અગ્નિપુરાણમ્

કપોલં પદિકં કાર્ય્યં દિક્ષુ દ્વારત્રયં સ્ફુટમ્ । કોણબન્ધં ત્રિપટ્ટન્તુ દ્વિપટ્ટં વજ્રવદ્ભવેત્ ।। ૩૨૦.

કપોળ પદિકા રૂપે બનાવવું, દિશામાં ત્રણ દ્વાર સ્પષ્ટ હોવા જોઈએ; ખૂણાની બંધણી ત્રિપટ્ટા છે, અને દ્વિપટ્ટા વજ્ર જેવી હોવી જોઈએ.

મધ્યન્તુ કમલં શુક્લં પીતં રક્તઞ્ચ નીલકમ્ । પીતશુક્લઞ્ચ ધૂમ્રઞ્ચ રક્તં પીતઞ્ચ મુક્તિદમ્ ।। ૩૨૦.

મધ્યમાં કમળ સફેદ, પીળું, લાલ અને નિલું છે; પીળું-સફેદ, ધૂમ્ર, લાલ અને પીળું, જે મુક્તિ આપે છે.

પૂર્વ્વાદૌ કમલાન્યષ્ટ શિવવિષ્ણ્વાદિકંજપેત્ . પ્રાસાદમધ્યતોઽભ્યર્ચ્ય શક્રાદીન્વ્જકાદિષુ ।। ૩૨૦.

પૂર્વમાં શરૂઆતમાં આઠ કમળો બનાવવાના, શિવ, વિષ્ણુ વગેરેને અર્પિત; મંદિરના મધ્યમાં પૂજા કરવી, અને કમળોમાં ઇન્દ્ર વગેરેને.

અસ્ત્રાણિ વાહ્યવીથ્યાન્તુ વિષ્ણ્વાદીનશ્વમેધભાક્ । પવિત્રારોહણાદૌ ચ મહામણ્ડલમાલિખેત્ ।। ૩૨૦.

બાહ્ય માર્ગ પર શસ્ત્રો મુકવા, વિષ્ણુ વગેરે માટે, અને અશ્વમેઘ યજ્ઞના અધિકારીઓ માટે; પવિત્રારોહણની શરૂઆતમાં મહામંડળ દોરવું.

અષ્ટહસ્તં પુરા ક્ષેત્રં રસપક્ષૈર્વિવર્ત્તયેત્ । દ્વિપદં કમલં મધ્યે વીથિકા પદિકા તતઃ ।। ૩૨૦.

પહેલાં, ક્ષેત્ર આઠ હાથનું હતું, રસાના ભાગોથી ફેરવવું; મધ્યમાં દ્વિપાંખડીયું કમળ, પછી માર્ગ અને પદિકા.

દિગ્વિદિક્ષુ તતોઽષ્ઠૈ ચ નીલાબ્જાનિ વિવર્ત્તયેત્ । મધ્યપદ્મપ્રમાણેન ત્રિંશત્પદ્માનિ તાનિ તુ ।। ૩૨૦.

પછી, દિશા અને ઉપદિશામાં આઠ નીલ કમળો દોરવા; મધ્યના કમળના માપ પ્રમાણે, એમ કુલ ત્રીસ કમળો છે.

. દલસન્ધિવિહીનાનિ નીલેન્દીવરકાનિ ચ । તત્‌પૃષ્ઠે પદિકા વીથી સ્વસ્તિકાનિ તદૂર્દ્ધતઃ ।। ૩૨૦.

આ કમળોમાં પાંખડીના જોડાણ નથી, અને એ નીલ કમળો છે; તેમના પાછળ પદિકા, માર્ગો અને ઉપર સ્વસ્તિક છે.

. દ્વિપદાનિ તથા ચાષ્ટૌ કૃતિભાગકૃતાનિ તુ . વર્ત્તયેત્ સ્વસ્તિકાંશ્તત્ર વીથિકા પૂર્વ્વવદ્વહિઃ ।। ૩૨૦.

