અગ્નિપુરાણમ્

શેષાન્ હસ્તતલે ન્યસ્ય શિરસ્યથ લલાટકે। મુખહૃન્નાભિગુહ્યોરુજાન્વઙ્ઘ્રૌ કરણોદૂતૌ

બાકી તત્વો હથેળી, માથું અને લલાટ પર; મોઢું, હૃદય, નાભી, ગુપ્ત અંગ, જાંઘ, પગ, પગના ભાગ અને ઇન્દ્રિયોના દૂત પર મુકવા.

પાદે જાન્વોરુપસ્થે ચ હૃદયે મૂદ્‌ર્ધ્નિ ચ ક્રમાત્। પરશ્ચ પુરુષાત્માદૌ ષડ્‌વિંશે પૂર્વવત્પરમ્

પગ, ઘૂંટણ, જાંઘ, હૃદય અને માથું પર અનુક્રમથી; અને સર્વોચ્ચ, પુરુષના આત્માથી શરૂ કરીને, છવીસમો, પહેલાની જેમ શ્રેષ્ઠ.

સઞ્ચિન્ત્ય મણ્ડલૈકે તુ પ્રકૃતિં પૂજયેદ્‌બુધઃ। પૂર્વયામ્યાપ્યસૌમ્યેષુ હૃદયાદીનિ પૂજયેત્

એક મંડળનું ધ્યાન કરીને, વિદ્વાન પ્રકૃતિની પૂજા કરે; પૂર્વ, દક્ષિણ, પશ્ચિમ અને ઉત્તર દિશામાં હૃદય અને અન્ય અંગોની પૂજા કરવી.

અસ્ત્રમગ્ન્યાદિકોણેષુ વૈનતેયાદિ પૂર્વવત્। દિક્‌પાલાંશ્ચ વિધિસ્ત્વન્યઃ ત્રિવ્યૂહેગ્નિશ્ચ મધ્યતઃ

અસ્ત્રને અગ્નિ અને અન્ય ખૂણામાં, ગરુડ અને અન્ય દેવોને પહેલાની જેમ; દિશાના રક્ષકોને અલગ રીતે, અને મધ્યમાં ત્રિપુટ અગ્નિ.

પૂર્વાદિદિગ્‌બલાવાસોરાજ્યાદિભિરલઙ્‌કૃતઃ। કર્ણિકાયાં નાભસશ્ચ માનસઃ કર્ણિકાસ્થિતઃ

પૂર્વથી દિશાના દેવોના સ્થાનોમાં ઘી અને અન્યથી શોભિત; કર્ણિકા અને આકાશમાં, માનસ દેવ કર્ણિકામાં સ્થિત છે.

વિશ્વરૂપં સર્વસ્થિત્યૈ યજેદ્રાજ્યજયાય ચ। સર્વવ્યૂહૈઃ સમાયુક્તમઙ્ગૈરપિ ચ પઞ્ચભિઃ

વિશ્વરૂપની પૂજા કરવી, સર્વના સ્થિરતા અને ઘી યજ્ઞની વિજય માટે; સર્વ વ્યવસ્થાઓ અને પાંચ અંગો સાથે જોડાયેલી.

ગરુડદ્યૈસ્તથેન્દ્રાદ્યૈઃ સર્વાન્ કામાનવાપ્નુયાત્। વિષ્વક્‌સેનં યજેન્નામ્ના વૈ બીજં વ્યોમસંસ્થિતમ્

ગરુડ અને અન્ય, તથા ઇન્દ્ર અને અન્ય સાથે, સર્વ ઇચ્છાઓ પ્રાપ્ત થાય; નામથી વિશ્વક્ષેનની પૂજા કરવી, બીજ આકાશમાં સ્થિત છે.

નારદ ઉવાચ મુદ્રાણાં લક્ષણં વક્ષ્યે સાન્નિધ્યાદિપ્રકારકમ્। અઞ્ચલિઃ પ્રથમા મુદ્રા વન્દની હૃદયાનુગા

નારદે કહ્યું: હું મુદ્રાઓના લક્ષણો અને તેમની ઉપસ્થિતિ વગેરે પ્રકારો કહું છું; પ્રથમ મુદ્રા અંજલિ છે, જેને હૃદયથી અર્પણ કરવી.

ઊદ્ધર્વાઙ્ગુષ્ઠો વામમુષ્ટિર્દ્દક્ષિણાઙ્ગુષ્ઠબન્ધનમ્। સવ્યસ્ય તસ્ય ચાઙ્ગુષ્ઠો યસ્ય ચોદ્ધર્વે પ્રકીર્ત્તિતઃ

અંગૂઠા ઊંચા રાખીને, ડાબી મુઠ્ઠી અને જમણા અંગૂઠાનું બંધન; ડાબા હાથનો અંગૂઠો આ રીતે ઊંચો કહેવાય છે.

