અગ્નિપુરાણમ્

ન્યસ્તાઙ્ગો ન્યસ્તમન્ત્રસ્તુ સમસ્તં વ્યાપકં ન્યસેત્ । પાર્વતી શવરી ચેશા વરદાભયહસ્તિકા ।। ૩૦૯.

અંગો અને મંત્રો સ્થાપ્યા પછી, સર્વવ્યાપક સત્તા સ્થાપિત કરવી. પાર્વતી અને શવરી અહીં મુખ્ય દેવી છે, જે વરદાન અને અભય mudra ધરાવે છે.

મયૂરબલયા પિચ્છમૌલિઃ કિસલયાંશુકા । સિંહાસનસ્થા માયૂરવર્હચ્છત્રસમન્વિતા ।। ૩૦૯.

મયૂરના પાંખની કંકણ, મયૂરપાંખનું મુકડું, કૂમળાં પાંદડાની વસ્ત્ર, સિંહાસન પર બેઠેલી, અને મયૂરપંખાના પંખા સાથે.

ત્રિનેત્રા શ્યામલા દેવી વનમાલાવિભૂષણા । વિપ્રાહિકર્ણાભરણા ક્ષત્રકેયૂરભૂષણા ।। ૩૦૯.

દેવી ત્રણ આંખવાળી, શ્યામવર્ણની છે, વનમાળાથી શોભાયમાન, બ્રાહ્મણ માટે કાનના કુંડળ અને ક્ષત્રિય માટે કાંડા પર કડાં પહેરેલા છે.

વૈશ્યાનાગકટોબન્ધા વૃષલાહિકૃતનૂપુરા । એવં રૂપાત્મિકા ભૂત્વા તન્મન્ત્રં નિયુતં જપેત્ ।। ૩૦૯.

વૈશ્ય માટે કમરપટ્ટો અને શૂદ્ર દ્વારા બનાવેલા પાયલ પહેરેલા છે. આવું રૂપ ધારણ કરીને, સંબંધિત મંત્ર અનંતવાર જપવો.

ઈશઃ કિરાતરૂપોષઽભૂત્‌ પરા ગૌરી ચ તાદૃશી । જપેદ્ધ્યાયેત્ પૂજયેત્તાં સર્વસિદ્ધ્યૈવિષાદિહૃત્ ।। ૩૦૯.

ઈશ્વર કિરાટ (શિકારી) રૂપે આવ્યા અને પરા ગૌરી પણ એ જ રીતે પ્રગટ થયા; એ દેવીનો જાપ, ધ્યાન અને પૂજા કરવી, જેથી સર્વ સિદ્ધિમાં અવરોધ દૂર થાય.

અષ્ટસિંહાસને પૂજ્યા દલે પૂર્વાદિકે ક્રમાત્ । અઙ્ગણાયત્રી પ્રણીતા હૂઙ્કારાદ્યા દલગ્રકે ।। ૩૦૯.

આઠ સિંહાસન પર દેવીની પૂજા કરવી, અને પૂર્વ દિશાથી શરૂ કરીને દરેક પાંખ પર ક્રમશઃ. અંગોની સ્થાપના પ્રણિતા અને હૂંકાર વગેરેથી પાંખોની જગ્યાએ કરવી.

ફટ્‌કારી ચાગ્રતો દેવ્યાઃ શ્રીવીજેનાર્ચ્ચયેદિમાઃ । લોકેશાયુધવર્ણાસ્તાઃ ફટ્‌કારી તુ ધનુર્દ્ધરા ।। ૩૦૯.

'ફટ' ઉચ્ચારનાર દેવીની સામે રાખવામાં આવે છે; શ્રીબીઝથી તેમની પૂજા કરવી. જગતના સ્વામીનાં શસ્ત્રો ધારણ કરનારાઓનું વર્ણન છે; 'ફટ' ઉચ્ચારનાર ધનુષ્ય ધારણ કરે છે.