એ જ રીતે, આઠ દ્વિપાંખડીયાં કમળો છે, જે પોતાના ભાગ પ્રમાણે બનાવેલા છે; ત્યાં સ્વસ્તિક દોરવા, અને બહાર માર્ગો અગાઉની જેમ.

દ્વારાણિ કમલં યદ્વદુપકણ્ઠયુતાનિ તુ । વક્ત્તયેત્ સ્વસ્તિકાંસ્તત્ર વીથકા પૂર્વ્વવદ્વહિઃ ।। ૩૨૦.

દ્વારો, જેમ કમળમાં, ઉપગળા સાથે હોય છે; ત્યાં સ્વસ્તિક દોરવા, અને બહાર માર્ગો પહેલાંની જેમ.

સ્વસ્તિકાદિ વિચિત્રઞ્ચ સર્વ્વકામપદં ગુહ । પઞ્ચાબ્જં પઞ્ચહસ્તં સ્યાત્ સમન્તાદ્દશભાજિતમ્ ।। ૩૨૦.

સ્વસ્તિક અને બીજા વિવિધ આકારો, તેમજ સર્વકામપદ, હે ગુહ, બનાવવું જોઈએ; પાંચ કમળનું આકાર પાંચ હાથ જેટલું રાખવું, અને બધે દસ સમાન ભાગોમાં વહેંચવું.

દ્વિપદં કમલં વીથી પટ્ટિકા દિક્ષુ પઙ્કજમ્ । ચતુષ્કં પૃષ્ઠતો વીથી પદિકા દ્વિપદાન્યથા ।। ૩૨૦.

બે પાંખવાળું કમળ માર્ગ તરીકે રાખવું, તેની બાજુએ પટ્ટીઓ અને દિશાઓમાં કમળો હોવા જોઈએ; પાછળ ચાર ભાગવાળો માર્ગ અને અન્યત્ર બે પાંખવાળા રસ્તા હોવા જોઈએ.

કણ્ઠોપકણ્ઠયુક્તાનિ દ્વારાન્યબ્જન્તુ મધ્યતઃ । પઞ્ચાબ્જમણ્ડલે હ્યસ્મિન્ સિતં પીતઞ્ચ પૂર્વ્વકમ્ ।। ૩૨૦.

દરવાજા કંટ અને ઉપકંટ સાથે હોવા જોઈએ, અને વચ્ચે કમળો મૂકવા; આ પાંચ કમળવાળા મંડળમાં પૂર્વ દિશાનું કમળ સફેદ અને પીળું રાખવું.

વૈદૂર્ય્યાભં દક્ષિણાબ્જં કુન્દાભં વારુણં કજમ્ । ઉત્તરાબ્જન્તુ શઙ્ગાભમન્યત્ સર્વ્વં વિચિત્રકમ્ ।। ૩૨૦.

દક્ષિણનું કમળ વૈદૂર્ય સમાન, પશ્ચિમનું કમળ કુન્દ જેવા અને ઉત્તરનું કમળ શંખ જેવું રાખવું; બાકી બધું વિવિધ રીતે બનાવવું.

સર્વ્વકામપ્રદં વક્ષ્યે દશહસ્તન્તુ મણ્ડલમ્ । વિકારક્તન્તુર્ય્યાશ્રં દ્વારન્તુ દ્વિપદં ભવેત્ ।। ૩૨૦.

હું સર્વકામ આપનાર મંડળનું વર્ણન કરું છું, જે દસ હાથ જેટલું છે; માર્ગ ચાર ભાગવાળો અને દરવાજો બે પાંખવાળો હોવો જોઈએ.

મધ્યે પદ્મં પૂર્વ્વવચ્ચ વિઘ્નધ્વંસં વદામ્યથ । ચતુર્હસ્તં પુરં કૃત્વા વૃતઞ્ચૈવ કરદ્વયમ્ ।। ૩૨૦.

