અગ્નિપુરાણમ્

નિક્ષિપેદ્ હૃદયેનાગ્નિં શક્તિં મધ્યેઽગ્નિગાં સ્મરેત્ । ગર્ભાધાનં પુંસવનં જાતકર્મ્મ ચ હોમયેત્ ।। ૩૧૧.

હૃદયથી અગ્નિને સ્થાપિત કરવી, અને મધ્યમાં શક્તિનું સ્મરણ કરવું. ગર્ભાધાન, પુંસવન અને જાતકર્મ આ વિધિથી કરવું.

હૃદયેન શતં હ્યેકં ગુહ્યાઙ્ગે જનયેચ્છિખિમ્ । પૂર્ણાહુત્યા તુ વિદ્યાયાઃ શિવાગ્નિર્જ્વલિયો ભવેત્ ।। ૩૧૧.

હૃદયથી ગુપ્ત અંગમાં એકસો જ્યોતિઓ ઉત્પન્ન કરવી. પૂર્ણાહુતિથી વિદ્યા પૂર્ણ થાય ત્યારે શિવ અગ્નિ તેજથી પ્રગટે છે.

હોમયેન્મૂલમન્ત્રેણ શતઞ્ચાઙ્ગં દશાંશતઃ । નિવેદયેત્તતો દેવ્યાસ્તતઃ શિષ્યં પ્રવેશયેત્ ।। ૩૧૧.

મૂળમંત્રથી એકસો આહુતિ અને દશમાંશ અંગો માટે આપી, પછી એ દેવીને અર્પણ કરવી અને પછી શિષ્યને પ્રવેશ આપવો.

અસ્ત્રેણ તાડનં કૃત્વા ગુહ્યાઙ્ગાનિ તતો ન્યસેત્ । વિદ્યાઙ્ગૈશ્ચેવ સન્નદ્ધં વિદ્યાઙ્ગેષુ નિયોજયેત્ ।। ૩૧૧.

અસ્ત્રમંત્રથી પ્રહાર કરીને ગુપ્ત અંગો સ્થાપિત કરવા. વિદ્યા અંગોથી સજ્જ થઈને તેને વિદ્યા અંગોમાં સ્થાન આપવું.

પુષ્પં ક્ષિપાયયેચ્છિષ્યમાનયેદગ્નિકુણ્ડકમ્ । યવૈર્દ્વાન્યૈસ્તિલૈરાજ્યૈર્મૂલવિદ્યાશતં હુનેત્ ।। ૩૧૧.

શિષ્યને ફૂલ ફેંકાવડાવવું અને તેને અગ્નિકુંડ પાસે લાવવું. જૌ, બે દ્વાર, તલ અને ઘીથી મૂળમંત્રની એકસો આહુતિ કરવી.

સ્થાવરત્વં પુરા હોમં સરીસૃપમતઃ પરં । પક્ષિમૃગપશુત્વઞ્ચ માનુષં બ્રાહ્મમેવ ચ ।। ૩૧૧.

પ્રથમ સ્થાવર યોનિનું હવન કરવું, પછી સરીસૃપનું. પછી પક્ષી, જંગલી પ્રાણી, ગૃહપશુ, માનવ અને અંતે બ્રહ્મ યોનિનું હવન કરવું.

વિષ્ણુત્વઞ્ચૈવ રુદ્રત્વમન્તે પૂર્ણાહુતિર્ભવેત્ । એકયા ચૈવ હ્યાહુત્યા શિષ્યઃ સ્યાદ્દીક્ષિતો ભવેત્ ।। ૩૧૧.

પછી વિષ્ણુ અને રુદ્ર યોનિનું હવન કરવું, અને અંતે પૂર્ણાહુતિ આપવી. એક આહુતિથી શિષ્ય દિક્ષિત બને છે.