તિસ્નઃ સાધરણા વ્યૂહે અથાસાધારણા ઇમાઃ। કનિષ્ઠાદિવિમોકેન અષ્ટૌ મુદ્રા યથાક્રમમ્

ત્રણ મુદ્રાઓ સામાન્ય છે, અને આ અસામાન્ય છે; નાની આંગળીથી મુક્ત કરીને, અનુક્રમથી આઠ મુદ્રાઓ છે.

અષ્ટાનાં પૂર્વ્વબીજાનાં ક્રમશસ્ત્વવધારયેત્। અઙ્ગુષ્ઠેન કનિષ્ઠાન્તં નામયિત્વાઙ્ગુલિત્રયમ્

આઠ પ્રાથમિક બીજોની અનુક્રમણિકા ધ્યાનપૂર્વક રાખવી; અંગૂઠાથી નાની આંગળી સુધી ત્રણ આંગળીઓ વાળવી.

ઊદ્ધ્‌ર્વં કૃત્વા સમ્મુખઞ્ચ થીજાય નવમાય વૈ। વામહસ્તમથોત્તાનં કૃત્વાર્દ્ધં નામયેચ્છનૈઃ

આંગળીઓ ઊંચી અને આગળ રાખીને નવમી માટે; પછી ડાબો હાથ ઉપર ફેરવી, ધીરે ધીરે અડધો વાળવો.

વરાહસ્ય સ્મૃતા મુદ્રા અઙ્ગાનાઞ્ચ ક્રમાદિમાઃ। એકૈકાં મોચયેદ્ બદ્‌ધ્વા વામમુષ્ટૌ તથાઙ્‌ગુલીમ્

વરાહની મુદ્રા યાદ રાખવી, અને આ અંગોની શરૂઆતની ક્રમ છે; દરેકને બાંધી, ડાબી મુઠ્ઠીમાં આંગળી મુક્ત કરવી.

આકુઞ્ચયેત્ પૂર્વમુદ્રાં દક્ષિણેત્યેવમેવ ચ। ઊદ્‌ર્ધ્વાઙ્‌ગુષ્ઠો વામમુષ્ટિર્મુદ્રાસિદ્ધિસ્તતો ભવેત્

પહેલાં, જમણા હાથની પૂર્વ મુદ્રાને આ રીતે સંકોચવી જોઈએ; અંગૂઠો ઊંચો રાખી અને ડાબા હાથમાં મુઠી બાંધવાથી મુદ્રાની સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે.

નારદ ઉવાચ અભિષેકં પ્રવક્ષ્યામિ યથાચાર્ય્યસ્તુ પુત્રકઃ। સિદ્ધિબાક્ સાધકો યેન રોગી રોગાદ્વિમુચ્યતે

નારદે કહ્યું: પુત્ર, હવે હું તને અભિષેક વિધિ સમજાવું છું, જેમ ગુરુ શિષ્યને શીખવે છે; જેના દ્વારા સાધકને સિદ્ધિ મળે છે અને રોગી પોતાના રોગમાંથી મુક્ત થાય છે.

રાજ્યં રાજા સુતં સ્ત્રીઞ્ચ પ્રાપ્નુયાન્મલનાશનમ્। મૂર્ત્તિકુમ્ભાન્ સુરત્નાઢ્યઃ મધ્યપૂર્વાદિતો ન્યસેત્

આ વિધિથી રાજાને રાજ્ય, પુત્ર અને સ્ત્રીઓ મળે છે અને પાપોનો નાશ થાય છે; માટીના ઘડામાં રત્નો ભરીને મધ્યમાં, પૂર્વમાં અને અન્ય દિશાઓમાં મૂકવા જોઈએ.

સહસ્ત્રાવર્ત્તિતાન્ કુર્ય્યાદથવા શતવર્ત્તિતાન્। મણ્ડપે મણ્ડલે વિષ્ણું પ્રાચ્યૈશાન્યાઞ્ચ પીઠકે

હજારો કે સો ફેરા કરવાં, મંદપમાં કે મંડળમાં વિષ્ણુને પૂર્વ અને ઈશાન દિશામાં બેઠાડવા જોઈએ.

નિવેશ્ય શકલીકૃત્ય પુત્રકં શાધકાદિકમ્। અભિષેકં સમભ્યર્ચ્ચ્ય કુર્ય્યાદ્‌ગીતાદિપૂર્વકમ્

પુત્ર, સાધક અને અન્ય લોકોને યોગ્ય રીતે બેઠાડીને, ગીત વગેરે પૂર્વક અભિષેકની વિધિ કરવી જોઈએ.

દદ્યાચ્ચ યોગપીઠાદીંસ્ત્વનુગ્રાહ્યાસ્ત્વયા નરાઃ। ગુરુસ્ચ સમાયાન્ બ્રૂયાદ્‌ગુપ્તઃ શિષ્યોથ સર્વભાક્

યોગપીઠ અને બીજી ભેટો આપવી, જેમને તારા દ્વારા કૃપા થવી હોય એવા લોકોને પસંદ કરવાં; ગુરુએ એકત્રિત થઈ ગુપ્ત રીતે સર્વ ભોગવતા શિષ્યને ઉપદેશ આપવો.

