અગ્નિપુરાણમ્

વાહ્યતશ્ચતુરસ્રન્તુ વજ્રસમ્પુટલાઞ્છિતમ્ । દ્વારે પ્રદાપયેન્મન્ત્રી ચતુરો વજ્રસમ્પુટાન્ ।। ૩૧૧.

બહાર ચોરસમાં વજ્રથી ઘેરાયેલો ચોરસ દોરવો. દરવાજા પર સાધકે ચાર વજ્ર ઘેરાવા મૂકવા.

પદ્મનામ ભવેદ્વામવીથી ચૈવ સમા ભવેત્ । ગર્ભં રક્તં કેશરાણિ મણ્ડલે દીક્ષિતાઃ સ્ત્રિયઃ ।। ૩૧૧.

પદ્મ નામની ડાબી દિશા કહેવાય છે અને એ બન્ને બાજુ સમાન હોવી જોઈએ. ગર્ભ લાલ રંગનો હોય છે, માળામાં કેસર હોય છે અને સ્ત્રીઓ દિક્ષિત હોય છે.

જયેચ્ચ પરરાષ્ટ્રાણિ ક્ષઇપ્રં રાજ્યમવાપ્નુયાત્ । મૂર્ત્તિ પ્રણવસન્દીપ્તાં હૂઁકારેણ નિયોજયેત્ ।। ૩૧૧.

તે પરદેશના રાજ્ય પર વિજય મેળવે છે અને ઝડપથી રાજસિંહાસન પ્રાપ્ત કરે છે. પ્રણવના પ્રકાશથી જાગૃત થયેલી મૂર્તિને 'હૂં' ધ્વનિથી કાર્યમાં લગાડવી જોઈએ.

મૂલવિદ્યાં સમુચ્ચાર્ય્યં મરુદ્વ્યોમગતાં દ્વિજ । પ્રથમેન પુનશ્ચૈવ કણિકાયાં પ્રપૂજયેત્ ।। ૩૧૧.

દ્વિજ, મૂળ મંત્રને ઉચ્ચારતા, જે વાયુ અને આકાશમાં વિહરે છે, પહેલા કણમાં પૂજન કરવું અને પછી ફરીથી કરવું.

એવં પ્રદક્ષિણં પૂજ્ય એકૈકં વીજમાદિતઃ । દલમધ્યે તુ વિદ્યાઙ્ગા આગ્નેય્યાં પઞ્ચ નૈર્ઋતમ્ ।। ૩૧૧.

આ રીતે, દક્ષિણાવર્ત રીતે દરેક બીજાક્ષરનું આરંભથી પૂજન કરવું. પાંખડીઓના મધ્યમાં મંત્રના અંગો, દક્ષિણપૂર્વમાં પાંચ અને દક્ષિણપશ્ચિમમાં પાંચ હોવા જોઈએ.

મધ્યેનેત્રં દિશારૂઞ્ચ સ્વૈઃ સ્વૈર્મ્મન્ત્રૈઃ પ્રપૂજયેત્ । મધ્યેનેત્રં દિશારૂઞ્ચ ગુહ્યકાઙ્ગે તુ રક્ષણમ્ ।। ૩૧૧.

મધ્યમાં નેત્ર અને દિશાના રક્ષકોને તેમના પોતાના મંત્રોથી પૂજન કરવું. ગુપ્ત અંગમાં પણ મધ્ય નેત્ર અને દિશા રક્ષકોનું રક્ષણ કરવું.

પઞ્ચ પઞ્ચ પ્રપૂજ્યાસ્તુ સ્વૈઃ સ્વૈર્મ્મન્ત્રૈઃ પ્રપૂજયેત્ । લોકપાલાન્ન્યસેદષ્ટૌ વાહ્યતો ગર્ભમણ્ડલે ।। ૩૧૧.

પાંચ અને પાંચને તેમના પોતાના મંત્રોથી પૂજન કરવું. ગર્ભમંડળની બહાર આઠ લોકપાલો સ્થાપિત કરવા.

