અગ્નિપુરાણમ્

અદદ્ર્યઙદમુયઙ્ સ્યાત્ તથામુમુયઙીરિતઃ । અદદ્ર્યઞ્ચો હ્યમુદ્રીચઃ અદદ્ર્યગ્‌ભ્યાઞ્ચ પૂર્વ્વવત્ ।। ૩૫૧.

અદદ્ર્યંગ અને અમુયંગ એવા છે, અને એમ જ અમુયંગ કહેવામાં આવ્યો છે; અદદ્ર્યંચ, અમુદ્રીચ, અને બે અદદ્ર્યંગ દ્વારા, પહેલાં જેવું.

તત્ત્વતૃષિ તત્ત્વતૃટ્‌સુ એવં કાષ્ઠતડ઼ાદયઃ । ભિષક્ ભિષગબ્યાં ભિષજિ જન્મભાગાદયસ્તથા ।। ૩૫૧.

જેમ 'તત્ત્વતૃષિ' અને 'તત્ત્વતૃટ્સુ', એ જ રીતે 'કાંઠતરાં' અને એવા બીજા રૂપો, 'ભિષક', 'ભિષગભ્યામ્', 'ભિષજી' અને જન્મ વગેરેના રૂપો પણ આવાં જ છે.

મરુત્ મરુદ્ભ્યાં મરુતિ એવં શત્રુજિદાદયઃ । ભવાન્ ભવન્તૌ ભવતાં ભવંશ્ચૈવ ભવત્યપિ ।। ૩૫૧.

'મરુત', 'મરુદભ્યામ્', 'મરુતિ' અને એ જ રીતે 'શત્રુજિત' જેવા અન્ય રૂપો, 'ભવાન', 'ભવંતૌ', 'ભવતામ્', 'ભવં' અને 'ભવતિ' પણ આવાં જ છે.

મહાન્મહાન્તૌ મહતામેવં ભગવદાદયઃ । એવં મઘવાન્મઘવન્તૌ અગ્નિચિચ્ચાગ્નિચિત્યપિ ।। ૩૫૧.

'મહાન', 'મહાંતૌ', 'મહતામ્' અને એ જ રીતે 'ભગવદ' જેવા બીજા રૂપો, 'મઘવાન', 'મઘવંતૌ', 'અગ્નિચિત્' અને 'અગ્નિચિત્ય' પણ આવાં જ છે.

અગ્નિચિત્‌સ્વેવમેવાન્યત્ વેદવિત્ત્વવિત્ત્વપિ । વેદવિદામેવમન્યત્ યઃ સમસ્તેન સર્વ્વવિત્ ।। ૩૫૧.

'અગ્નિચિત્' જેવા અન્ય રૂપો, 'વેદવિદ્', 'વવિત્ત્વ' વગેરે માટે પણ, 'વેદવિદામ્' અને આવા બીજા રૂપો, જે બધું જાણે તેને 'સર્વવિદ્' કહે છે.

રાજા રાજાનૌ રાજ્ઞઃ રીજ્ઞિ રાજનિ રાજન્ । યજ્વા યજ્વાનસ્તદ્વત્ કરી દણ્ડી ચ દણ્ડિની ।। ૩૫૧.

'રાજા', 'રાજાનૌ', 'રાજ્ઞઃ', 'રિજ્ઞિ', 'રાજની', 'રાજન', 'યજ્વા', 'યજ્વાનઃ', એ જ રીતે 'કરી', 'દંડી' અને 'દંડિની' પણ આવાં જ છે.

પન્થાઃ પન્થાનૌ ચ પથઃ પથિમ્ભાં પથિ ચેદૃશમ્ । મન્થા ઋભુક્ષાઃ પશ્યાદ્યાઃ પઞ્ચ પઞ્ચ ચ પઞ્ચભિઃ ।। ૩૫૧.

'પંથા', 'પંથાનૌ', 'પથઃ', 'પથિંભામ્', 'પથી', 'મંથા', 'ઋભુક્ષા', 'પશ્યાદ્યા', 'પાંચ', 'પાંચ' અને 'પાંચભિઃ' પણ આવાં જ છે.

પ્રતાન્ પ્રતાનૌ પ્રતાન્ભ્યાં હેપ્ર્તાંશ્ચ સુશર્મ્મણઃ । આપઃ અપઃ અદ્ભિરપ્યેવં પ્રશાંશ્ચૈવ પ્રશામ્યપિ ।। ૩૫૧.

