સાઙ્ગં હૃદિ પદ્મે માનસૈઃ કુસુમાદિભિ

હાથ અને શરીર પર ન્યાસ કરીને, માનસિક યજ્ઞ કરવો. હૃદયકમળમાં માનસિક ફૂલો વગેરેથી અંગોપાંગવાળા વિષ્ણુનું પૂજન કરવું.

મૂલમન્ત્રેણ દેવેશમ્પ્રાર્ચ્ચયેદ્ભુક્તિમુક્તિદમ્। સ્વાગતં દેવદેવેશ સન્નિધૌ ભવ કેશવ

મૂળમંત્રથી ભોગ અને મોક્ષ આપનારા દેવેશનું પૂજન કરવું: 'દેવદેવેશ, કેશવ, આપ અહીં પધારો.'

ગૃહાણ માનસીં પૂજાં યથાર્થં પરિભાવિતામ્। આધારશક્તિઃ કૂર્માથ પૂજ્યોનન્તો મહી તતઃ

યથાર્થ રીતે મનમાં વિચારીને કરેલી માનસિક પૂજા સ્વીકારો. આધારશક્તિ રૂપે કૂર્મનું, પછી અનંતનું અને પછી પૃથ્વીનું પૂજન કરવું.

મધ્યેગ્ન્યાદૌ ચ ધર્માદ્યા અધર્માદીન્દ્રમુખ્યગમ્ । સત્ત્વાદિ મધ્યે પદ્મઞ્ચ માયાવિદ્યાખ્યતત્ત્વકે

મધ્યમાં અગ્નિ વગેરે તથા ધર્માદિ, અધર્મ સહિત ઇન્દ્ર, અને મધ્યમાં કમળ તથા માયા-અવિદ્યાનાં તત્વોનું ધ્યાન કરવું.

કાલતત્ત્વઞ્ચ સૂર્યાદિમણ્ડલં પક્ષિરાજકઃ। મધ્યે તતશ્ચ વાયવ્યાદીશાન્તા ગુરુપઙ્ક્તિકાઃ

કાળનું તત્વ, સૂર્ય અને બીજા ગ્રહો, પંખીઓમાં રાજા; પછી વચ્ચે વાયુથી ઇશાન સુધીના દેવતાઓ, અને ગુરુઓની પંક્તિ.

ગણઃ સરસ્વતી પૂજ્યા નારદો નલકૂબરઃ। ગુરુર્ગરુપાદુકા ચ પરો ગુરુશ્ચ પાદુકા

સરસ્વતી અને તેની સાથે પૂજનીય ગણ, નારદ, નલકુબર; ગુરુ, ગુરુની પાદુકા, પરમ ગુરુ અને પાદુકા.

પૂર્વસિદ્ધાઃ પરસિદ્ધાઃ કેશરેષુ ચ શક્તયઃ। લક્ષ્મીઃ સરસ્વતી પ્રીતિઃ કીર્ત્તિઃ શાન્તિશ્ચ કાન્તિકા

પહેલા સિદ્ધ થયેલા, પછીના સિદ્ધ, કેસરની અંદર રહેલી શક્તિઓ; લક્ષ્મી, સરસ્વતી, પ્રીતિ, કીર્તિ, શાંતિ અને કાંતિ.

પુષ્ટિસ્તુષ્ટિર્મ્મહેન્દ્રાદ્યા મધ્યે ચાવાહિતો હરિઃ । ધૃતિઃ શ્રીરતિકાન્ત્યાદ્યા મૂલેન સ્થાપિતોઽચ્યુતઃ

પોષણ, તૃપ્તિ, મધ્યમાં ઇન્દ્ર અને બીજા, અને હરિનું આવાહન; ધીરજ, શ્રી, રતિ, કાંતિ વગેરે, મૂળમાં અચ્યૂતની સ્થાપના.

ઓં અભિમુખો ભવેત્ પ્રાર્થ્ય પ્રાચ્યાં સન્નિહિતો ભવ। વિન્યસ્યાર્ઘ્યાદિકં દત્ત્વા ગન્ધાદ્યૈર્મૂલતો યજેત્

ૐ. દેવતા તરફ મોઢું કરીને, પૂર્વ દિશામાં હાજર રહી પ્રાર્થના કરવી; અર્ઘ્ય વગેરે મૂકી, સુગંધાદિથી મૂળમાં પૂજા કરવી.

ઓં ભીષય ભીષય હૃત્ શિરસ્ત્રાસય વૈ પુનઃ। મર્દ્દય મર્દ્દય શિખા અગ્ન્યાદૌ શસ્ત્રતોસ્ત્રકં

ૐ. ભય પેદા કર, ભય પેદા કર! હૃદય અને માથામાં ફરીથી ડર ઉત્પન્ન કર; દબાવી નાખ, દબાવી નાખ! શિખા, અગ્નિ વગેરેમાં શસ્ત્ર અને અસ્ત્ર.

રક્ષ રક્ષ પ્રધ્વંસય પ્રધ્વંસય કવચાય નમસ્તતઃ। ઓં હ્રૂં ફટ્ અસ્ત્રાય નમો મૂલબીજેન ચાઙ્ગકમ્

રક્ષા કર, રક્ષા કર! નાશ કર, નાશ કર! કવચને નમસ્કાર; ૐ હ્રૂં ફટ્, અસ્ત્રને, મૂળમંત્ર અને અંગોને નમસ્કાર.

પૂર્વ્વદક્ષાપ્યસૌમ્યેષુ મૂર્ત્ત્યાવરણમર્ચ્ચયેત્। વાસુદેવઃ સઙ્કર્ષણઃ પ્રદ્યુમ્નશ્ચાનિરુદ્ધકઃ

પૂર્વ, દક્ષિણ, પશ્ચિમ અને ઉત્તર દિશામાં, આવરણવાળી મૂર્તિઓની પૂજા કરવી: વાસુદેવ, સંકર્ષણ, પ્રદ્યુમ્ન અને અનિરુદ્ધ.

અગ્ન્યાદૌ શ્રીધૃતિરતિકાન્તયો મૂર્ત્તયો હરેઃ। શઙ્ખચક્રગદાપદ્મમગ્ન્યાદૌ પૂર્વ્વકાદિકમ્

અગ્નિ વગેરે સ્થાનો પર, શ્રી, ધૃતિ, રતિ અને કાંતિ રૂપ હરીની મૂર્તિઓ; શંખ, ચક્ર, ગદા અને કમળ, અગ્નિથી શરૂ કરીને દરેક દિશામાં.

શાર્ઙ્ગઞ્ચ મુષલં ખઙ્ગં વનમાલાઞ્ચ તદ્બહિઃ। ઇન્દ્રાદ્યાશ્ચ તથાનન્તો નૈર્ઋત્યાં વરુણસ્તતઃ

શારંગ ધનુષ્ય, મુષળ, ખડગ અને વનમાલા બહાર; ઇન્દ્ર અને બીજા, અને અનંત, દક્ષિણપશ્ચિમમાં વરુણ પછી.