વર્ણાન્તમગ્નિમારૂઢં ષષ્ઠસ્વરવિભેદિતં । પઞ્ચદશેન ચાક્રાન્તં સ્વૈઃ સ્વૈર્નામભિ યોજયેત્ ।। ૩૧૧.

અક્ષરોના અંતને અગ્નિ પર આરૂઢ કરીને, છઠ્ઠા સ્વરથી વિભાજિત કરીને અને પંદરમા સ્વરે પ્રવેશ કરાવીને, તેમને તેમના નામો સાથે જોડવા.

શીઘ્રં સિંહે કર્ણિકાયાં યજેદ્ ગન્ધાદિભિઃ શ્રિયે । અષ્ટાભિર્વેષ્ટયેત્ કુમ્ભૈર્મ્મન્ત્રાષ્ટશતમન્ત્રિતૈઃ ।। ૩૧૧.

શીઘ્રતાથી, કર્ણિકા એટલે કે મધ્યસ્થાને સિંહસ્થિતિમાં સુગંધાદિથી શ્રી માટે પૂજન કરવું. આઠ કુંભોથી ઘેરી લેવું અને દરેકમાં આઠસો મંત્રોનો જાપ કરવો.

મન્ત્રમષ્ટસહસ્રન્તુ જપ્ત્વાઙ્ગાનાં દશાંશકમ્ । હોમં કુર્ય્યાદગ્નિગુણ્ડે વહ્નિમન્ત્રેણ ચાલયેત્ ।। ૩૧૧.

આઠ હજાર મંત્રોનો જાપ કરીને, દશમાંશ અંગો માટે, અગ્નિકુંડમાં હવન કરવો અને અગ્નિમંત્રથી તેને જાગૃત કરવું.

નિક્ષિપેદ્ હૃદયેનાગ્નિં શક્તિં મધ્યેઽગ્નિગાં સ્મરેત્ । ગર્ભાધાનં પુંસવનં જાતકર્મ્મ ચ હોમયેત્ ।। ૩૧૧.

હૃદયથી અગ્નિને સ્થાપિત કરવી, અને મધ્યમાં શક્તિનું સ્મરણ કરવું. ગર્ભાધાન, પુંસવન અને જાતકર્મ આ વિધિથી કરવું.

હૃદયેન શતં હ્યેકં ગુહ્યાઙ્ગે જનયેચ્છિખિમ્ । પૂર્ણાહુત્યા તુ વિદ્યાયાઃ શિવાગ્નિર્જ્વલિયો ભવેત્ ।। ૩૧૧.

હૃદયથી ગુપ્ત અંગમાં એકસો જ્યોતિઓ ઉત્પન્ન કરવી. પૂર્ણાહુતિથી વિદ્યા પૂર્ણ થાય ત્યારે શિવ અગ્નિ તેજથી પ્રગટે છે.

હોમયેન્મૂલમન્ત્રેણ શતઞ્ચાઙ્ગં દશાંશતઃ । નિવેદયેત્તતો દેવ્યાસ્તતઃ શિષ્યં પ્રવેશયેત્ ।। ૩૧૧.

મૂળમંત્રથી એકસો આહુતિ અને દશમાંશ અંગો માટે આપી, પછી એ દેવીને અર્પણ કરવી અને પછી શિષ્યને પ્રવેશ આપવો.

અસ્ત્રેણ તાડનં કૃત્વા ગુહ્યાઙ્ગાનિ તતો ન્યસેત્ । વિદ્યાઙ્ગૈશ્ચેવ સન્નદ્ધં વિદ્યાઙ્ગેષુ નિયોજયેત્ ।। ૩૧૧.

અસ્ત્રમંત્રથી પ્રહાર કરીને ગુપ્ત અંગો સ્થાપિત કરવા. વિદ્યા અંગોથી સજ્જ થઈને તેને વિદ્યા અંગોમાં સ્થાન આપવું.

