અગ્નિપુરાણમ્

પાલાશવીજપાનેન લભેત પુત્રકન્તથા । ઓં ઉત્તિષ્ઠ ચામુણ્ડે જમ્ભય મોહય અમુકં વશમાનય સ્વાહા । ષડ્‌વિંશા સિદ્ધવિદ્યા સા નદીતીરમૃતા શ્રિયમ્ ।। ૩૨૫.

પાલાશના બીજ પીવાથી પુત્ર અને કન્યાઓ મળે છે. ઓં, ઊઠ ચામુંડા, જૃંભન કર, મોહન કર, અમુકને વશમાં લાવ, સ્વાહા. આ છવીસમી સિદ્ધ વિદ્યા છે, જેને નદીકાંઠાની અમૃતરૂપ કહેવાય છે અને ધન આપે છે.

કૃત્વોન્મત્તરસેનૈવ નામાલિખ્માર્કપત્રકે । મૂત્રોત્સર્ગન્તતઃ કૃત્વા જપેત્તામાનેયેત્તસ્ત્રિયમ્ ।। ૩૨૩.

ઉન્મત્ત મૂળના રસથી નામ અર્કના પાન પર લખીને, પછી મૂત્રવિસર્જન કરીને મંત્ર જાપ કરવાથી એ સ્ત્રીને પોતાની પાસે લાવી શકાય છે.

ઓં ક્ષુંસઃ વષટ્ । મદ્વામૃત્યુઞ્જયો મન્ત્રો જપ્યાદ્ધોમાચ્ચ પુષ્ટિકૃત્ । ઓં હંસઃ હ્રૂઁ હૂં સ હ્નઃ સૌઃ । મૃતસઞ્જીવની વિદ્યા અષ્ટાર્ણા જયકૃદ્રણે ।। ૩૨૩.

ઓં ક્ષુંસઃ વષટ્. મૃત્યુન્જય મંત્રના જાપ અને હવનથી પોષણ મળે છે. ઓં હંસઃ હ્રૂં હૂં સઃ હ્નઃ સૌઃ. આ મરણેલા ને જીવંત કરનાર વિદ્યા, આઠ અક્ષરવાળી, યુદ્ધમાં વિજય આપે છે.

મન્ત્રા ઈશાનમુખ્યાશ્ચ ધર્મ્મકામાદિદાયકાઃ । ઈશાનઃ સર્વવિદ્યાનામીશ્વરઃ સર્વભૂતાનાં ।। ૩૨૩.

મંત્રો, જેમાં ઈશાન મુખ્ય છે, ધર્મ, કામ અને અન્ય ફળ આપે છે; ઈશાન સર્વ જ્ઞાનનો સ્વામી છે અને સર્વ જીવનો અધિપતિ છે.

બ્રહ્માણશ્ચાધિપતિર્બ્રહ્મ શિવો મેઽસ્તુ સદાશિવઃ । ઓં તત્પુરુષાય શિદ્મહે મહાદેવાય ધીમહિ તન્નો રુદ્રઃ પ્રચોદયાત્ । ઓં અઘોરેભ્યોઽથ ઘોરેભ્યો ઘોરહરેભ્યસ્તુ સર્વતઃ ।। ૩૨૩.

તે બ્રહ્માનો પણ સ્વામી છે; બ્રહ્મ, શિવ અને સદા શિવ હંમેશા મારા પર કૃપા કરે. ઓમ, અમે પરમ પુરુષનું ધ્યાન કરીએ છીએ, મહાદેવનું ધ્યાન કરીએ છીએ; રુદ્ર અમને પ્રેરણા આપે. ઓમ, જે ભયથી પર છે, જે ભયંકર છે, અને જે ભય દૂર કરે છે, તેમને સર્વત્ર નમન—

સર્વ્વેભ્યો નમસ્તે રુદ્રરૂપેભ્યઃ । ઓં વામદેવાય નમો જ્યેષ્ઠાય નમઃ રુદ્રાય નમઃ । કાલાય નમઃ કલવિકરણાય નમો બલવિકરણાય નમો બલપ્રમથનાય નમઃ । સર્વ્વભૂતદમનાય નમો મનોન્માનાય નમઃ । ઓં સદ્યોજાતં પ્રવક્ષ્યામિ સદ્યોજાતાય વૈ નમઃ । ભવે ભવેઽનાદિભવે ભજસ્વ માં ભવોદ્‌ભવ ।। ૩૨૩.

