અગ્નિપુરાણમ્

એવં કૃતે ચતુર્વિંશત્યધિકન્તુ સહસ્ત્રકમ્। કોષ્ઠકાનાં સમુદ્‌દિષ્ટં મધ્યે ષોડશકોષ્ઠકૈઃ

આ રીતે તૈયાર કરેલા મંડળમાં એક હજાર ચોવીસ ખાણાં હોય છે, જેમાંથી મધ્યમાં સોળ ખાણાં હોય છે.

ભદ્રકં પરિલિખ્યાથ પાર્શ્વે પઙ્‌ક્તિં વિમૃજ્ય તુ। તતઃ ષોડશભિઃ કોષ્ઠૈર્દ્દિક્ષુ ભદ્કાષ્ટકં લિખેત્

શુભ વાડખંડ દોરી, બાજુની પંક્તિ સાફ કરી, પછી સોળ ખાણાંથી દિશાઓમાં આઠ શુભ વાડખંડો દોરવા.

તતોપિ પઙ્‌ક્તિં સમ્મૃજ્ય તદ્વત્ ષોડશભદ્રકમ્। લિખિત્વા પરિતઃ પઙ્‌ક્તિં વિમૃજ્યાથ પ્રાકલ્પયેત્

પછી પંક્તિ ફરીથી સાફ કરી, એ જ રીતે સોળ શુભ વાડખંડ દોરી, આસપાસની પંક્તિ સાફ કરી અને પછી યોગ્ય રીતે ગોઠવવું.

દ્વારદ્વાધશકં દિક્ષુ ત્રીણિ ત્રીણિ યથાક્રમમ્। ષડ્‌ભિઃ પરિલુપ્યાન્તર્મધ્યે ચત્વારિ પાર્શ્વયોઃ

દિશાઓના દ્વારો પર બાર ખાણાં, દરેકમાં ત્રણ-ત્રણ પ્રમાણે ગોઠવવા. છ ખાણાં દૂર કર્યા પછી, મધ્યમાં અને બાજુએ ચાર-ચાર ખાણાં રહે છે.

ચત્વાર્યન્તર્બહિર્દ્વે તુ શોભાર્થં પરિમૃજ્ય તુ। ઉપદ્વારપ્રસિદ્ધ્યર્થં ત્રીણ્યન્તઃ પઞ્ચ બાહ્યતઃ

મધ્યમાં ચાર અને બહાર બે ખાણાં સૌંદર્ય માટે સાફ કરવી. ઉપદ્વાર સ્થાપવા માટે અંદર ત્રણ અને બહાર પાંચ ખાણાં રાખવા.

પરિમૃજ્ય તથા શોભાં પૂર્વવત્ પરિકલ્પયેત્। બહિઃ કોણેષુ સપ્તાન્તસ્ત્રીણિ કોષ્ઠાનિ માર્જયેત્

આ રીતે સૌંદર્ય માટે સાફ કરી, પહેલાં જેવું ગોઠવવું. બાહ્ય ખૂણાઓમાં સાત સીમાની અંદર ત્રણ-ત્રણ ખાણાં સાફ કરવી.

પઞ્ચત્રિંશતિકવ્યૂહે પરં બ્રહ્મ યજેત્ કજે । મધ્યે પૂર્વાદિતઃ પદ્મે વાસુદેવાદયઃ ક્રમાત્

પંચત્રીસ વ્યવસ્થામાં, મધ્યમાં પરમ બ્રહ્માનું પૂજન કરવું. પૂર્વથી શરૂ કરીને કમળમાં ક્રમશઃ વાસુદેવ અને અન્ય દેવતાઓનું પૂજન કરવું.

વરાહં પૂજયિત્વા ચ પૂર્વપદ્મે તતઃ ક્રમાત્। વ્યૂહાન્ સમ્પૂજયેત્તાવત્ યાવત્ ષડ્‌વિંશમો ભવેત્

પૂર્વના કમળમાં વરાહનું પૂજન કરી, પછી ક્રમશઃ છવીસમી વ્યવસ્થા સુધી પૂજન કરવું.

યથોક્તં વ્યૂહમખિલમેકસ્મિન્ પઙ્કજે ક્રમાત્। યષ્ટવ્યમિતિ યત્નેન પ્રચેતા મન્યતેઽધ્વરમ્

જેમ કહેવામાં આવ્યું છે, આખી વ્યવસ્થા એક જ કમળમાં ક્રમશઃ પૂજવી. જ્ઞાની લોકો આ જ યજ્ઞ માને છે.