અધિકારો ભવેદેવં શ્રૃણુ મોક્ષમતઃ પરમ્ । સુમેરુસ્થો યદા મન્ત્રી સદાશિવપદે સ્થિતઃ ।। ૩૧૧.

આ રીતે અધિકાર પ્રાપ્ત થાય છે. હવે પછીના મોક્ષનું શ્રવણ કર: જ્યારે મંત્રદાતા સુમેરુ પર સ્થિર રહી સદા શિવપદમાં સ્થિત થાય છે.

પરે ચ હોમયેત્ સ્વસ્થોઽકર્મ્મકર્મ્મશતાન્ દશ । પૂર્ણાહુત્યા તુ તદ્યોગી ધર્મ્માધર્મૈર્ન લિપ્યતે ।। ૩૧૧.

પછી સ્વસ્થ રહી, તે દસસો કર્મ અને અકર્મનું હવન કરે. પૂર્ણાહુતિથી એ યોગી ધર્મ કે અધર્મથી લિપ્ત થતો નથી.

મોક્ષં યાતિ પરંસ્થાનં યદ્‌ગત્વા ન નિવર્ત્તતે । યથા જલે જલે ક્ષિપ્તં જલં દેહી શિરસ્તથા ।। ૩૧૧.

જે મનુષ્યને મોક્ષ મળે છે, તે સર્વોચ્ચ અવસ્થામાં પહોંચી જાય છે, જ્યાંથી પાછો આવવું પડતું નથી. જેમ પાણીમાં પાણી નાખીએ તો એ પાણીમાં મળી જાય છે, એ જ રીતે શરીરધારી આત્મા પણ પૂર્ણ રીતે એકરૂપ થઈ જાય છે.

કુમ્ભૈઃ કુર્ય્યાચ્ચાભિષેકં જયરાજ્યાદિસર્વભાક્ । કુમારી બ્રાહ્મણી પૂજ્યા ગુર્વ્વાદેર્દક્ષિણં દદેત્ ।। ૩૧૧.

કુંભોથી અભિષેક કરવો જોઈએ, જેથી વિજય, રાજસત્તા અને સર્વ પ્રકારના સુખ મળે. કન્યા અને બ્રાહ્મણ સ્ત્રીનું પૂજન કરવું, અને ગુરુ તથા અન્યને દક્ષિણા આપવી.

યજેત્ સહસ્રમેકન્તુ પૂકજાં કૃત્વા દિને દિને । તિલાજ્યપુરહોમેન દેવી શ્રીઃ કામદા ભવેત્ ।। ૩૧૧.

દરેક દિવસે હજારો હવન-આહુતિઓથી પૂજા કરવી, તિલ અને ઘીથી આગમાં હવન કરવાથી દેવી શ્રી સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરે છે.

દદાતિ વિપુલાન્ ભોગાન્ યદન્યચ્ચ સમીહતે । જપ્ત્વા હ્યક્ષરલક્ષન્તુ નિધાનાધિપતિર્ભવેત્ ।। ૩૧૧.

દેવી વિશાળ ભોગ અને જે પણ ઇચ્છા હોય તે આપે છે; જો કોઈ લાખ અક્ષર જપે તો તે ખજાનાના સ્વામી બને છે.

દ્વિગુણેન ભવેદ્રાજ્યં ત્રિગુણેન ચ યક્ષિણી । ચતુર્ગુણેન બ્રહ્મત્વં તતો વિષ્ણુપદં ભવેત્ ।। ૩૧૧.

બે ગણો જપ કરવાથી રાજપદ મળે છે, ત્રણ ગણો જપ કરવાથી યક્ષિણી મળે છે, ચાર ગણો જપ કરવાથી બ્રહ્મા પદ મળે છે, પછી વિષ્ણુનું સ્થાન પ્રાપ્ત થાય છે.

ષડ્‌ગુણેન મહાસિદ્ધિર્લ્લક્ષેણૈકેન પાપહા । દશ જપ્ત્વા દેહશુદ્ધ્યૈ તીર્થસ્નાનફલં શતાત્ ।। ૩૧૧.