'પ્રતાં', 'પ્રતાનૌ', 'પ્રતાનભ્યામ્', 'હે પ્રતાં' (સુશર્મણના), 'આપઃ', 'અપઃ', 'અદભિઃ', 'પ્રશાં', 'પ્રશાંય' પણ આવાં જ છે.

કઃ કેન સર્વ્વવત્ કેષુ અયં ચેમેઇમાન્નયઃ । અનેન ચાભ્યામેભિશ્ચ અસ્મૈ ચેભ્યઃ સ્વમસ્યચ ।। ૩૫૧.

'કઃ', 'કેન', 'સર્વવત્', 'કેષુ', 'અયમ્', 'ઇમે', 'ઇમાન્', 'નયઃ', 'અનેન', 'ચાભ્યામ્', 'એભિઃ', 'અસ્મૈ', 'ચેબ્યઃ', 'સ્વમ્', 'અસ્યચ' પણ આવાં જ છે.

અનયોરેષામેષુ સ્યાચ્ચત્વારશ્ચતુરસ્તથા । ચતુર્ણોઞ્ચ ચતુર્ષ્વઽસ્તિ સુગીઃ શ્રેષ્ઠઃ સુગિર્ય્યપિ ।। ૩૫૧.

આ બન્નેમાં, અને આમાં ચાર, 'ચતુર' પણ, 'ચતુર્ણઃ', 'ચતુર્ષુ' પણ છે; 'સુગીઃ', 'શ્રેષ્ઠઃ', 'સુગિરી' પણ આવાં જ છે.

સુદ્યૌઃ સુદિત્રૌ સુદ્યુભ્યાં વિડ્‌વિષૌ વિટ્સુ યાદૃશઃ । યાદૃગ્ભ્યાઞ્ચૈવ વિડ઼ભ્યાઞ્ચ ષટ્ ષટ્ ષણ્ણાઞ્ચ ષટ્‌સ્વપિ ।। ૩૫૧.

'સુદ્યુઃ', 'સુદિત્રૌ', 'સુદ્યુભ્યામ્', 'વિડ્વિષૌ', 'વિટ્સુ', 'યાદૃશ', 'યાદૃગ્ભ્યામ્', 'વિરભ્યામ્', 'છ', 'છ', 'છણ્ણામ્', 'છત્સુ' પણ આવાં જ છે.

સુવચાઃ સુવચસા ચ સુવચોભ્યામથેદૃશમ્ । હે સુવચો હે ઉશનન્ ઉશના વોશનસ્યપિ ।। ૩૫૧.

'સુવચાઃ', 'સુવચસા', 'સુવચોભ્યામ્', 'હે સુવચો', 'હે ઉશનન', 'ઉશના', 'વોશનસ્ય' પણ આવાં જ છે.

પુરદંશા અનેહા હેવિદ્વન્ વિદ્વાંસ ઉત્તમાઃ । વિદુષે નમો વિદ્વદ્‌ભ્યાં વિદ્વત્સુ ચ વભુવિવાન્ ।। ૩૫૧.

'પુરદંશા', 'અનેહા', 'હે વિદ્વન', 'વિદ્વાંસ', 'ઉત્તમાઃ', 'વિદુષે', 'નમો', 'વિદ્વદભ્યામ્', 'વિદ્વત્સુ', 'વભુવિવાન' પણ આવાં જ છે.

એવઞ્ચ પેચિવાન્ શ્રેયાન્ શ્રેયાંસૌ શ્રેયસસ્તથા । અસૌ અમ્ અમી શ્રેષ્ઠા અમું ભમૂનિહામુના ।। ૩૫૧.

એ જ રીતે 'પેચિવાન', 'શ્રેયાન', 'શ્રેયાંસૌ', 'શ્રેયસ', 'અસૌ', 'અમ્', 'અમીઃ', 'શ્રેષ્ઠા', 'અમું', 'ભમૂનિ', 'હામુના' પણ આવાં જ છે.

અમીભિરમુસ્મૈ વામુસ્માદમુષથ્ય વામુયોસ્તથા । અમીષામમુસ્મિન્નિત્યેવં ગોધુક્ ગોધુગ્મિરગતઃ ।। ૩૫૧.

