અગ્નિપુરાણમ્

પદ્માર્દ્ધં નવભિઃ પ્રોક્તં નાભિસ્તુ તિસૃભિઃ સ્મૃતા। અષ્ટાભિર્દ્વારકાન્ કુર્ય્યાન્નેમિન્તુ ચતુરઙ્ગુલૈઃ

પદ્મનું અડધું નવથી બનાવવું કહેવાયું છે અને નાભિ ત્રણથી ગણાય છે. આઠ દરવાજા બનાવો અને કિનારી ચાર આંગળી જેટલી રાખો.

ત્રિધા વિભજ્ય ચ ક્ષેત્રમન્તર્દ્વાભ્યામથાઙ્કયેત્। વઞ્ચાન્તસ્વરસિદ્ધ્યર્થં તષ્વાસ્ફાલ્ય લિખદરાન્

ક્ષેત્રને ત્રણ ભાગમાં વહેંચો, પછી બેમાં અંદર ચિહ્નિત કરો; અંદરના ધ્વનિની સિદ્ધિ માટે રેખાઓ આંચકીને દોરો.

ઇન્દીવરદલાકારાનથવા માતુલાઙ્ગવત્। પદ્મપત્રાયતાન્વાપિ લિખેદિચ્છાનુરૂપતઃ

નીલા કમળની પાંખડીઓ જેવી, કે બીલીની જેમ, અથવા લાંબી પદ્મપાંખડીઓ જેવી આકૃતિ ઇચ્છા પ્રમાણે દોરો.

ભ્રામયિત્વા બહિર્ન્નેમાવરસન્ધ્યન્તરે સ્થિતઃ। ભ્રામયેદરમૂલન્તુ સન્ધિમધ્યે વ્યવસ્થિતઃ

બહારની કિનારીને નીચલા સાંધા વચ્ચે ફેરવીને, પછી સાંધાના મધ્યમાં પાંખડીના મૂળને ફેરવો.

અરમધ્યે સ્થિતો મદ્યમરણિં ભ્રામયેત્ સમમ્। એવં સિદ્ધ્યન્તરાઃ સમ્યક્ માતુલાઙ્ગનિભાઃ સમાઃ

પાંખડીના મધ્યમાં ઊભા રહીને, મધ્યની લાકડીને સરખી રીતે ફેરવો; એ રીતે બધી પાંખડીઓ સમાન અને બીલી જેવી બને છે.

વિભજ્ય સપ્તધા ક્ષેત્રં ચતુર્દ્દશકરં સમમ્। દ્વિધા કૃતે શતં હ્યત્ર ષણ્નવત્યધિકાનિ તુ

ક્ષેત્રને સાત ભાગમાં વહેંચી, ચૌદ ભાગ સરખા કરો; બે ભાગમાં વિભાજન કરતાં અહીં સો અને છાણુંનવ્વે વધારે થાય છે.

કોષ્ઠકાનિ ચતુર્ભિસ્તૈર્મ્મધ્યે ભદ્રં સમાલિખેત્। પરિતો વિસૃજેદ્વીથ્યૈ તથા દિક્ષુ સમાલિખેત્

એ ચારથી ખંડોના મધ્યમાં શુભ ચિહ્ન દોરો; આસપાસ રસ્તા માટે વિતરો અને દિશાઓમાં પણ ચિહ્નિત કરો.

કમલાનિ પુનર્વીથ્યૈ પરિતઃ પરિમૃજ્ય તુ। દ્વે દ્વે મધ્યમકોષ્ઠે તુ ગ્રીવાર્થં દિક્ષુ લોપયેત્

ફરીથી, રસ્તા માટે આસપાસ કમળો ગોળ કરી સમાન કરો; મધ્યના ખંડોમાં દરેક દિશામાં બે દૂર કરો, એ ગળા માટે છે.

ચત્વારિ બાહ્યતઃ પશ્ચાત્ત્રીણિ ત્રીણિ તુ લોપયેત્। ગ્રીવાપાર્શ્વે બહિસ્ત્વેકા શોભા સા પરિકીર્ત્તિતા

બહાર ચાર દૂર કરો, પછી ત્રણ-ત્રણ દૂર કરો; ગળાની બાજુએ બહાર એક શોભા રાખવી કહેવાઈ છે.

