અગ્નિપુરાણમ્

એકૈકં સપ્તધા ભૂયસ્તથૈવૈકં દ્વિધા પુનઃ। ચતુઃ ષષ્ટ્યુત્તંર સપ્તશતાન્યેકં સહસ્ત્રકમ્

દરેકને સાત ભાગે વહેંચવું અને એકને ફરી બે ભાગે. ચોસઠ, સાતસો અને એક હજાર ખાણાં થાય છે.

કોષ્ઠકાનાં ભદ્રકઞ્ચ મધ્યે ષોડશકોષ્ઠકૈઃ। પાર્શ્વે વીથીં તતશ્ચાષ્ટભદ્રાણ્યથ ચ વીથિકા

મધ્યમાં સોળ ખાણાંવાળું શુભ વાડખંડ, બાજુએ પંક્તિ અને આઠ શુભ વાડખંડ, અને નાની પંક્તિ પણ દોરવી.

ષોડશાવ્જાન્યથો વીથી ચતુર્વિંશતિપઙ્કજમ્। વીથીપદ્માનિ દ્વાત્રિંશત્ પઙ્‌ક્તિવીથિકજાન્યથ

સોળ પંક્તિઓ અને એક પંક્તિ, ચોવીસ કમળ, બત્રીસ પંક્તિ-કમળ અને પંક્તિ તથા નાની પંક્તિમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા પણ.

ચત્વારિશત્તતો વીથી શેષપઙ્‌ક્તિત્રયેણ ચ। દ્વારશોભોપશોબાઃ સ્યુર્દ્દિક્ષુ મધ્યે વિલોપ્ય ચ

પછી ચાળીસ પંક્તિઓ અને ત્રણ બાકી પંક્તિઓ. દ્વારો અને તેમનો સૌંદર્ય દિશાઓમાં વધે છે અને મધ્યમાં દૂર થાય છે.

દ્વિચ્તુઃ ષડ્‌દ્વારસિદ્ધ્યૈ ચતુર્દ્દિક્ષુ વિલોપયેત્। પઞ્ચ ત્રીણ્યેકકં બાહ્યે શોબોપદ્વારસિદ્ધયે

બે, ચાર અને છ દ્વારો સ્થાપવા માટે ચારેય દિશામાં દૂર કરવું. બહાર પાંચ, ત્રણ અને એક રાખી, સુંદર ઉપદ્વાર સ્થાપવા.

દ્વારાણાં પાર્શ્વયોરન્તઃ પડ્ વા ચત્વારિ મધ્યતઃ। દ્વે દ્વે લુમ્પેદેવમેવ ષડ્ ભવન્ત્યુપશોભિકાઃ

દ્વારો પાસે, બાજુએ અંદર ચાર અને મધ્યમાં બે-બે દૂર કરવું. આ રીતે છ ઉપસૌંદર્ય બને છે.

એકસ્યાં દિશિ સઙ્ખ્યાઃ સ્યુઃ ચતસ્ત્રઃ પરિસઙ્ખ્યયા

એક દિશામાં સંખ્યા ચાર ગણાય છે, ગણતરી પ્રમાણે.

એકૈકસ્યાં દિશિ ત્રીણિ દ્વારણ્યપિ ભવન્ત્યુત। પઞ્ચ પઞ્ચ તુ કોણેષુ પઙ્ક્તૌ પઙ્ક્તૌ ક્રમાત્ સૃજેત્

દરેક દિશામાં ત્રણ દરવાજા રાખવા, અને દરેક ખૂણે પાંચ-પાંચ દરવાજા ક્રમશઃ પંક્તિમાં ગોઠવવા.

કોષ્ઠકાનિ ભવેદેવં મર્ત્યેષ્ટ્યં મણ્ડલં શુભમ્

આ રીતે કોષ્ઠક બનાવવામાં આવે છે અને માનવ યજ્ઞ માટે શુભ મંડળ તૈયાર થાય છે.

નારદ ઉવાચ મધ્યે પદ્મે યદેદ્‌બ્રહ્મ સાઙ્ગં પૂર્વેબ્જનાભકમ્। આગ્નેયેબ્જે ચ પ્રકૃતિં યામ્યેબ્જે પુરુષં યજેત્

નારદે કહ્યું: મધ્યમાં આવેલા કમળમાં બ્રહ્માનું અંગોપાંગ સહિત પૂજન કરવું, પૂર્વ દિશાના પાંખમાં કમળનાભીનું, અગ્નેય દિશાના પાંખમાં પ્રકૃતિનું અને દક્ષિણ દિશાના પાંખમાં પુરુષનું પૂજન કરવું.