જયા ચ વિજયા દ્વાસ્થે પૂજ્યે સૌવર્ણયષ્ટિકે । કિઙ્કણ વર્વરી મુણ્ડી લગુડ઼ી ચ તયોર્વરિઃ ।। ૩૦૯.

જય અને વિજય દ્વાર પર ઉભા છે, તેમને સોનાની લાકડીથી પૂજા કરવી. કિંકણ, વર્વરી, મુણ્ડી અને લગુરી એ બંનેના સહાયક છે.

ઇષ્ટ્વૈવં સિદ્ધયેદ્‌દ્રવ્યૈઃ કુણ્ડે યોન્યાકૃતૌ હુનેત્ । હેમલાભોઽર્જુનૈર્દ્ધાન્યૈર્ગોધૂમૈઃ પુષ્ટિસમ્પદઃ ।। ૩૦૯.

આ રીતે યોગ્ય વસ્તુઓથી યજ્ઞકુંડમાં હવન કરવું. અર્જુન કાંઠા અને અનાજથી સોનું મળે છે, અને ઘઉંથી આરોગ્ય અને સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે.

યવૈર્દ્ધાન્યૈસ્તિલૈઃ સર્વસિદ્ધિરીતિવિનાશનમ્ । અક્ષૈરુન્મત્તતા શત્રોઃ શાલ્મલીભિશ્ચ મારણમ્ ।। ૩૦૯.

યવ, અનાજ અને તલથી સર્વ સિદ્ધિઓ મળે છે અને બધાં અવરોધ દૂર થાય છે. પાંસાંથી દુશ્મન પાગલ થાય છે અને શાલમળીની લાકડીથી વિનાશ થાય છે.

જમ્બુભિર્ધનધાન્યાપ્તિસ્તુષ્ટિર્નીલોત્પલૈરપિ । રક્તોત્પલૈર્મ્મહાપુષ્ટિઃ કુન્દપુષ્પૈર્મ્મહોદયઃ ।। ૩૦૯.

જાંબુના ફળથી ધન અને અનાજ મળે છે, નીલકમળથી સંતોષ મળે છે, લાલ કમળથી મહાન આરોગ્ય મળે છે અને કુન્દના ફૂલથી મહાન સમૃદ્ધિ મળે છે.

મલ્લિકાભિઃ પરક્ષોભઃ કુમુદૈર્જનવલ્લભઃ । અશોકૈઃ પુત્રલાભઃ સ્યાત્ પાટલાભિઃ શુભાઙ્ગના ।। ૩૦૯.

મલ્લિકા ફૂલથી બીજામાં ઉથલપાથલ થાય છે, કુમુદ ફૂલથી લોકોમાં પ્રિયતા મળે છે, અશોક ફૂલથી પુત્ર મળે છે અને પાટળ ફૂલથી શુભ સ્ત્રીઓ મળે છે.

આમ્રૈરાયુસ્તિલૈર્લ્લક્ષઅમીર્વિલ્વૈઃ શ્રીશ્ચમ્પકૈર્દ્ધનમ્ । ઇષ્ટં મધુકપુષ્પૈશ્ચ વિલ્વૈઃ સર્વજ્ઞતાં લભેત્ ।। ૩૦૯.

આમ્રથી આયુષ્ય, તલથી લક્ષ્મી, બિલ્વથી સમૃદ્ધિ, ચંપકથી ધન, મધુક ફૂલથી ઇચ્છિત ફળ અને બિલ્વથી સર્વજ્ઞતા મળે છે.

ત્રિલક્ષજપ્યાત્સર્વ્વાપ્તિર્હોમાદ્ધ્યાનાત્તથેજ્યયા । મણ્ડલેઽભ્યર્ચ્ચ્ય ગાયત્ર્યા આહુતીઃ પઞ્ચવિંશતિમ્ ।। ૩૦૯.

ત્રણ લાખ જાપથી સર્વ સિદ્ધિઓ મળે છે, હવન, ધ્યાન અને પૂજાથી પણ તે પ્રાપ્ત થાય છે. મંડળમાં ગાયત્રીથી પચ્ચીસ આહુતિ આપવી.