પુષ્પં ક્ષિપાયયેચ્છિષ્યમાનયેદગ્નિકુણ્ડકમ્ । યવૈર્દ્વાન્યૈસ્તિલૈરાજ્યૈર્મૂલવિદ્યાશતં હુનેત્ ।। ૩૧૧.

શિષ્યને ફૂલ ફેંકાવડાવવું અને તેને અગ્નિકુંડ પાસે લાવવું. જૌ, બે દ્વાર, તલ અને ઘીથી મૂળમંત્રની એકસો આહુતિ કરવી.

સ્થાવરત્વં પુરા હોમં સરીસૃપમતઃ પરં । પક્ષિમૃગપશુત્વઞ્ચ માનુષં બ્રાહ્મમેવ ચ ।। ૩૧૧.

પ્રથમ સ્થાવર યોનિનું હવન કરવું, પછી સરીસૃપનું. પછી પક્ષી, જંગલી પ્રાણી, ગૃહપશુ, માનવ અને અંતે બ્રહ્મ યોનિનું હવન કરવું.

વિષ્ણુત્વઞ્ચૈવ રુદ્રત્વમન્તે પૂર્ણાહુતિર્ભવેત્ । એકયા ચૈવ હ્યાહુત્યા શિષ્યઃ સ્યાદ્દીક્ષિતો ભવેત્ ।। ૩૧૧.

પછી વિષ્ણુ અને રુદ્ર યોનિનું હવન કરવું, અને અંતે પૂર્ણાહુતિ આપવી. એક આહુતિથી શિષ્ય દિક્ષિત બને છે.

અધિકારો ભવેદેવં શ્રૃણુ મોક્ષમતઃ પરમ્ । સુમેરુસ્થો યદા મન્ત્રી સદાશિવપદે સ્થિતઃ ।। ૩૧૧.

આ રીતે અધિકાર પ્રાપ્ત થાય છે. હવે પછીના મોક્ષનું શ્રવણ કર: જ્યારે મંત્રદાતા સુમેરુ પર સ્થિર રહી સદા શિવપદમાં સ્થિત થાય છે.

પરે ચ હોમયેત્ સ્વસ્થોઽકર્મ્મકર્મ્મશતાન્ દશ । પૂર્ણાહુત્યા તુ તદ્યોગી ધર્મ્માધર્મૈર્ન લિપ્યતે ।। ૩૧૧.

પછી સ્વસ્થ રહી, તે દસસો કર્મ અને અકર્મનું હવન કરે. પૂર્ણાહુતિથી એ યોગી ધર્મ કે અધર્મથી લિપ્ત થતો નથી.

મોક્ષં યાતિ પરંસ્થાનં યદ્‌ગત્વા ન નિવર્ત્તતે । યથા જલે જલે ક્ષિપ્તં જલં દેહી શિરસ્તથા ।। ૩૧૧.

જે મનુષ્યને મોક્ષ મળે છે, તે સર્વોચ્ચ અવસ્થામાં પહોંચી જાય છે, જ્યાંથી પાછો આવવું પડતું નથી. જેમ પાણીમાં પાણી નાખીએ તો એ પાણીમાં મળી જાય છે, એ જ રીતે શરીરધારી આત્મા પણ પૂર્ણ રીતે એકરૂપ થઈ જાય છે.

કુમ્ભૈઃ કુર્ય્યાચ્ચાભિષેકં જયરાજ્યાદિસર્વભાક્ । કુમારી બ્રાહ્મણી પૂજ્યા ગુર્વ્વાદેર્દક્ષિણં દદેત્ ।। ૩૧૧.

કુંભોથી અભિષેક કરવો જોઈએ, જેથી વિજય, રાજસત્તા અને સર્વ પ્રકારના સુખ મળે. કન્યા અને બ્રાહ્મણ સ્ત્રીનું પૂજન કરવું, અને ગુરુ તથા અન્યને દક્ષિણા આપવી.