મધ્યમાં અગાઉ જેવું કમળ રાખવું, અને હવે વિઘ્નો દૂર કરનારનું વર્ણન કરું છું; ચાર હાથનું શહેર બનાવી, બે હાથથી ઘેરવું.

વીથિકા હસ્તમાત્રન્તુ સ્વસ્તિકૈર્વહુભિર્વૃતા । હસ્તમાત્રાણિ દ્વારાણિ દિશુ વૃત્તં સપદ્મકમ્ ।। ૩૨૦.

માર્ગ એક હાથ જેટલો પહોળો રાખવો, અને ઘણા સ્વસ્તિકોથી શોભિત કરવો; દરવાજા પણ એક હાથ જેટલા, દિશાઓમાં ગોળ અને કમળવાળા હોવા જોઈએ.

પદ્માનિ પઞ્ચ શુક્લાનિ મધ્યે પૂજ્યશ્ચ નિષ્કલઃ । હૃદયાદીનિ પૂર્વ્વાદૌ વિકદિક્ષ્વસ્ત્રાણિ વૈ યજેત્ ।। ૩૨૦.

પાંચ સફેદ કમળો મૂકવા, અને મધ્યમાં નિષ્કલ રૂપનું પૂજન કરવું; પૂર્વથી શરૂ કરીને હૃદય અને અન્ય શસ્ત્રો મધ્ય દિશાઓમાં અર્પણ કરવા.

પ્રાગ્‌વચ્ચ પઞ્ચ બ્રહ્માણિ બુદ્ધ્યાધારમતો વદે . શતભાગો તિથિભાગે પદ્મં લિઙ્ગાષ્ટકં દિશિ ।। ૩૨૦.

આગળ જેવું, પાંચ બ્રહ્મા બુદ્ધિ આધાર રાખીને સ્થાપિત કરવા; તિથિના સોમા ભાગમાં કમળ અને આઠ લિંગો દિશાઓમાં મૂકવા.

મે ખલાભાગસંયુક્તં કણ્ઠં દ્વિપદિકં ભવેત્ । આચાર્ય્યો બુદ્ધિમાશ્રિત્ય કલ્પયેચ્ચ લતાદિકમ્ ।। ૩૨૦.

કંટ અને ઉપકંટના માપ સાથે દરવાજો બે પાંખવાળો હોવો જોઈએ; આચાર્યે બુદ્ધિ આધાર રાખીને લતા અને અન્ય આકારો રચવા.

ચતુઃપટ્‌પઞ્ચમાષ્ટાદિ ખાછિશાદ્યાદિ મણ્ડલમ્ । ખાક્ષીન્દુસૂર્ય્યગં સર્વં ખાક્ષિ ચૈવેન્દુવર્ણનાત્ ।। ૩૨૦.

ચાર, પાંચ, આઠ વગેરે સંખ્યાથી, 'ખ' અને 'શિ'થી શરૂ કરીને મંડળ બનાવવું; બધું 'ખ', ચંદ્ર અને સૂર્ય સાથે જોડાયેલું છે, અને 'ખ' તથા 'અક્ષિ' ચંદ્રના રંગથી વર્ણવાય છે.

ચત્વારિંશદધિકાનિ ચતુર્દ્દશસતાનિ હિ । મણ્ડલાનિ હરેઃશમ્ભોર્દેવ્યાઃ સૂર્ય્યસ્ય સન્તિ ચ ।। ૩૨૦.

હરિ, શંભુ, દેવી અને સૂર્યના એક હજાર ચારસો ચાલીસ મંડળો છે.

દશસપ્તવિભક્તે તુ લતાલિઙ્ગોદ્ભવં શ્રૃણુ । દિક્ષુ પઞ્ચત્રયઞ્ચૈકં ત્રયં પઞ્ચ ચ લોમયેત્ ।। ૩૨૦.

હવે દસ અને સાત ભાગોમાં લતા અને લિંગની ઉત્પત્તિ સાંભળો; દિશાઓમાં પાંચ ત્રણના સમૂહ અને એક ત્રણ તથા પાંચનો સમૂહ ગોઠવવો.