વિભજ્ય બાહ્યકોણેષુ સપ્તાન્તસ્ત્રીણિ માર્જયેત્। મણ્ડલં નવભાગં સ્યાન્નવવ્યૂહં હરિ યજેત્ ।। ૩૧ પઞ્ચવિંશાતિકવ્યૂહં મણ્ડલં વિશ્વરૂપગમ્। દ્વાત્રિંશદ્ધસ્તકં ક્ષેત્રં ભક્તં દ્વાત્રિંશતા સમમ્

બાહ્ય ખૂણાઓને વહેંચી, દરેક સાત સીમામાંથી ત્રણ જગ્યાઓ સાફ કરવી. આ રીતે નવ ભાગનું મંડળ બને છે અને નવ વ્યવસ્થામાં હરિનું પૂજન કરવું.

એવં કૃતે ચતુર્વિંશત્યધિકન્તુ સહસ્ત્રકમ્। કોષ્ઠકાનાં સમુદ્‌દિષ્ટં મધ્યે ષોડશકોષ્ઠકૈઃ

આ રીતે તૈયાર કરેલા મંડળમાં એક હજાર ચોવીસ ખાણાં હોય છે, જેમાંથી મધ્યમાં સોળ ખાણાં હોય છે.

ભદ્રકં પરિલિખ્યાથ પાર્શ્વે પઙ્‌ક્તિં વિમૃજ્ય તુ। તતઃ ષોડશભિઃ કોષ્ઠૈર્દ્દિક્ષુ ભદ્કાષ્ટકં લિખેત્

શુભ વાડખંડ દોરી, બાજુની પંક્તિ સાફ કરી, પછી સોળ ખાણાંથી દિશાઓમાં આઠ શુભ વાડખંડો દોરવા.

તતોપિ પઙ્‌ક્તિં સમ્મૃજ્ય તદ્વત્ ષોડશભદ્રકમ્। લિખિત્વા પરિતઃ પઙ્‌ક્તિં વિમૃજ્યાથ પ્રાકલ્પયેત્

પછી પંક્તિ ફરીથી સાફ કરી, એ જ રીતે સોળ શુભ વાડખંડ દોરી, આસપાસની પંક્તિ સાફ કરી અને પછી યોગ્ય રીતે ગોઠવવું.

દ્વારદ્વાધશકં દિક્ષુ ત્રીણિ ત્રીણિ યથાક્રમમ્। ષડ્‌ભિઃ પરિલુપ્યાન્તર્મધ્યે ચત્વારિ પાર્શ્વયોઃ

દિશાઓના દ્વારો પર બાર ખાણાં, દરેકમાં ત્રણ-ત્રણ પ્રમાણે ગોઠવવા. છ ખાણાં દૂર કર્યા પછી, મધ્યમાં અને બાજુએ ચાર-ચાર ખાણાં રહે છે.

ચત્વાર્યન્તર્બહિર્દ્વે તુ શોભાર્થં પરિમૃજ્ય તુ। ઉપદ્વારપ્રસિદ્ધ્યર્થં ત્રીણ્યન્તઃ પઞ્ચ બાહ્યતઃ

મધ્યમાં ચાર અને બહાર બે ખાણાં સૌંદર્ય માટે સાફ કરવી. ઉપદ્વાર સ્થાપવા માટે અંદર ત્રણ અને બહાર પાંચ ખાણાં રાખવા.

પરિમૃજ્ય તથા શોભાં પૂર્વવત્ પરિકલ્પયેત્। બહિઃ કોણેષુ સપ્તાન્તસ્ત્રીણિ કોષ્ઠાનિ માર્જયેત્

આ રીતે સૌંદર્ય માટે સાફ કરી, પહેલાં જેવું ગોઠવવું. બાહ્ય ખૂણાઓમાં સાત સીમાની અંદર ત્રણ-ત્રણ ખાણાં સાફ કરવી.

પઞ્ચત્રિંશતિકવ્યૂહે પરં બ્રહ્મ યજેત્ કજે । મધ્યે પૂર્વાદિતઃ પદ્મે વાસુદેવાદયઃ ક્રમાત્

પંચત્રીસ વ્યવસ્થામાં, મધ્યમાં પરમ બ્રહ્માનું પૂજન કરવું. પૂર્વથી શરૂ કરીને કમળમાં ક્રમશઃ વાસુદેવ અને અન્ય દેવતાઓનું પૂજન કરવું.

વરાહં પૂજયિત્વા ચ પૂર્વપદ્મે તતઃ ક્રમાત્। વ્યૂહાન્ સમ્પૂજયેત્તાવત્ યાવત્ ષડ્‌વિંશમો ભવેત્

પૂર્વના કમળમાં વરાહનું પૂજન કરી, પછી ક્રમશઃ છવીસમી વ્યવસ્થા સુધી પૂજન કરવું.