છ ગણો જપ કરવાથી મહાન સિદ્ધિ મળે છે, એક લાખ જપથી પાપ નાશ થાય છે, દસ વખત જપ કરીને શરીર શુદ્ધ થાય છે અને એથી સો તીર્થસ્નાન જેટલું ફળ મળે છે.

પટે વા પ્રતિમાયાં વા શીઘ્રાં વૈ સ્થણ્ડિલે યજેત્ । શતં સહસ્રમયુતં જપે હોમે પ્રકીર્ત્તિતમ્ ।। ૩૧૧.

કપડાં પર, પ્રતિમામાં અથવા રેતના ચૌકમાં પણ ઝડપથી પૂજા કરવી; પૂજા અને હવન માટે સો, હજાર કે દસ હજાર જપ નિર્ધારિત છે.

એવં વિધાનતો જપ્ત્વા લક્ષમેકન્તુ હોમયેત્ । મહિષાજમેષમાંસેન નરજેન પુરેણ વા ।। ૩૧૧.

આ રીતે વિધિ પ્રમાણે લાખ જપ કર્યા પછી મહિષ, બકરો, માનવ માંસ અથવા આખા શહેરથી હવન કરવો.

તિલૈર્યવૈસ્તથા લાજૈર્બ્રીહિગોધૂમકામ્રકૈઃ । શ્રીફલૈરાજ્યસંયુક્તૈર્હોમયિત્વા વ્રતઞ્ચરેત્ ।। ૩૧૧.

તિલ, જૌ, લાજ, ચોખા, ઘઉં, કેરી, શ્રીફળ અને ઘી સાથે હવન કર્યા પછી વ્રત પાલન કરવું.

અર્દ્ધરાત્રેષુ સન્નદ્ધઃ ખડ્ગચાપશરાદિમાન્ । એકવાસા વિચિત્રેણ રક્તપીતાસિતેન વા ।। ૩૧૧.

મધ્યરાત્રે, તલવાર, ધનુષ્ય, બાણ વગેરેથી સજ્જ થઈ, એક જ કપડાંમાં, રંગબેરંગી કે લાલ, પીળા કે કાળા કપડાં પહેરીને.

નીલેન વાથ વસ્ત્રેણ દેવીં તૈરેવ ચાર્ચ્ચયેત્ । વ્રજેદ્દક્ષિણદિગ્‌ભાગં દ્વારે દદ્યાદ્‌બલિં બુધઃ ।। ૩૧૧.

અથવા નીલા કપડાં પહેરીને પણ એ જ વસ્તુઓથી દેવીનું પૂજન કરવું. દક્ષિણ દિશામાં જઈને બારણે બલિ અર્પણ કરવી.

દૂતીમન્ત્રેણ દ્વારાદૌ એકવૃક્ષે શ્મશાનકે । એવઞ્ચ સર્વ્વકામાપ્તિર્ભુઙ્‌ક્તે સર્વ્વાં મહીં નૃપઃ ।। ૩૧૧.

દૂતી મંત્રથી, બારણાં પર કે શમશાનના એક વૃક્ષ પાસે પૂજન કરવું; આવું કરવાથી રાજા સર્વ ઇચ્છિત વસ્તુઓ ભોગવે છે અને આખી ધરતીનો સ્વામી બને છે.

અગ્નિરુવાચ વિદ્યાપ્રસ્તાવમાખ્યાસ્યે ધર્મ્મકામાદિસિદ્ધિદમ્ । નવકોષ્ઠવિભાગેન વિદ્યાભેદઞ્ચ વિન્દતિ ।। ૩૧૨.

અગ્નિ કહે છે: હવે હું વિદ્યા વિષય કહું છું, જે ધર્મ, કામ વગેરેમાં સિદ્ધિ આપે છે; નવ ભાગમાં વિભાજન કરીને વિદ્યા ના વિવિધ પ્રકાર જાણી શકાય છે.