ઊદ્‌ર્ધ્વગો દ્વિપદે લિઙ્ગમન્દિરં પાર્શ્વકોષ્ઠયોઃ । મધ્યેન દ્વિપદં પદ્મમથ ચૈકઞ્ચ પઙ્કજં ।। ૩૨૦.

ઉપર, બે પાંખવાળા ભાગમાં લિંગમંદિર અને બાજુના કોઠા હોવા જોઈએ; વચ્ચે બે પાંખવાળું કમળ અને પછી એક કમળ રાખવું.

લિઙ્ગસ્ય પાર્શ્વયોર્ભદ્રેપદદ્વારમલોપનાત્ । તત્પાર્શ્વશોભાઃ ષડ્‌લોપ્ય લતાઃ શેષાસ્તથા હરેઃ ।। ૩૨૦.

લિંગના બન્ને બાજુ, શુભ દ્વાર ન હોવાથી, સમાનતા માટે છ લતાઓ છોડવી, અને બાકી લતાઓ હરિને અર્પિત છે.

ઊદ્‌ર્ધ્વં દ્વિપદિકં લોપ્ય હરેર્ભદ્રાષ્ટકં સ્મૃતમ્ . રશ્મિમાનસમાયુક્તવેદલોપાચ્ચ શોભિકમ્ ।। ૩૨૦.

ઉપર, બે પાંખવાળો ભાગ છોડવો, અને હરિના આઠ શુભ રૂપો સ્મરણ કરવા; કિરણો અને મનના અભાવથી સુંદર આકાર સ્થાપિત થાય છે.

પઞ્ચવિંશતિકં પદ્મં તતઃ પીઠમપીઠકમ્ । દ્વયં દ્વયં રક્ષયિત્વા ઉપશોભાસ્તથાષ્ટ ચ ।। ૩૨૦.

પંચવીસ પાંખવાળું કમળ, પછી પીઠ અને ઉપપીઠ બનાવવી; બે બેને રક્ષણ આપવું અને એ જ રીતે આઠ ઉપશોભાઓ રાખવી.

દેવ્યાદિખ્યાપકં ભદ્રં બૃહન્મધ્યે પરં લઘુ । મધ્યે નવપદં પદ્મં કોણે ભદ્રચતુષ્ટયમ્ ।। ૩૨૦.

દેવી અને અન્યનું દર્શાવતું શુભ રૂપ, મધ્યમાં વિશાળ અને અંતે સૂક્ષ્મ છે; વચ્ચે નવ પાંખવાળું કમળ અને કોણે ચાર શુભ રૂપો રાખવા.

ત્રયોદશપદં શેષં બુદ્ધ્યાધારન્તુ મણ્હલં । શતપત્રં ષષ્ટ્યધિકં બુદ્ધ્યાધારં હરાદિષુ ।। ૩૨૦.

બાકી રહેલા તેર પગલાં બુદ્ધિનું આધાર અને મંડળ છે. સો પાંખડાવાળું, જેમાં સાઠ વધુ ઉમેરાય છે, તે બુદ્ધિનું આધાર છે, હરિ વગેરે દેવતાઓમાં.

ઈશ્વર ઉવાચ અસ્ત્રયાગઃ પુરા કાર્ય્યઃ સર્વકર્મ્મસુ સિદ્ધિદઃ । મધ્યે પૂજ્યં શિવાદ્યસ્ત્રં વજ્રાદીન્ પૂર્વતઃ ક્રમાત્ ।। ૩૨૧.

ઈશ્વરે કહ્યું: દરેક કાર્યમાં સફળતા મળે એ માટે પહેલા શસ્ત્રયાગ કરવો જોઈએ. વચ્ચે શિવ વગેરેના શસ્ત્રની પૂજા કરવી, અને પૂર્વ દિશાથી ક્રમશઃ વજ્ર વગેરેનું સન્માન કરવું.