અગ્નિપુરાણમ્

દ્વિપદં કમલં વીથી પટ્ટિકા દિક્ષુ પઙ્કજમ્ । ચતુષ્કં પૃષ્ઠતો વીથી પદિકા દ્વિપદાન્યથા ।। ૩૨૦.

બે પાંખવાળું કમળ માર્ગ તરીકે રાખવું, તેની બાજુએ પટ્ટીઓ અને દિશાઓમાં કમળો હોવા જોઈએ; પાછળ ચાર ભાગવાળો માર્ગ અને અન્યત્ર બે પાંખવાળા રસ્તા હોવા જોઈએ.

કણ્ઠોપકણ્ઠયુક્તાનિ દ્વારાન્યબ્જન્તુ મધ્યતઃ । પઞ્ચાબ્જમણ્ડલે હ્યસ્મિન્ સિતં પીતઞ્ચ પૂર્વ્વકમ્ ।। ૩૨૦.

દરવાજા કંટ અને ઉપકંટ સાથે હોવા જોઈએ, અને વચ્ચે કમળો મૂકવા; આ પાંચ કમળવાળા મંડળમાં પૂર્વ દિશાનું કમળ સફેદ અને પીળું રાખવું.

વૈદૂર્ય્યાભં દક્ષિણાબ્જં કુન્દાભં વારુણં કજમ્ । ઉત્તરાબ્જન્તુ શઙ્ગાભમન્યત્ સર્વ્વં વિચિત્રકમ્ ।। ૩૨૦.

દક્ષિણનું કમળ વૈદૂર્ય સમાન, પશ્ચિમનું કમળ કુન્દ જેવા અને ઉત્તરનું કમળ શંખ જેવું રાખવું; બાકી બધું વિવિધ રીતે બનાવવું.

સર્વ્વકામપ્રદં વક્ષ્યે દશહસ્તન્તુ મણ્ડલમ્ । વિકારક્તન્તુર્ય્યાશ્રં દ્વારન્તુ દ્વિપદં ભવેત્ ।। ૩૨૦.

હું સર્વકામ આપનાર મંડળનું વર્ણન કરું છું, જે દસ હાથ જેટલું છે; માર્ગ ચાર ભાગવાળો અને દરવાજો બે પાંખવાળો હોવો જોઈએ.

મધ્યે પદ્મં પૂર્વ્વવચ્ચ વિઘ્નધ્વંસં વદામ્યથ । ચતુર્હસ્તં પુરં કૃત્વા વૃતઞ્ચૈવ કરદ્વયમ્ ।। ૩૨૦.

મધ્યમાં અગાઉ જેવું કમળ રાખવું, અને હવે વિઘ્નો દૂર કરનારનું વર્ણન કરું છું; ચાર હાથનું શહેર બનાવી, બે હાથથી ઘેરવું.

વીથિકા હસ્તમાત્રન્તુ સ્વસ્તિકૈર્વહુભિર્વૃતા । હસ્તમાત્રાણિ દ્વારાણિ દિશુ વૃત્તં સપદ્મકમ્ ।। ૩૨૦.

માર્ગ એક હાથ જેટલો પહોળો રાખવો, અને ઘણા સ્વસ્તિકોથી શોભિત કરવો; દરવાજા પણ એક હાથ જેટલા, દિશાઓમાં ગોળ અને કમળવાળા હોવા જોઈએ.

પદ્માનિ પઞ્ચ શુક્લાનિ મધ્યે પૂજ્યશ્ચ નિષ્કલઃ । હૃદયાદીનિ પૂર્વ્વાદૌ વિકદિક્ષ્વસ્ત્રાણિ વૈ યજેત્ ।। ૩૨૦.

પાંચ સફેદ કમળો મૂકવા, અને મધ્યમાં નિષ્કલ રૂપનું પૂજન કરવું; પૂર્વથી શરૂ કરીને હૃદય અને અન્ય શસ્ત્રો મધ્ય દિશાઓમાં અર્પણ કરવા.