સપ્તન્તુ મૂર્ત્તિભેદેન વિભક્તં મન્યતેઽચ્યુતમ્। ચત્વારિશત્ કરં ક્ષેત્રં હ્યુત્તરં વિભજેત્ ક્રમાત્

સાત રૂપે વિભાજિતને અચ્યૂત માનવામાં આવે છે. ચાળીસ હાથના ક્ષેત્રને ક્રમશઃ વહેંચવું.

એકૈકં સપ્તધા ભૂયસ્તથૈવૈકં દ્વિધા પુનઃ। ચતુઃ ષષ્ટ્યુત્તંર સપ્તશતાન્યેકં સહસ્ત્રકમ્

દરેકને સાત ભાગે વહેંચવું અને એકને ફરી બે ભાગે. ચોસઠ, સાતસો અને એક હજાર ખાણાં થાય છે.

કોષ્ઠકાનાં ભદ્રકઞ્ચ મધ્યે ષોડશકોષ્ઠકૈઃ। પાર્શ્વે વીથીં તતશ્ચાષ્ટભદ્રાણ્યથ ચ વીથિકા

મધ્યમાં સોળ ખાણાંવાળું શુભ વાડખંડ, બાજુએ પંક્તિ અને આઠ શુભ વાડખંડ, અને નાની પંક્તિ પણ દોરવી.

ષોડશાવ્જાન્યથો વીથી ચતુર્વિંશતિપઙ્કજમ્। વીથીપદ્માનિ દ્વાત્રિંશત્ પઙ્‌ક્તિવીથિકજાન્યથ

સોળ પંક્તિઓ અને એક પંક્તિ, ચોવીસ કમળ, બત્રીસ પંક્તિ-કમળ અને પંક્તિ તથા નાની પંક્તિમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા પણ.

ચત્વારિશત્તતો વીથી શેષપઙ્‌ક્તિત્રયેણ ચ। દ્વારશોભોપશોબાઃ સ્યુર્દ્દિક્ષુ મધ્યે વિલોપ્ય ચ

પછી ચાળીસ પંક્તિઓ અને ત્રણ બાકી પંક્તિઓ. દ્વારો અને તેમનો સૌંદર્ય દિશાઓમાં વધે છે અને મધ્યમાં દૂર થાય છે.

દ્વિચ્તુઃ ષડ્‌દ્વારસિદ્ધ્યૈ ચતુર્દ્દિક્ષુ વિલોપયેત્। પઞ્ચ ત્રીણ્યેકકં બાહ્યે શોબોપદ્વારસિદ્ધયે

બે, ચાર અને છ દ્વારો સ્થાપવા માટે ચારેય દિશામાં દૂર કરવું. બહાર પાંચ, ત્રણ અને એક રાખી, સુંદર ઉપદ્વાર સ્થાપવા.

દ્વારાણાં પાર્શ્વયોરન્તઃ પડ્ વા ચત્વારિ મધ્યતઃ। દ્વે દ્વે લુમ્પેદેવમેવ ષડ્ ભવન્ત્યુપશોભિકાઃ

દ્વારો પાસે, બાજુએ અંદર ચાર અને મધ્યમાં બે-બે દૂર કરવું. આ રીતે છ ઉપસૌંદર્ય બને છે.

એકસ્યાં દિશિ સઙ્ખ્યાઃ સ્યુઃ ચતસ્ત્રઃ પરિસઙ્ખ્યયા

એક દિશામાં સંખ્યા ચાર ગણાય છે, ગણતરી પ્રમાણે.

એકૈકસ્યાં દિશિ ત્રીણિ દ્વારણ્યપિ ભવન્ત્યુત। પઞ્ચ પઞ્ચ તુ કોણેષુ પઙ્ક્તૌ પઙ્ક્તૌ ક્રમાત્ સૃજેત્

દરેક દિશામાં ત્રણ દરવાજા રાખવા, અને દરેક ખૂણે પાંચ-પાંચ દરવાજા ક્રમશઃ પંક્તિમાં ગોઠવવા.

કોષ્ઠકાનિ ભવેદેવં મર્ત્યેષ્ટ્યં મણ્ડલં શુભમ્

આ રીતે કોષ્ઠક બનાવવામાં આવે છે અને માનવ યજ્ઞ માટે શુભ મંડળ તૈયાર થાય છે.

નારદ ઉવાચ મધ્યે પદ્મે યદેદ્‌બ્રહ્મ સાઙ્ગં પૂર્વેબ્જનાભકમ્। આગ્નેયેબ્જે ચ પ્રકૃતિં યામ્યેબ્જે પુરુષં યજેત્

નારદે કહ્યું: મધ્યમાં આવેલા કમળમાં બ્રહ્માનું અંગોપાંગ સહિત પૂજન કરવું, પૂર્વ દિશાના પાંખમાં કમળનાભીનું, અગ્નેય દિશાના પાંખમાં પ્રકૃતિનું અને દક્ષિણ દિશાના પાંખમાં પુરુષનું પૂજન કરવું.