દદ્યાચ્છતત્રયં મૂલાત્ પલ્લવૈર્દીક્ષિતો ભવેત્ । પઞ્ચગવ્યં પુરા પીત્વા ચરૂકં પ્રાશયેત્સદા ।। ૩૦૯.

મૂળમાંથી ત્રણસો કળમો આપવી અને તેની પાંદડીઓથી દીક્ષા લેવી. પહેલાં પંચગવ્ય પીવું અને હંમેશા ચરુનું સેવન કરવું.

અગ્નિરુવાચ અપરાં ત્વરિતાવિદ્યાં વક્ષ્યેઽહં ભુક્તિમુક્તિદાં । પરેવજ્રાકુલે૧ દેવીં રજોભિર્લિખિતે યજેત્ ।। ૩૧૦.

અગ્નિ બોલ્યા: હવે હું બીજી ઝડપી વિદ્યા કહું છું, જે ભોગ અને મોક્ષ બંને આપે છે. પરમ વજ્રાકુલા દેવીની લાલ રંગથી આકૃતિ બનાવી પૂજા કરવી.

પદ્મગર્ભે દિગ્વિદિક્ષુ ચાષ્ટૌ વજ્રાણિ વીથિકાં । દ્વાશોભોપશોભાઞ્ચ લિખેચ્છીઘ્રં સ્મરેન્નરઃ ।। ૩૧૦.

પદ્મના મધ્યમાં અને ચારેય દિશામાં, આઠ વજ્રો માર્ગરૂપે દોરવા. ઝડપથી આ દોરવું અને તેને સ્મરણ કરવું.

અષ્ટાદશભુજાં સિંહે વામજઙ્ઘા પ્રતિષ્ઠિતા । દક્ષિણા દ્વિગુણા તસ્યાઃ પાદપીઠે સમર્પિતા ।। ૩૧૦.

દેવી અઢાર હાથવાળી છે, સિંહ પર બેસી છે, ડાબું પગ મૂકેલું છે. તેનું જમણું પગ બે ગણું છે અને પાદપીઠ પર ધરેલું છે.

નાગભૂષાં વજ્રકુણ્ડે ખડ્ગં ચક્રં ગદાં ક્રમાત્ । શૂલં શરં તથા શક્તિં વરદં દક્ષિણૈઃ કરૈઃ ।। ૩૧૦.

દેવી સાપના આભૂષણોથી સજ્જ છે, વજ્રકુંડમાં છે. જમણા હાથમાં ક્રમશઃ તલવાર, ચક્ર, ગદા, ત્રિશૂલ, બાણ, શક્તિ અને વર mudra ધરાવે છે.

ધનઃ પાશં શરં ઘષ્ટાં તર્જ્જનીં શઙ્ખમઙ્કુશમ્ । અભયઞ્ચ તતા વજ્રં વામપાર્શ્વે ઘૃતાયુધમ્ ।। ૩૧૦.

ડાબા હાથમાં ધન, પાશ, બાણ, મુસળ, તર્જની, શંખ, અંકુશ અને અભયમુદ્રા છે, સાથે વજ્ર અને ઘૃતાયુધ પણ છે.

પૂજનાચ્છત્રુનાશઃ સ્યાદ્રાષ્ટ્રં જયતિ લીલયા । દીર્ઘાયૂરાષ્ટ્રભૂતિઃ સ્યાદ્દિવ્યાદિવ્યાદિસિદ્ધિભાક્ ।। ૩૧૦.

પૂજાથી દુશ્મનોનો નાશ થાય છે, રાજ્ય સરળતાથી જીતાય છે, દીર્ઘ આયુષ્ય અને રાજ્યની સમૃદ્ધિ મળે છે અને વિવિધ દૈવી તથા અદૈવી સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત થાય છે.

તલોતિસપ્તપાતાલાઃ કાલાગ્નિભુવનાન્તકાઃ । ઓં કારાદિસ્વરારભ્ય યાવદ્‌બ્રહ્માણ્ડવાચકમ્ ।। ૩૧૦.