પ્રાગ્‌વચ્ચ પઞ્ચ બ્રહ્માણિ બુદ્ધ્યાધારમતો વદે . શતભાગો તિથિભાગે પદ્મં લિઙ્ગાષ્ટકં દિશિ ।। ૩૨૦.

આગળ જેવું, પાંચ બ્રહ્મા બુદ્ધિ આધાર રાખીને સ્થાપિત કરવા; તિથિના સોમા ભાગમાં કમળ અને આઠ લિંગો દિશાઓમાં મૂકવા.

મે ખલાભાગસંયુક્તં કણ્ઠં દ્વિપદિકં ભવેત્ । આચાર્ય્યો બુદ્ધિમાશ્રિત્ય કલ્પયેચ્ચ લતાદિકમ્ ।। ૩૨૦.

કંટ અને ઉપકંટના માપ સાથે દરવાજો બે પાંખવાળો હોવો જોઈએ; આચાર્યે બુદ્ધિ આધાર રાખીને લતા અને અન્ય આકારો રચવા.

ચતુઃપટ્‌પઞ્ચમાષ્ટાદિ ખાછિશાદ્યાદિ મણ્ડલમ્ । ખાક્ષીન્દુસૂર્ય્યગં સર્વં ખાક્ષિ ચૈવેન્દુવર્ણનાત્ ।। ૩૨૦.

ચાર, પાંચ, આઠ વગેરે સંખ્યાથી, 'ખ' અને 'શિ'થી શરૂ કરીને મંડળ બનાવવું; બધું 'ખ', ચંદ્ર અને સૂર્ય સાથે જોડાયેલું છે, અને 'ખ' તથા 'અક્ષિ' ચંદ્રના રંગથી વર્ણવાય છે.

ચત્વારિંશદધિકાનિ ચતુર્દ્દશસતાનિ હિ । મણ્ડલાનિ હરેઃશમ્ભોર્દેવ્યાઃ સૂર્ય્યસ્ય સન્તિ ચ ।। ૩૨૦.

હરિ, શંભુ, દેવી અને સૂર્યના એક હજાર ચારસો ચાલીસ મંડળો છે.

દશસપ્તવિભક્તે તુ લતાલિઙ્ગોદ્ભવં શ્રૃણુ । દિક્ષુ પઞ્ચત્રયઞ્ચૈકં ત્રયં પઞ્ચ ચ લોમયેત્ ।। ૩૨૦.

હવે દસ અને સાત ભાગોમાં લતા અને લિંગની ઉત્પત્તિ સાંભળો; દિશાઓમાં પાંચ ત્રણના સમૂહ અને એક ત્રણ તથા પાંચનો સમૂહ ગોઠવવો.

ઊદ્‌ર્ધ્વગો દ્વિપદે લિઙ્ગમન્દિરં પાર્શ્વકોષ્ઠયોઃ । મધ્યેન દ્વિપદં પદ્મમથ ચૈકઞ્ચ પઙ્કજં ।। ૩૨૦.

ઉપર, બે પાંખવાળા ભાગમાં લિંગમંદિર અને બાજુના કોઠા હોવા જોઈએ; વચ્ચે બે પાંખવાળું કમળ અને પછી એક કમળ રાખવું.

લિઙ્ગસ્ય પાર્શ્વયોર્ભદ્રેપદદ્વારમલોપનાત્ । તત્પાર્શ્વશોભાઃ ષડ્‌લોપ્ય લતાઃ શેષાસ્તથા હરેઃ ।। ૩૨૦.

લિંગના બન્ને બાજુ, શુભ દ્વાર ન હોવાથી, સમાનતા માટે છ લતાઓ છોડવી, અને બાકી લતાઓ હરિને અર્પિત છે.

ઊદ્‌ર્ધ્વં દ્વિપદિકં લોપ્ય હરેર્ભદ્રાષ્ટકં સ્મૃતમ્ . રશ્મિમાનસમાયુક્તવેદલોપાચ્ચ શોભિકમ્ ।। ૩૨૦.