'અમીભિઃ', 'અમુસ્મૈ', 'વામુસ્માદ્', 'અમુષથ્ય', 'વામુયોઃ', 'અમીષામ્', 'અમુસ્મિન્', એ જ રીતે 'ગોધુક', 'ગોધુગ્મિ', 'રગતઃ' પણ આવાં જ છે.

ગોધુક્ષ્વિત્યેવમન્યેપિ મિત્રદ્રુહો મિત્રદ્રુહા । મિત્રધ્રુગ્ભ્યાં મિત્રધ્રુગ્ભિરેવ ચિત્તદ્રુહાદયઃ ।। ૩૫૧.

'ગોધુક્ષુ' અને બીજા રૂપો પણ આવાં જ છે, 'મિત્રદ્રુહઃ', 'મિત્રદ્રુહા', 'મિત્રધ્રુગ્ભ્યામ્', 'મિત્રધ્રુગ્ભિઃ', 'ચિત્તદ્રુહા' વગેરે પણ આવાં જ છે.

સ્વલિટ્ સ્વલિડ્ભ્યાં સ્વલિહિ અનડ્વાનનડુત્સુ ચ । અજન્તાશ્ચ હલન્તાશ્ચ પુંસ્યાથોઽથ સ્ત્રિયાં વદે ।। ૩૫૧.

'સ્વલિટ્', 'સ્વલિડભ્યામ્', 'સ્વલિહિ', 'અણડ્વાન્', 'અણડુત્સુ', 'અજન્ત' અને 'હલન્ત' રૂપો, હવે પુરૂષ અને પછી સ્ત્રીલિંગ માટે કહું છું.

સ્કન્દ ઉવાચ રમા રમે રમાઃ શુભા રમાં રમે રમાસ્તથા । રમયા ચ રમાભ્યાઞ્ચ રમાભિઃ સૃતમવ્યયં ।। ૩૫૨.

સ્કંદે કહ્યું: 'રમા', 'રમે', 'રમાઃ', 'શુભા', 'રમાં', 'રમે', 'રમાઃ', 'રમયા', 'રમાભ્યામ્', 'રમાભિઃ' – આ બધું અવિચલ પ્રવાહરૂપે વર્ણવાયું છે.

રમાયૈ ચ રમાભ્યાઞ્ચ રમાયા રમયોઃ શુભં । રમાણાઞ્ચ રમાયાઞ્ચ રમાશ્વેવં કલાદયઃ ।। ૩૫૨.

'રમાયૈ', 'રમાભ્યામ્', 'રમાયા', 'રમયોઃ' માટે શુભતા, 'રમાણામ્', 'રમાયામ્', એ જ રીતે 'રમાઃ', 'કલાં' અને બીજા રૂપો પણ આવાં જ છે.

જરા જરસૌ જર ઇતિ જરસશ્ચ જરા જરાં । જરસઞ્ચ જરાસ્વેવં સર્વ્વા સર્વ્વે ચ સર્વ્વેયા ।। ૩૫૨.

વૃદ્ધાવસ્થા, વૃદ્ધને વૃદ્ધાવસ્થા, વૃદ્ધાવસ્થાની, વૃદ્ધાવસ્થામાં વૃદ્ધાવસ્થા; એ જ રીતે, બધું, બધા અને બધાં પ્રકારનાં બધું.

સર્વ્વસ્થૈ દેહિ સર્વ્વસ્યાઃ સર્વ્વસ્યાઃ સર્વ્વયોસ્તથા । શેષં રમાવદ્રૂપં સ્યાદ્ દ્વે દ્વે તિસ્રશ્ચ તિસૃણાં ।। ૩૫૨.

બધા અવસ્થાઓમાં, હે દાતા, બધાનું, અને બંને બધાનું પણ; બાકીનું રૂપ લક્ષ્મી જેવું હોય, બે-બે, અને ત્રણમાંથી ત્રણ.

બુદ્ધીર્બુદ્‌ધ્યા બુદ્ધયે ચ બુદ્‌ધ્યૈ બુદ્ધેશ્ચ હેમતે । કવિવત્સ્યાન્મુનીનાઞ્ચ નદી નદ્યૌ નદીં નદીઃ ।। ૩૫૨.