ઈશ્વર ઉવાચ રુદ્રાક્ષકટકં ધાર્ય્યં વિષમં સુસમં દૃઢમ્ । એકત્રિપઞ્ચવદનં યથાલાભન્તુ ધારયેત્ ।। ૩૨૫.

ઈશ્વરે કહ્યું: રુદ્રાક્ષનું કડું પહેરવું જોઈએ, તે વિસંયોજિત કે સમ હોય, મજબૂત રીતે પહેરવું; તેમાં એક, ત્રણ, પાંચ કે જેટલા મુખ મળે હોય, તે પ્રમાણે ધારવું.

દ્વિચતુઃષણ્મુખં શસ્તમવ્રણં તીવ્રકણ્ઠકં । દક્ષવાહૌ શિખાદૌ ચ ધારયેચ્ચતુરાનનં ।। ૩૨૫.

બે, ચાર કે છ મુખનું કડું ઉત્તમ છે, નિર્વિકાર અને મજબૂત દોરાવાળું હોય; ચાર મુખવાળું કડું જમણા હાથમાં, શિખા પર કે અન્યત્ર પહેરવું.

અબ્રહ્મચારી બ્રહ્મચારી અસ્નાતઃ સ્નાતકો ભવેત્ । હૈમી વા મુદ્રિકા ધાર્ય્યા શિવમન્ત્રેણ ચાર્ચ્ચ્ય તુ ।। ૩૨૫.

જે બ્રહ્મચારી નથી કે બ્રહ્મચારી છે, કે જે સ્નાન ન કરેલો હોય, તે સ્નાન કર્યા પછી શુદ્ધ બને છે; સોનાની મુદ્રિકા પહેરવી, શિવમંત્રથી પૂજા કરવી.

શિવઃ શિખા તથા જ્યોતિઃ સવિત્રશ્ચેતિગોચરાઃ । ગોચરન્તુ કુલં જ્ઞેયં તેન લક્ષઅયસ્તુ દીક્ષઇતઃ ।। ૩૨૫.

શિવ, શિખા અને પ્રકાશ, તેમજ સવિતૃ એ ક્ષેત્રો છે; તે ક્ષેત્રથી કુળ ઓળખવું, અને એ ચિહ્નથી દીક્ષા મળે છે.

પ્રાજાપત્યો મહીપાલઃ કપોતો ગ્રન્થિકઃ શિવે । કુટિલાશ્ચૈવ વેતાલાઃ પદ્મહંસાઃ શિખાકુલે ।। ૩૨૫.

પ્રજાપતિ, રાજા, કબૂતર, ગ્રંથિધારી એ શિવના છે; વાંકા અને ભૂત, કમળ અને હંસ એ શિખા કુળના છે.

ધૃતારાષ્ટ્રા બકાઃ કાકા ગોપાલા જ્યોતિસંજ્ઞકે । કુટિકા સારઠાશ્ચૈવ ગુટિકા દણ્ડિનોઽપરે ।। ૩૨૫.

ધૃતરાષ્ટ્ર, બગલા, કાગડા, ગોપાલ એ પ્રકાશ કુળના કહેવાય છે; કુટિરવાસી, સારથી, ગુટિકા ધારક અને દંડધારી બીજા છે.

સાવિત્રી ગોચરે ચૈવમેકૈકસ્તુ ચતુર્વિધઃ । સિદ્ધાદ્યંશકમાખ્યાસ્યે યેન મન્ત્રઃ સુસિદ્ધિદઃ ।। ૩૨૫.

સાવિત્રી ક્ષેત્રમાં, દરેક ચાર પ્રકારના હોય છે; હવે હું સિદ્ધના પ્રથમ ભાગનું વર્ણન કરું છું, જેના દ્વારા મંત્ર ઉત્તમ સિદ્ધિ આપે છે.

ભૂમૌ તુ માતૃકા લેખ્યાઃ કૂટષણ્ડવિવર્જ્જિતાઃ । મન્ત્રાક્ષરાણિ વિશ્લિષ્ય અનુસ્વારં નયેત્ પૃથક્ ।। ૩૨૫.