ઉપર, બે પાંખવાળો ભાગ છોડવો, અને હરિના આઠ શુભ રૂપો સ્મરણ કરવા; કિરણો અને મનના અભાવથી સુંદર આકાર સ્થાપિત થાય છે.

પઞ્ચવિંશતિકં પદ્મં તતઃ પીઠમપીઠકમ્ । દ્વયં દ્વયં રક્ષયિત્વા ઉપશોભાસ્તથાષ્ટ ચ ।। ૩૨૦.

પંચવીસ પાંખવાળું કમળ, પછી પીઠ અને ઉપપીઠ બનાવવી; બે બેને રક્ષણ આપવું અને એ જ રીતે આઠ ઉપશોભાઓ રાખવી.

દેવ્યાદિખ્યાપકં ભદ્રં બૃહન્મધ્યે પરં લઘુ । મધ્યે નવપદં પદ્મં કોણે ભદ્રચતુષ્ટયમ્ ।। ૩૨૦.

દેવી અને અન્યનું દર્શાવતું શુભ રૂપ, મધ્યમાં વિશાળ અને અંતે સૂક્ષ્મ છે; વચ્ચે નવ પાંખવાળું કમળ અને કોણે ચાર શુભ રૂપો રાખવા.

ત્રયોદશપદં શેષં બુદ્ધ્યાધારન્તુ મણ્હલં । શતપત્રં ષષ્ટ્યધિકં બુદ્ધ્યાધારં હરાદિષુ ।। ૩૨૦.

બાકી રહેલા તેર પગલાં બુદ્ધિનું આધાર અને મંડળ છે. સો પાંખડાવાળું, જેમાં સાઠ વધુ ઉમેરાય છે, તે બુદ્ધિનું આધાર છે, હરિ વગેરે દેવતાઓમાં.

ઈશ્વર ઉવાચ અસ્ત્રયાગઃ પુરા કાર્ય્યઃ સર્વકર્મ્મસુ સિદ્ધિદઃ । મધ્યે પૂજ્યં શિવાદ્યસ્ત્રં વજ્રાદીન્ પૂર્વતઃ ક્રમાત્ ।। ૩૨૧.

ઈશ્વરે કહ્યું: દરેક કાર્યમાં સફળતા મળે એ માટે પહેલા શસ્ત્રયાગ કરવો જોઈએ. વચ્ચે શિવ વગેરેના શસ્ત્રની પૂજા કરવી, અને પૂર્વ દિશાથી ક્રમશઃ વજ્ર વગેરેનું સન્માન કરવું.

પઞ્ચચક્રં દશ કરં રણાદૌ પૂજિતં જયે । ગ્રહપૂજા રવિર્મધ્યે પૂર્વ્વાદ્યાઃ સોમકાદયઃ ।। ૩૨૧.

યુદ્ધની શરૂઆતમાં વિજય માટે પાંચ ચક્ર અને દસ હાથવાળાની પૂજા થાય છે. ગ્રહપૂજામાં સૂર્યને મધ્યમાં અને પૂર્વથી ચંદ્ર વગેરેને ક્રમશઃ રાખવામાં આવે છે.

સર્વ્વ એકાદશસ્થાસ્તુ ગ્રહાઃ સ્યુઃ ગ્રહપૂજનાત્ । અસ્ત્રશાન્તિં પ્રવક્ષ્યામિ સર્વોત્પાતવિનાશિનીં ।। ૩૨૧.

ગ્રહપૂજામાં બધા ગ્રહો અગિયાર સ્થાન પર રાખવા જોઈએ. હવે હું શસ્ત્રશાંતિ સમજાવું છું, જે બધા ઉપદ્રવોને નાશ કરે છે.

ગ્રહરોગાદિશમનીં મારીશત્રુવિમર્દ્દનીં । વિનાયકોપતપ્તિઘ્નમઘોરાસ્ત્રં જપેન્નરઃ ।। ૩૨૧.