બુદ્ધિ, બુદ્ધિથી, બુદ્ધિ માટે, અને બુદ્ધિમાન માટે, બુદ્ધિમાનનું, સોનાં માટે; કવિ માટે જેમ, તેમ મુનિઓ માટે, નદી, બે નદીઓ, નદી અને નદીઓ.

નદ્યા નદીભિર્નદ્યૈ ચ નદ્યાઞ્ચૈવ નદીષુ ચ । કુમારી જૃમ્ભણીત્યેવં શ્રીઃ શ્રિયૌ ચ શ્રિયઃ શ્રિયા ।। ૩૫૨.

નદીથી, નદીઓ સાથે, નદી માટે, અને નદીઓમાં પણ; કુમારી, જંભાઈ, એ જ રીતે, શ્રી, બે શ્રી, શ્રીઓ અને શ્રીથી.

શ્રિયૈ શ્રિયે સ્ત્રીં સ્ત્રિયઞ્ચ સ્ત્રીશ્ચ સ્ત્રિયઃ સ્ત્રિયા સ્ત્રિયૈ । સ્ત્રિયાઃ સ્ત્રીણાં સ્ત્રિયાઞ્ચ ગ્રામણ્યાં ધેન્વૈ ચ ધેનવે ।। ૩૫૨.

શ્રી માટે, શ્રીને, સ્ત્રી, અને સ્ત્રીઓ, અને સ્ત્રી, સ્ત્રીઓ, સ્ત્રી દ્વારા, સ્ત્રીને; સ્ત્રીઓનું, સ્ત્રીઓનું, અને સ્ત્રીઓને, ગામના વડામાં, ગાયને અને ગાય માટે.

જમ્બૂર્જમ્બ્વૌ ચ જમ્બૂશ્ચ જમ્બૂનાઞ્ચ ફલમ્પિવ । વર્ષાભ્વૌ ચ પુનર્ભ્વૌ ચ માતૄર્વ્વાપરિ ચ ગૌશ્ચ નૌઃ ।। ૩૫૨.

જાંબુ, બે જાંબુ, જાંબુઓ, જાંબુઓનું, ફળ જેવું; બે વરસાદી ઋતુ, બે ફરી જન્મ, માતાઓ, ઉપર, ગાય અને નાવ.

વાગ્વાચા વાગ્ભિશ્ચ વાક્ષુ સ્રગ્ભ્યાં સ્રજિ સ્રજોસ્તથા । વિદ્વદ્ભ્યાઞ્ચૈવ વિદ્વત્સુ ભવતી સ્યાદ્ ભવન્ત્યપિ ।। ૩૫૨.

વાણી, વાણીથી, વાણીઓ સાથે, વાણીઓમાં; બે માળાથી, માળામાં, અને માળાનું પણ; વિદ્વાનો સાથે, વિદ્વાનોમાં, 'ભવતી' થાય, અને 'ભવંતિ' પણ.

દીવ્યન્તી ભાતી ભાન્તી ચ તુદન્તી ચ તુદત્યપિ । રુદતી રુન્ધતી દેવી ગૃહ્ણતી ચોરયન્ત્યપિ ।। ૩૫૨.

પ્રભા, તેજસ્વી, તેજવાળી, અને મારનાર, અને મારતી પણ; રડતી, અટકાવતી, દેવી, લેતી અને ચોરી કરતી પણ.

દૃષત્ દૃષદ્ભ્યાં દૃષદિ વિશેષવિદુષી કૃતિઃ । સમિત્ સમિદ્‌બ્યાં સમિધિ સીમા સીમ્નિ ચ સીમનિ ।। ૩૫૨.

પથ્થર, બે પથ્થરથી, પથ્થર પર, વિશેષ જાણનારી, ક્રિયા; સમિધ, બે સમિધથી, સમિધમાં, સીમા, સીમામાં અને સીમામાં.

દામનીભ્યાં કકુદ્ભ્યાઞ્ચ કેયમાબ્યાં તથાસુ ચ । ગીર્ભ્યાઞ્ચૈવ ગિરા ગીર્ષુ સુભૂઃ સુપૂઃ પુરા પુરિ ।। ૩૫૨.

બે દોરીથી, બે કૂંપળથી, બે કેયમાથી અને એમાં પણ; બે વાણીઓથી, વાણીથી, વાણીઓમાં, શુભ ભૂમિ, શુભ નગર, નગર અને નગરમાં.