ભૂમિ પર માતૃકા અક્ષરો લખવા, ગુપ્ત અને નપુંસક અક્ષરો છોડવા; મંત્રના અક્ષરો અલગ કરીને, અનુસ્વાર અલગથી ઉમેરવો.

સાધકસ્ય તુ યા સંજ્ઞા તસ્યા વિશ્લેષણં ચરેત્ । મન્ત્રસ્યાદૌ તથા ચાન્તે સાધકાર્ણાનિ યોજયેત્ ।। ૩૨૫.

સાધકનું જે નામ છે, તેનું વિશ્લેષણ કરવું; મંત્રના આરંભ અને અંતે સાધકના અક્ષરો જોડવા.

સિદ્ધઃ સાધ્યઃ સુસિદ્ધોઽરિઃ સંજ્ઞાતો ગણયેત્ ક્રમાત્ । મન્ત્રસ્યાદૌ તથા ચાન્તે સિદ્ધિદઃ સ્યાચ્છતાંશતઃ ।। ૩૨૫.

સિદ્ધ, સાધ્ય, સુસિદ્ધ અને અરી ક્રમશઃ ગણવા; મંત્રના આરંભ અને અંતે, સિદ્ધિ આપનાર સો ગણો થાય છે.

સિદ્ધાદિશ્ચાન્તસિદ્ધિશ્ચ તત્ક્ષણાદેવ સિધ્યતિ । સુસુદ્ધાદિઃ સુસિદ્ધાન્તઃ સિદ્ધવત્ પરિકલ્પયેત્ ।। ૩૨૫.

મંત્રની શરૂઆત સિદ્ધથી અને અંત સિદ્ધિથી થાય તો એ ક્ષણે સિદ્ધિ મળે છે; સુસિદ્ધથી શરૂ કરીને સુસિદ્ધ પર પૂરો થાય તો પણ એ સિદ્ધ જેવું જ માનવું.

અરિમાદૌ તથાન્તે ચ દૂરતઃ પરિવર્જ્જયેત્ । સિદ્ધઃ સુસિદ્ધશ્ચૈકાર્થે અરિઃ સાધ્યસ્તથૈવ ચ ।। ૩૨૫.

અરીને શરૂઆત અને અંતે, તેમજ દૂરથી ટાળવું; સિદ્ધ, સુસિદ્ધ અને સાધ્યનું અર્થ એક છે, અરી પણ એ જ અર્થ ધરાવે છે.

આદૌ સિદ્ધઃ સ્થિતો મન્ત્રે તદન્તે તદ્વદેવ હિ । મધ્યે રિપુસહસ્રાણિ ન દોષાય ભવન્તિ હિ ।। ૩૨૫.

મંત્રની શરૂઆતમાં અને અંતે સિદ્ધ હોય, તો વચ્ચે હજારો શત્રુ હોય તો પણ નુકસાન થતું નથી.

માયાપ્રસાદપ્રણવેનાંશકઃ ખ્યાતમન્ત્રકે । બ્રહ્માંશકો બ્ર્હ્મવિદ્યા વિષ્ણ્વઙ્ગો વૈષ્ણવઃ સ્મૃતઃ ।। ૩૨૫.

માયા, પ્રસાદ અને પ્રણવના ભાગથી મંત્ર પ્રસિદ્ધ થાય છે; બ્રહ્માનો ભાગ બ્રહ્મવિદ્યા છે, વિષ્ણુનો ભાગ વૈષ્ણવ કહેવાય છે.

રુદ્રાંશકો ભવેદ્વીર ઇન્દ્રાંશશ્ચેશ્વરપ્રિયઃ । નાગાંશો નાગસ્તબ્ધાક્ષો યક્ષાંશો ભૂષણપ્રિયઃ ।। ૩૨૫.

રુદ્રના અંશથી વીર પુરુષ થાય છે, ઇન્દ્રના અંશથી ભગવાનને પ્રિય એવો મનુષ્ય થાય છે, નાગના અંશથી સ્થિર દૃષ્ટિવાળો મનુષ્ય થાય છે અને યક્ષના અંશથી ગહણાં-ગહણાં ગહણાવા ગમતા હોય એવો મનુષ્ય થાય છે.