આ શાંતિ ગ્રહદોષ અને રોગ દૂર કરે છે, દુષ્ટ આત્મા અને શત્રુઓને દબાવે છે; વિનાયકના ક્રોધની તાપને દૂર કરવા માટે અઘોરાસ્ત્રનું જાપ કરવું જોઈએ.

લક્ષં ગ્રહાદિનાશઃ સ્યાદુત્‌પાતે તિલહોમકમ્ । દિવ્યે લક્ષં તદર્દ્ધેન વ્યોમજોત્પાતનાશનં ।। ૩૨૧.

એક લાખ જાપથી ગ્રહ અને અન્ય દુઃખો નાશ પામે છે; ઉપદ્રવ સમયે તિલથી હોળી કરવી. આકાશી ઉપદ્રવમાં અડધી સંખ્યાથી પણ દુઃખો દૂર થાય છે.

ઘૃતેન લક્ષપાતેન ઉત્પાતે ભૂમિજે હિતમ્ । ઘૃતગુગ્‌ગુલુહોમે ચ સર્વ્વોત્પાતાદિમર્દ્દનમ્ ।। ૩૨૧.

પૃથ્વીજન્ય ઉપદ્રવમાં ઘીથી એક લાખ હોળી કરવી લાભદાયી છે. ઘી અને ગુગ્ગળુથી હોમ કરવાથી બધા ઉપદ્રવો દમન થાય છે.

દૂર્વાક્ષતાજ્યહોમેન વ્યાધયોઽથ ઘૃતેન ચ । સહસ્રેણ તુ દુઃસ્વપ્ના વિનશ્યન્તિ ન સંશયઃ ।। ૩૨૧.

દૂર્વા, અક્ષત અને ઘીથી હોમ કરવાથી રોગ શાંત થાય છે; ઘીથી હજાર હોળી કરવાથી ખરાબ સપનાઓ ચોક્કસ દૂર થાય છે.

અયુતાદ્‌ ગ્રહદોષઘ્નો જવાઘૃતવિમિશ્રિતાત્ । વિનાયકાર્ત્તિશમનમયુતેન ઘૃતસ્ય ચ ।। ૩૨૧.

દસ હજાર ઘી અને જવા ફૂલથી મિશ્રિત હોળીથી ગ્રહદોષ નાશ પામે છે; દસ હજાર ઘીથી વિનાયકના દુઃખો શાંત થાય છે.

ભૂતવેતાલશાન્તિસ્તુ ગુગ્ગુલોરયુતેન ચ । મહાવૃક્ષસ્ય ભઙ્ગે તુ વ્યાલકઙ્કે ગૃહે સ્થિતે ।। ૩૨૧.

ભૂત અને વેતાળની શાંતિ માટે ગુગ્ગળુથી દસ હજાર હોળી કરવી. જ્યારે મોટું વૃક્ષ તૂટી જાય અથવા ઘરમાં સાપનું નિશાન દેખાય ત્યારે પણ આવું કરવું.

આરણ્યાનાં પ્રવેશે ચ દૂર્વાજ્યાક્ષતહાવનાત્ । ઉલ્કાપાતે ભૂમિકમ્પે તિલાજ્યેનાહુતાચ્છિવમ્ ।। ૩૨૧.

જંગલમાં પ્રવેશતી વખતે દૂર્વા, અક્ષત અને ઘીથી હોમ કરવો. ઉલ્કા પડે કે ભૂકંપ આવે ત્યારે તિલ અને ઘીથી શિવને હોળી કરવી.

રક્તસ્રાવે તુ વૃક્ષાણામયુતાદ્‌ ગુગ્ગુલોઃ શિવં । અકાલે ફલપુષ્પણાં રાષ્ટ્રભઙ્ગે ચ મારણે ।। ૩૨૧.

વૃક્ષોમાં લોહી આવે ત્યારે ગુગ્ગળુથી દસ હજાર હોળી શુભ ફળ આપે છે. અસમયે ફળ-ફૂલ આવે, રાજ્યમાં વિનાશ થાય કે મૃત્યુ થાય ત્યારે પણ આવું કરવું.