યજેત્ સહસ્રમેકન્તુ પૂકજાં કૃત્વા દિને દિને । તિલાજ્યપુરહોમેન દેવી શ્રીઃ કામદા ભવેત્ ।। ૩૧૧.

દરેક દિવસે હજારો હવન-આહુતિઓથી પૂજા કરવી, તિલ અને ઘીથી આગમાં હવન કરવાથી દેવી શ્રી સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરે છે.

દદાતિ વિપુલાન્ ભોગાન્ યદન્યચ્ચ સમીહતે । જપ્ત્વા હ્યક્ષરલક્ષન્તુ નિધાનાધિપતિર્ભવેત્ ।। ૩૧૧.

દેવી વિશાળ ભોગ અને જે પણ ઇચ્છા હોય તે આપે છે; જો કોઈ લાખ અક્ષર જપે તો તે ખજાનાના સ્વામી બને છે.

દ્વિગુણેન ભવેદ્રાજ્યં ત્રિગુણેન ચ યક્ષિણી । ચતુર્ગુણેન બ્રહ્મત્વં તતો વિષ્ણુપદં ભવેત્ ।। ૩૧૧.

બે ગણો જપ કરવાથી રાજપદ મળે છે, ત્રણ ગણો જપ કરવાથી યક્ષિણી મળે છે, ચાર ગણો જપ કરવાથી બ્રહ્મા પદ મળે છે, પછી વિષ્ણુનું સ્થાન પ્રાપ્ત થાય છે.

ષડ્‌ગુણેન મહાસિદ્ધિર્લ્લક્ષેણૈકેન પાપહા । દશ જપ્ત્વા દેહશુદ્ધ્યૈ તીર્થસ્નાનફલં શતાત્ ।। ૩૧૧.

છ ગણો જપ કરવાથી મહાન સિદ્ધિ મળે છે, એક લાખ જપથી પાપ નાશ થાય છે, દસ વખત જપ કરીને શરીર શુદ્ધ થાય છે અને એથી સો તીર્થસ્નાન જેટલું ફળ મળે છે.

પટે વા પ્રતિમાયાં વા શીઘ્રાં વૈ સ્થણ્ડિલે યજેત્ । શતં સહસ્રમયુતં જપે હોમે પ્રકીર્ત્તિતમ્ ।। ૩૧૧.

કપડાં પર, પ્રતિમામાં અથવા રેતના ચૌકમાં પણ ઝડપથી પૂજા કરવી; પૂજા અને હવન માટે સો, હજાર કે દસ હજાર જપ નિર્ધારિત છે.

એવં વિધાનતો જપ્ત્વા લક્ષમેકન્તુ હોમયેત્ । મહિષાજમેષમાંસેન નરજેન પુરેણ વા ।। ૩૧૧.

આ રીતે વિધિ પ્રમાણે લાખ જપ કર્યા પછી મહિષ, બકરો, માનવ માંસ અથવા આખા શહેરથી હવન કરવો.

તિલૈર્યવૈસ્તથા લાજૈર્બ્રીહિગોધૂમકામ્રકૈઃ । શ્રીફલૈરાજ્યસંયુક્તૈર્હોમયિત્વા વ્રતઞ્ચરેત્ ।। ૩૧૧.

તિલ, જૌ, લાજ, ચોખા, ઘઉં, કેરી, શ્રીફળ અને ઘી સાથે હવન કર્યા પછી વ્રત પાલન કરવું.

અર્દ્ધરાત્રેષુ સન્નદ્ધઃ ખડ્ગચાપશરાદિમાન્ । એકવાસા વિચિત્રેણ રક્તપીતાસિતેન વા ।। ૩૧૧.

મધ્યરાત્રે, તલવાર, ધનુષ્ય, બાણ વગેરેથી સજ્જ થઈ, એક જ કપડાંમાં, રંગબેરંગી કે લાલ, પીળા કે કાળા કપડાં પહેરીને.