ગન્ધર્વ્વાશોઽતિગીતાદિ ભીમાંશો રાક્ષસાંશકઃ । દૈત્યાંશઃ સ્યાદ્ યુદ્ધકાર્ય્યો માની વિદ્યાધરાંશકઃ ।। ૩૨૫.

ગંધર્વના અંશથી ગીત-સંગીતમાં ખૂબ જ રસ ધરાવનારો મનુષ્ય થાય છે, ભીમના અંશથી રાક્ષસી સ્વભાવવાળો થાય છે, દૈત્યના અંશથી યુદ્ધપ્રિય થાય છે અને વિદ્યા ધરાવનારા અંશથી અભિમાની મનુષ્ય થાય છે.

પિશાચાંશો મલાક્રાન્તો મન્ત્રં દદ્યાન્નિરીક્ષ્ય ચ । મન્ત્ર એકાત્ ફડ઼ન્તઃ સ્યાત્ વિદ્યાપઞ્ચાશતાવધિ ।। ૩૨૫.

પિશાચના અંશથી મલથી પીડિત મનુષ્ય થાય છે; મંત્ર આપતાં પહેલાં તપાસવી જોઈએ; 'ફટ્'થી પૂર્ણ થતો મંત્ર વિદ્યા પ્રમાણે પચાસ અક્ષર સુધીનો હોય છે.

બાલા વિંશાક્ષરાન્તા ચ રુદ્રા દ્વાવિંશગાયુધા । તત ઊર્દ્ધ્વન્તુ યે મન્ત્રા વૃદ્વા યાવચ્છતત્રયં ।। ૩૨૫.

બાલા મંત્ર વીંશ (વીસ) અક્ષરે પૂર્ણ થાય છે, રુદ્રા બાવીસ શસ્ત્રો ધરાવે છે; એથી ઉપરના મંત્રો, હે વિદ્વાન, છયોતેર (છટત્રીસ) અક્ષર સુધીના હોય છે.

અકારાદિહકારાન્તાઃ ક્રમાત્ પક્ષૌ સિતાસિતૌ । અનુસ્વારવિસર્ગેણ વિના ચૈવ સ્વરા દશ ।। ૩૨૫.

'અ'થી 'હ' સુધીના અક્ષરો ક્રમવાર, બે પાંખમાં, એક સફેદ અને એક કાળો છે; અનુસ્વાર અને વિસર્ગ વગર, દસ સ્વર છે.

હ્રસ્વાઃ શુક્લા દીર્ઘાઃ શ્યામાંસ્તિથયઃ પ્રતિપન્મુખાઃ । ઉદિતે શાન્તિકાદીનિ ભ્રમિતે વશ્યકાદિકમ્ ।। ૩૨૫.

ટૂંકા સ્વર સફેદ છે, લાંબા સ્વર શ્યામ (કાળા) છે; ચંદ્રના તિથિઓ પ્રથમથી આગળ વધે છે; સૂર્યોદયે શાંતિ વગેરે ક્રિયા કરવી, ચંદ્રોદયે વશીકરણ વગેરે કરવું.

ભ્રામિતે સન્ધયો દ્વેષોચ્ચાટને સ્તમ્ભનેઽસ્તકમ્ । ઇહાવાહે શાન્તિકાદ્યં પિઙ્ગલે કર્ષણાદિકમ્ ।। ૩૨૫.

ચંદ્ર ગતિશીલ હોય ત્યારે સંધિ-કાળમાં દ્વેષ, ઉચ્છાટન અને સ્થંભન માટે યોગ્ય છે; ચંદ્ર સ્થિર હોય ત્યારે શાંતિ વગેરે માટે; પીળા ચંદ્રકાળે આકર્ષણ વગેરે માટે.

મારણોચ્ચાટનાદીનિ વિષુવે પઞ્ચધા પૃથક્ । અધરસ્ય ગૃહે પૃથ્વી ઊર્દ્ધ્વે તેજોઽન્તરા દ્રવઃ ।। ૩૨૫.

મરણ, ઉચ્છાટન વગેરે વિધિઓ વિષુવ સમયે અલગ-અલગ પાંચ રીતે થાય છે; નીચે પૃથ્વી, ઉપર અગ્નિ અને વચ્ચે દ્રવ (પાણી) છે.