અનુલોમવિલોમેન સમસ્તવ્યસ્તયોગતઃ । કર્ણાવિકર્ણયોગેન અત ઊદ્‌ર્ધ્વં વિભાગશઃ ।। ૩૧૨.

સીધી અને ઉલટી રીતથી, એક સાથે કે અલગ રીતે, કાન અને બિનકાનની રીતથી અને આગળના વિભાજનથી પણ વિદ્યા સમજાય છે.

ત્રિત્રિકેણ ચ યોગેન દેવ્યા સન્નદ્ધવિગ્રહઃ । જાનાતિ સિદ્ધિદાન્મન્ત્રાન્ પ્રસ્તાવાન્નિર્ગતાન્ બહૂન્ ।। ૩૧૨.

ત્રિકોણની રીતથી, દેવીના શોભાયમાન સ્વરૂપ સાથે, અનેક સિદ્ધિ આપનારા મંત્રો વિષે જાણકારી મળે છે, જે વિષયમાંથી પ્રગટ થાય છે.

શાસ્ત્રે શાસ્ત્રે સ્મૃતા મન્ત્રાઃ પ્રયોગાસ્તત્ર દુર્લ્લભાઃ । ગુરુઃ સ્યાત્ પ્રથમો વર્ણઃ પૂર્વ્વેદ્યુર્ન ચ વર્ણ્યતે ।। ૩૧૨.

દરેક શાસ્ત્રમાં મંત્રોનું સ્મરણ થાય છે, પણ તેનો ઉપયોગ દુર્લભ છે; ગુરુ પ્રથમ અક્ષર હોય છે, પહેલેથી જાણનાર હોય છે, પણ તેનું વર્ણન કરવું યોગ્ય નથી.

પ્રસ્તાવે તત્ર ચૈકાર્ણા દ્વ્યર્ણસ્ત્ર્યર્ણાદયોઽભવન્ । તિર્ય્યગૂદ્‌ર્ધ્વગતા રેખાશ્ચતુરશ્ચતુરો ભજેત્ ।। ૩૧૨.

વિષયમાં એક, બે, ત્રણ અને વધુ અક્ષરવાળા મંત્રો હોય છે; આડી અને ઊભી ચાર રેખાઓને પણ ચાર ભાગમાં વહેંચવી.

નવ કોષ્ઠા ભવન્ત્યેવં મધ્યદેશે તથા ઇમાન્ । પ્રદક્ષિણેન સંસ્થાપ્ય પ્રસ્તાવં ભેદયેત્તતઃ ।। ૩૧૨.

આ રીતે મધ્યભાગમાં નવ ખાણાં થાય છે; તેને દાયાં ફરે તે રીતે ગોઠવી, પછી વિષયને ભાગ પાડવો.

પ્ર્સ્તાવક્રમયોગેન પ્રસ્તાવં યસ્તુ વિન્દતિ । કરમુષ્ટિસ્થિતાસ્તસ્ય સાધકસ્ય હિ સિદ્ધયઃ ।। ૩૧૨.

પ્રસ્તાવ અને તેની ક્રમબદ્ધ રીતથી જે સાધક પ્રસ્તાવ પ્રાપ્ત કરે છે, તેના હાથમાં બધાં સિદ્ધિઓ બંધાયેલી રહે છે.

ત્રૈલોક્યં પાદમૂલે સ્યાન્નવખણ્ડાં ભુવં લભેત્ । કપાલે તુ સમાલિખ્ય શિવતત્ત્વં સમન્તતઃ ।। ૩૧૨.

ત્રણે લોક તેના પગ નીચે આવે છે; નવ ભાગમાં વહેંચાયેલી ધરતી પણ તેને મળે છે. ખોપરી પર સર્વત્ર શિવતત્વ લખવું.