નારદ ઉવાચ સાધકઃ સાધયેન્મન્ત્રં દેવતાયતનાદિકે। શુદ્ધભૂમૌ ગૃહે પ્રાર્ચ્ચ્ય મણ્ડલે હરિમીશ્વરમ્

નારદે કહ્યું: સાધકે દેવસ્થાન વગેરેમાં મંત્ર સિદ્ધિ કરવી, શુદ્ધ ભૂમિ પર કે ઘરમાં, મંડળમાં હરિ અને ઈશ્વરનું પૂજન કરવું.

ચતુરસ્ત્રીકૃતે ક્ષેત્રે મણ્ડલાદીનિ વૈ લિખેત્। રસવાણાક્ષિકોષ્ઠેષુ સર્વ્વતોબદ્રમાલિખેત્

ચોરસ બનાવેલી જમીન પર મંડળ અને અન્ય આકૃતિઓ દોરવી; પારો અને સોનાના ખાંચામાં બધે શુભ ચિહ્નો દોરવા.

ષટ્‌ત્રિંશત્કોષ્ઠકૈઃ પદ્મં પીઠં પઙ્‌ક્ત્યા બહિર્ભવેત્। દ્વાભ્યાન્તુ વીથિકા તસ્માદ્ દ્વાભ્યાં દ્વારાણિ દિક્ષુ ચ

છત્રીસ ખાંચાવાળું પદ્મ પીઠ બહાર પંક્તિમાં દોરવું; બે ખાંચાથી માર્ગ અને બે ખાંચાથી દિશાઓમાં દ્વાર બનાવવું.

વર્ત્તુ લં ભ્રામયિત્વા તુ પદ્મક્ષેત્રં પુરોદિતમ્। પદ્માર્દ્ધે ભ્રામયિત્વા તુ ભાગં દ્વાદશમં બહિઃ

રેખા ફેરવીને પદ્મક્ષેત્ર આગળ દોરવું; પદ્મના અર્ધ ભાગને ફેરવીને બારમો ભાગ બહાર ચિહ્નિત કરવું.

વિભજ્ય ભ્રામયેચ્છેષં ચતુઃ ક્ષેત્રન્તુ વર્ત્તુલમ્। પ્રથમં કર્ણિકાક્ષેત્રં કેશરાણાં દ્વિતીયકમ્

વિભાજન કરીને બાકી ભાગ ફેરવવા, ચાર ક્ષેત્ર ગોળ બનાવવાના; પ્રથમ મધ્યનું ક્ષેત્ર, બીજું કેસર માટે.

તૃતીયં દલસન્ધીનાં દલાગ્રાણાં ચતુર્થકમ્। પ્રસાર્ય કોણસૂત્રાણિ કોણદિઙ્મધ્યમન્તતઃ

ત્રીજું પાંખડાંના સાંધા માટે, ચોથું પાંખડાંના ટોચ માટે; પછી ખૂણાના સૂત્રો ખેંચી, દિશાના મધ્ય સુધી દોરવા.

નિધાય કેશરાગ્રે તુ દલસન્ધીંસ્તુલાઞ્છયેત્। પાતયિત્વાથ સૂત્રાણિ તત્ર પત્રાષ્ટકં લિખેન

કેસરના ટોચે રાખીને પાંખડાંના સાંધા માપવા; પછી ત્યાં રેખાઓ દોરી, આઠ પાંદડાં દોરવા.

દલસ્ન્ધ્યન્તશલન્તુ માનં મધ્યે નિધાય તુ। દલાગ્રં ભ્રામયેત્તેન તદગ્રં તદનન્તરમ્

પાંખડાંના સાંધાનો અંતનો માપ મધ્યમાં રાખવો; એથી પાંખડાંની ટોચ ફેરવી, પછી તેનો અંત દોરવો.

તદન્તરાલં તત્‌પાર્શ્વે કૃત્વા બાહ્યક્રમેણ ચ। કેશરે તુ લિખેદ્‌દ્વૌ દ્વૌ દલમધ્યે તતઃ પુનઃ

મધ્યના ખાલી ભાગ અને બાજુમાં, બહાર તરફ ક્રમશઃ દોરવું; કેસરમાં પાંખડાંની વચ્ચે બે-બે દોરવા અને પછી ફરીથી.

પદ્મલક્ષમૈતત્ સામાન્યં દ્વિષટ્‌કદલમુચ્યતે। કર્ણિકાર્દ્ધેન માનેન પ્રાકસંસ્થં ભ્રામયેત્ ક્રમાત્

આ પદ્મનું સામાન્ય સ્વરૂપ બાર પાંખડાંવાળું કહેવાય છે; મધ્યના ભાગના અર્ધ માપથી, પૂર્વથી શરૂ કરીને ક્રમશઃ ફેરવવું.