પુરુષાદ્દશિણે વહ્નિં નૈર્ઋતે વારુણેનિલમ્। આદિત્યમૈન્દવે પદ્મે ઋગ્‌યજુશ્ચૈશપદ્મકે

પુરુષની જમણી બાજુએ અગ્નિનું, નૈઋત્ય દિશામાં વારુણ અને વાયુનું, પશ્ચિમ પાંખમાં આદિત્યનું, વાયવ્ય પાંખમાં ઋગ્વેદ અને યજુર્વેદનું, અને ઉત્તર પાંખમાં ઈશાન રૂપનું પૂજન કરવું.

ઇન્દ્રાદીંશ્ચ દ્વિતીયાયાં પદ્મે ષોડશકે તથા। સામાથર્વાણમાકાશં વાયુ તેજસ્તતા જલમ્

બીજી પાંખોની માળામાં ઈન્દ્ર અને અન્ય દેવતાઓ, કુલ સોળ, તેમજ સામવેદ, અથર્વવેદ, આકાશ, વાયુ, તેજસ અને પછી જળનું પૂજન કરવું.

પૃથિવીઞ્ચ મનશ્ચૈવ શ્રોત્રં ત્વક્ ચક્ષુરર્ચ્ચયેત્। રસનાઞ્ચ તથા ઘ્રાણં ભૂર્ભુવશ્ચૈવ ષોડશમ્

પૃથ્વી, મન, કાન, ચામડી અને આંખનું પૂજન કરવું; એ જ રીતે જીભ અને નાકનું, અને છદમમાં ભૂઃ, ભુવઃ અને સ્વઃનું પૂજન કરવું.

મહર્જનસ્તપઃ સત્યં તથાગ્નિષ્ટોમમેવ ચ। અત્યગ્નિષ્ટોમકં ચૌક્‌થં ષોડશીં વાજપેયકમ્

મહર, જન, તપ, સત્ય અને અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞ, અતિરાત્ર, ઉક્ત, ષોડશી અને વાજપેય યજ્ઞનું પૂજન કરવું.

અતિરાત્રઞ્ચ સમ્પૂજ્ય તથાપ્તોર્યામમર્ચ્ચયેત્। મનો બુદ્ધિમહઙ્કારં શબ્દં સ્પર્શઞ્ચ રૂપકમ્

અતિરાત્રનું યોગ્ય રીતે પૂજન કર્યા પછી, અપ્તોર્યામનું પણ પૂજન કરવું; મન, બુદ્ધિ, અહંકાર, ધ્વનિ, સ્પર્શ અને રૂપનું પૂજન કરવું.

રસં ગન્ધઞ્ચ પદ્મે ષુ ચતુર્વિંશતિષુ ક્રમાત્। જીવં મનોધિપઞ્ચાહં પ્રકૃતિં શબ્દમાત્રકમ્

રસ અને સુગંધ, કમળના ચોવીસ પાંખોમાં ક્રમશઃ; જીવ, મનના અધિપતિ, પાંચ ઇન્દ્રિય, પ્રકૃતિ અને ધ્વનિ તત્ત્વનું પૂજન કરવું.

વાસુદેવાદિમૂર્ત્તિંશ્ચ તથા ચૈવ દશાત્મકમ્। મનઃ શ્રોત્રં ત્વચં પ્રાર્ચ્ચ્ય ચક્ષુશ્ચ રસનં તથા

વાસુદેવથી શરૂ થતી દસ મુર્તિઓનું, અને મન, કાન, ચામડી, આંખ અને જીભનું પણ પૂજન કરવું.

ઘ્રાણં વાક્‌પાણિપાદઞ્ચ દ્વાત્રિંશદ્વારિજેષ્વિમાન્। ચતુર્થાવરણે પૂજ્યાઃ સાઙ્ગાઃ સપરિવારકાઃ

નાક, વાણી, હાથ અને પગ—આ બત્રીસ વસ્તુઓ કમળના પાંખોમાં પૂજવી; ચોથા આવરણમાં અંગો અને પરિવાર સહિત પૂજન કરવું.

પાયૂપસ્થૌ ચ સમ્પૂજ્ય માસાનાં દ્વાદશાધિપાન્। પુરુષોત્તમાદિષડ્‌વિશાનં બાહ્યાવરણકેયજેત્

પાયુ અને ઉપસ્થનું પૂજન કરીને, માસોના બાર અધિપતિઓનું પૂજન કરવું; બહારના આવરણમાં પુરુષોત્તમથી શરૂ થતા છ સમૂહોનું પૂજન કરવું.

ચક્રાબ્જે તેષુ સમ્પૂજ્યા માસાનાં પતયઃ ક્રમાત્। અષ્ટૌ પ્રકૃતયઃ ષડ્ વા પઞ્ચાથ ચતુરોઽપરે

ચક્રરૂપ કમળમાં માસોના સ્વામીઓનું ક્રમશઃ પૂજન કરવું; પછી આઠ પ્રકૃતિઓ, છ, પાંચ અને ચાર અન્ય તત્ત્વોનું પણ પૂજન કરવું.