યથોક્તં વ્યૂહમખિલમેકસ્મિન્ પઙ્કજે ક્રમાત્। યષ્ટવ્યમિતિ યત્નેન પ્રચેતા મન્યતેઽધ્વરમ્

જેમ કહેવામાં આવ્યું છે, આખી વ્યવસ્થા એક જ કમળમાં ક્રમશઃ પૂજવી. જ્ઞાની લોકો આ જ યજ્ઞ માને છે.

સપ્તન્તુ મૂર્ત્તિભેદેન વિભક્તં મન્યતેઽચ્યુતમ્। ચત્વારિશત્ કરં ક્ષેત્રં હ્યુત્તરં વિભજેત્ ક્રમાત્

સાત રૂપે વિભાજિતને અચ્યૂત માનવામાં આવે છે. ચાળીસ હાથના ક્ષેત્રને ક્રમશઃ વહેંચવું.

એકૈકં સપ્તધા ભૂયસ્તથૈવૈકં દ્વિધા પુનઃ। ચતુઃ ષષ્ટ્યુત્તંર સપ્તશતાન્યેકં સહસ્ત્રકમ્

દરેકને સાત ભાગે વહેંચવું અને એકને ફરી બે ભાગે. ચોસઠ, સાતસો અને એક હજાર ખાણાં થાય છે.

કોષ્ઠકાનાં ભદ્રકઞ્ચ મધ્યે ષોડશકોષ્ઠકૈઃ। પાર્શ્વે વીથીં તતશ્ચાષ્ટભદ્રાણ્યથ ચ વીથિકા

મધ્યમાં સોળ ખાણાંવાળું શુભ વાડખંડ, બાજુએ પંક્તિ અને આઠ શુભ વાડખંડ, અને નાની પંક્તિ પણ દોરવી.

ષોડશાવ્જાન્યથો વીથી ચતુર્વિંશતિપઙ્કજમ્। વીથીપદ્માનિ દ્વાત્રિંશત્ પઙ્‌ક્તિવીથિકજાન્યથ

સોળ પંક્તિઓ અને એક પંક્તિ, ચોવીસ કમળ, બત્રીસ પંક્તિ-કમળ અને પંક્તિ તથા નાની પંક્તિમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા પણ.

ચત્વારિશત્તતો વીથી શેષપઙ્‌ક્તિત્રયેણ ચ। દ્વારશોભોપશોબાઃ સ્યુર્દ્દિક્ષુ મધ્યે વિલોપ્ય ચ

પછી ચાળીસ પંક્તિઓ અને ત્રણ બાકી પંક્તિઓ. દ્વારો અને તેમનો સૌંદર્ય દિશાઓમાં વધે છે અને મધ્યમાં દૂર થાય છે.

દ્વિચ્તુઃ ષડ્‌દ્વારસિદ્ધ્યૈ ચતુર્દ્દિક્ષુ વિલોપયેત્। પઞ્ચ ત્રીણ્યેકકં બાહ્યે શોબોપદ્વારસિદ્ધયે

બે, ચાર અને છ દ્વારો સ્થાપવા માટે ચારેય દિશામાં દૂર કરવું. બહાર પાંચ, ત્રણ અને એક રાખી, સુંદર ઉપદ્વાર સ્થાપવા.

દ્વારાણાં પાર્શ્વયોરન્તઃ પડ્ વા ચત્વારિ મધ્યતઃ। દ્વે દ્વે લુમ્પેદેવમેવ ષડ્ ભવન્ત્યુપશોભિકાઃ

દ્વારો પાસે, બાજુએ અંદર ચાર અને મધ્યમાં બે-બે દૂર કરવું. આ રીતે છ ઉપસૌંદર્ય બને છે.

એકસ્યાં દિશિ સઙ્ખ્યાઃ સ્યુઃ ચતસ્ત્રઃ પરિસઙ્ખ્યયા

એક દિશામાં સંખ્યા ચાર ગણાય છે, ગણતરી પ્રમાણે.

એકૈકસ્યાં દિશિ ત્રીણિ દ્વારણ્યપિ ભવન્ત્યુત। પઞ્ચ પઞ્ચ તુ કોણેષુ પઙ્ક્તૌ પઙ્ક્તૌ ક્રમાત્ સૃજેત્

દરેક દિશામાં ત્રણ દરવાજા રાખવા, અને દરેક ખૂણે પાંચ-પાંચ દરવાજા ક્રમશઃ પંક્તિમાં ગોઠવવા.

કોષ્ઠકાનિ ભવેદેવં મર્ત્યેષ્ટ્યં મણ્ડલં શુભમ્

આ રીતે કોષ્ઠક બનાવવામાં આવે છે અને માનવ યજ્ઞ માટે શુભ મંડળ તૈયાર થાય છે.