પુરુષાદ્દશિણે વહ્નિં નૈર્ઋતે વારુણેનિલમ્। આદિત્યમૈન્દવે પદ્મે ઋગ્‌યજુશ્ચૈશપદ્મકે

પુરુષની જમણી બાજુએ અગ્નિનું, નૈઋત્ય દિશામાં વારુણ અને વાયુનું, પશ્ચિમ પાંખમાં આદિત્યનું, વાયવ્ય પાંખમાં ઋગ્વેદ અને યજુર્વેદનું, અને ઉત્તર પાંખમાં ઈશાન રૂપનું પૂજન કરવું.

ઇન્દ્રાદીંશ્ચ દ્વિતીયાયાં પદ્મે ષોડશકે તથા। સામાથર્વાણમાકાશં વાયુ તેજસ્તતા જલમ્

બીજી પાંખોની માળામાં ઈન્દ્ર અને અન્ય દેવતાઓ, કુલ સોળ, તેમજ સામવેદ, અથર્વવેદ, આકાશ, વાયુ, તેજસ અને પછી જળનું પૂજન કરવું.

પૃથિવીઞ્ચ મનશ્ચૈવ શ્રોત્રં ત્વક્ ચક્ષુરર્ચ્ચયેત્। રસનાઞ્ચ તથા ઘ્રાણં ભૂર્ભુવશ્ચૈવ ષોડશમ્

પૃથ્વી, મન, કાન, ચામડી અને આંખનું પૂજન કરવું; એ જ રીતે જીભ અને નાકનું, અને છદમમાં ભૂઃ, ભુવઃ અને સ્વઃનું પૂજન કરવું.

મહર્જનસ્તપઃ સત્યં તથાગ્નિષ્ટોમમેવ ચ। અત્યગ્નિષ્ટોમકં ચૌક્‌થં ષોડશીં વાજપેયકમ્

મહર, જન, તપ, સત્ય અને અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞ, અતિરાત્ર, ઉક્ત, ષોડશી અને વાજપેય યજ્ઞનું પૂજન કરવું.

અતિરાત્રઞ્ચ સમ્પૂજ્ય તથાપ્તોર્યામમર્ચ્ચયેત્। મનો બુદ્ધિમહઙ્કારં શબ્દં સ્પર્શઞ્ચ રૂપકમ્

અતિરાત્રનું યોગ્ય રીતે પૂજન કર્યા પછી, અપ્તોર્યામનું પણ પૂજન કરવું; મન, બુદ્ધિ, અહંકાર, ધ્વનિ, સ્પર્શ અને રૂપનું પૂજન કરવું.

રસં ગન્ધઞ્ચ પદ્મે ષુ ચતુર્વિંશતિષુ ક્રમાત્। જીવં મનોધિપઞ્ચાહં પ્રકૃતિં શબ્દમાત્રકમ્

રસ અને સુગંધ, કમળના ચોવીસ પાંખોમાં ક્રમશઃ; જીવ, મનના અધિપતિ, પાંચ ઇન્દ્રિય, પ્રકૃતિ અને ધ્વનિ તત્ત્વનું પૂજન કરવું.

વાસુદેવાદિમૂર્ત્તિંશ્ચ તથા ચૈવ દશાત્મકમ્। મનઃ શ્રોત્રં ત્વચં પ્રાર્ચ્ચ્ય ચક્ષુશ્ચ રસનં તથા

વાસુદેવથી શરૂ થતી દસ મુર્તિઓનું, અને મન, કાન, ચામડી, આંખ અને જીભનું પણ પૂજન કરવું.

ઘ્રાણં વાક્‌પાણિપાદઞ્ચ દ્વાત્રિંશદ્વારિજેષ્વિમાન્। ચતુર્થાવરણે પૂજ્યાઃ સાઙ્ગાઃ સપરિવારકાઃ

નાક, વાણી, હાથ અને પગ—આ બત્રીસ વસ્તુઓ કમળના પાંખોમાં પૂજવી; ચોથા આવરણમાં અંગો અને પરિવાર સહિત પૂજન કરવું.

પાયૂપસ્થૌ ચ સમ્પૂજ્ય માસાનાં દ્વાદશાધિપાન્। પુરુષોત્તમાદિષડ્‌વિશાનં બાહ્યાવરણકેયજેત્

પાયુ અને ઉપસ્થનું પૂજન કરીને, માસોના બાર અધિપતિઓનું પૂજન કરવું; બહારના આવરણમાં પુરુષોત્તમથી શરૂ થતા છ સમૂહોનું પૂજન કરવું.