પૃથ્વીના નીચે સાત પાતાળ છે અને અંતે કાળ અને અગ્નિના લોક છે. 'ઑમ'થી શરૂ કરીને બ્રહ્માંડ દર્શાવતું શબ્દ સુધી પહોંચવું.

ઓં કારાદ્‌ભ્રામયેત્તોયન્તોતલા ત્વરિતા તતઃ । પ્ર્સ્તાવં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ સ્વરવર્ગં લિખેદ્‌ભુવિ ।। ૩૧૦.

'ઑમ'થી શરૂ કરીને પાણી ફેરવવું, પછી પાતાળોને ઝડપથી ફેરવવા. હવે હું સ્તુતિ સમજાવું છું, અને ભૂમિ પર સ્વરવર્ગ લખવા.

તાલુવર્ગઃ કવર્ગઃ સ્યાત્તૃતીયો જિહ્વતાલુકઃ । ચતુર્થસ્તાલુજિહ્વાગ્રો જિહ્વાદન્તસ્તુ પઞ્ચમઃ ।। ૩૧૦.

તાળુવર્ગ, કવર્ગ, ત્રીજું જિહ્વાતાળુ, ચોથું જિહ્વાના અગ્રભાગનું અને પાંચમું જિહ્વાદંતવર્ગ કહેવાય છે.

ષષ્ઠોઽષ્ટપુટસમ્પન્નો મિશ્રવર્ગસ્તુ સપ્તમઃ । ઊષ્માણઃ સ્યાચ્છવર્ગસ્તુ ઉદ્ધરેચ્ચ મનું તતઃ ।। ૩૧૦.

છઠ્ઠું અષ્ટપુટવાળું છે, સાતમું મિશ્રવર્ગ છે, અને આઠમું ઉષ્મવર્ગ છે. પછી મંત્ર ઉચ્ચારવો.

ષષ્ઠસ્વરસમારૂઢં ઊષ્મણાન્તં સવિન્દુકમ્ । તાલુવર્ગાદ્વિતીયન્તુ સ્વરૈકાદશયોજિતમ્ ।। ૩૧૦.

છઠ્ઠો સ્વર, જે તીવ્ર ધ્વનિ અને બિંદુ સાથે છે, તે તાળુવર્ગમાંથી આવે છે; એ જ વર્ગનો બીજો સ્વર, અગિયાર સ્વરો સાથે જોડાયેલો છે.

જિહ્વાતાલુસમાયોગઃ પ્રથમં કેવલં ભવેત્ । તદેવ ચ દ્વિતાયન્તુ અધસ્તાદ્‌વિનિયોજયેત્ ।। ૩૧૦.

જીભ અને તાળુના મિલનથી પહેલો સ્વર ઊપજે છે, જે એકલો હોય છે; એ જ બીજું પણ છે, જેને નીચે મૂકવું જોઈએ.

એકાદશસ્વરૈર્યુક્તં પ્રથમં તાલુવર્ગતઃ । ઊષ્ણાણસ્ય૧ દ્વિતીયન્તુ અધસ્તાદ્ દૃશ્ય યોજયેત્ ।। ૩૧૦.

અગિયાર સ્વરો સાથે જોડાયેલો પહેલો સ્વર તાળુવર્ગનો છે; તીવ્ર ધ્વનિનો બીજો સ્વર પણ નીચે મૂકવો જોઈએ.

ષોડ઼શસ્વરસંયુક્તમૂષ્માણસ્ય દ્વિતીયકમ્ । જિહ્વાદન્તસમાયોગે પ્રથમં યોજયેદધઃ ।। ૩૧૦.

સોળ સ્વરો સાથે જોડાયેલો તીવ્ર ધ્વનિનો બીજો સ્વર નીચે મૂકવો જોઈએ; જીભ અને દાંતના મિલનથી પહેલો સ્વર પણ નીચે મૂકવો જોઈએ.