રજઃ પાતં તતઃ કુર્ય્યાલ્લિખિતે મણ્ડલે શ્રૃણુ। કર્ણિકા પીતવર્ણા સ્યાદ્રેશાઃ સર્વાઃ સિતાઃ સમાઃ

પછી મંડળમાં રેખાઓ દોરવી; સાંભળો: કર્ણિકા પીળા રંગની હોવી જોઈએ અને બધા પાંખો સફેદ અને સમાન હોવા જોઈએ.

દ્વિહસ્તેઽઙ્ગુષ્ઠમાત્રાઃ સ્યુર્હસ્તે ચાર્દ્ધસમાઃ સિતાઃ। પદ્મં શુક્લેનસન્ધીંસ્તુ કૃષ્ણેન શ્યામતોથવા

બે હાથમાં પાંખો અંગૂઠા જેટલા અને એક હાથમાં અડધા જેટલા, બધા સફેદ; કમળના સાંધા સફેદથી અને ઇચ્છા મુજબ કાળા કે શ્યામ રંગથી જોડવા.

કેશરા રક્તપીતાઃ સ્યુઃ કોણાન્ રક્તેન પૂરયેત્। ભૂષયેદ્‌યોગપીઠન્તુ યથેષ્ટં સાર્વવર્ણિકૈઃ

કમળના કેસર લાલ અને પીળા રંગના, ખૂણાઓ લાલથી ભરવા; યોગપીઠને ઈચ્છા મુજબ બધા રંગોથી શોભાવવું.

લતાવિતાનપત્રાદ્યૈર્વીંથિકામુપશોભયેત। પીઠદ્વારે તુ શુક્લેન શોભારક્તેન પીતતઃ

લતા, છત્રી, પાંદડા વગેરેથી મંડપને શોભાવવો; પીઠના દ્વારે સફેદથી સૌંદર્ય, લાલથી તેજસ્વિતા અને પીળાથી પણ શોભા વધારવી.

ઉપસોભાઞ્ચ નીલેન કોણશંશાઁસ્ચ વૈ સિતાન્। ભદ્રકે પૂરણં પ્રોક્તમેવમન્યેષુ પૂરણમ્

શોભા માટે નિલા રંગથી શણગારવું અને ખૂણાઓ સફેદ રાખવા; ભદ્રકમાં આવું ભરવું કહેવાયું છે અને બીજાંઓમાં પણ આવું જ કરવું.

અરકાન્ પીતરક્તાભિઃ શ્યામાન્ નેમિન્તુરક્તતઃ। સિતશ્યામારુણાઃ સૃષ્ણાઃ પીતા રેખાસ્તુ બાહ્યતઃ

અરકા ના બીજ કાળા હોય છે અને તેમાં લાલ રેખાઓ હોય છે, બહાર સફેદ, કાળા અને લાલ રંગની રેખાઓ દેખાય છે, અને બહારની બાજુ પીળા રંગની રેખાઓ હોય છે.

શાલિપિષ્ટાદિ શુક્લં સ્યાદ્રક્તં કૌસુમ્ભકાદિકમ્। હરિદ્રયા ચ હારિદ્રં કૃષ્ણં સ્યાદ્દગ્ધધાન્યતઃ

ચોખા અને એ જેવા અનાજનું પીઠું સફેદ હોય છે; કોશુંભ અને એ જેવા ફૂલોનું લાલ, હળદરનું પીળું, અને સળગેલા અનાજનું કાળું રંગ હોય છે.

શમીપત્રાદિકૈઃ શ્યામં વીજાનાં લક્ષજાપ્યતઃ। ચતુર્લક્ષૈમ્તુ મન્ત્રાણાં વિદ્યાનાં લક્ષસાધનમ્

શમીના પાન અને એ જેવા પાંદડાથી બીજ કાળા થાય છે, બીજ પરના નિશાન પણ કાળા હોય છે; મંત્રો અને વિદ્યા સિદ્ધિ માટે ચાર લાખ સંખ્યા ગણાય છે.

અયુતં બુદ્ધવિદ્યાનાં સ્તોત્રાણાઞ્ચ સહસ્ત્કમ્। પૂર્બ્વમેવાથ લક્ષેણ મન્ત્રસુદ્ધિસ્તથાત્મનઃ

બુદ્ધિવિદ્યા માટે દસ હજાર અને સ્તોત્રો માટે હજાર સંખ્યા છે; પહેલાં એક લાખથી મંત્ર અને આત્માનું શુદ્ધિકરણ થાય છે.