અગ્નિપુરાણમ્

લવણામલકં વર્જ્જં નાગાદિત્યતિથૌ ક્રમાત્ । પાયસાશી જપેત્ સૂક્તં ક્ષિયસ્તેનાભિષેચયેત્ ।। ૩૦૮.

મીઠું અને આમળું ટાળવું જોઈએ, તેમજ ક્રમશઃ નાગ, આદિત્ય અને અતિથિનું પણ. જે પાયસ ખાય છે, તે સુક્તનો જાપ કરે અને એથી અભિષેક કરે.

આવાહાદિવિસર્ગાન્તાં મૂદ્‌ર્ધ્નિ ધ્યાત્વાર્ચ્યયેત્ શ્રિયમ્ । વિલ્વાજ્યાવ્જપાયસેન પૃથગ્‌ યોગઃ શ્રિયે ભવેત્ ।। ૩૦૮.

આવાહનથી વિસર્જન સુધી શ્રીદેવીનું માથા પર ધ્યાન કરીને અને પૂજા કરીને, વિલ્વ, ઘી, કમળ અને પાયસ અલગ-અલગ અર્પણ કરવું; આવું કરવાથી સુખ-સમૃદ્ધિ મળે છે.

ઓં હ્રીઁ મહામહિષમર્હિનિ ઠ ઠ મૂલમન્ત્રં મહિષહિસકે નમઃ । મહિષશત્રું ભ્રામય હૂઁ ફટ્ ઠ ઠ મહિષં હેષય હૂં મહિષં હન દેવિ હૂઁ મહિષનિસૂદનિ ફટ્ । દુર્ગાહૃદયમિત્યુક્તં સાઙ્ગં સર્વાર્થસાધકમ્ ।। ૩૦૮.

'ૐ હ્રીં મહામહિષમર્ધિની ઠઠા, મૂળમંત્ર, મહિષહંત્રીને નમસ્કાર; મહિષના દુશ્મનને દુર કર, હૂં ફટ ઠઠા, મહિષને વશ કર, હૂં, મહિષને સંહાર, દેવી, હૂં, મહિષનાશિની, ફટ.' આ દુર્ગાનું હૃદય કહેવાય છે, જે સર્વ ફળ આપે છે.

યજેદ્યથોક્તં તાં દેવીં પીઠઞ્ચૈવાઙ્ગમધ્યાગમ્ । ઓં હ્રીઁ દુર્ગે રક્ષણિ સ્વાહા ચેતિ દુર્ગાયૈ નમઃ । વરવર્ણ્યૈ નમઃ । આર્ય્યાયૈ કનકપ્રભાયૈ કૃત્તિકાયૈ અભયપ્રદાયૈ કન્યકાયૈ સુરૂપાયૈ ૩૦૮.

જે રીતે કહેવામાં આવ્યું છે, એ પ્રમાણે દેવીની, પીઠ અને અંગમધ્યની પૂજા કરવી. 'ૐ હ્રીં દુર્ગે રક્ષણી સ્વાહા', દુર્ગાને નમસ્કાર, સુંદર વર્ણવાળી, આર્યા, સોનાની જેમ તેજવાળી, કૃત્તિકા, નિર્ભયતા આપનારી, કન્યા અને સુંદરને પણ નમસ્કાર.

ચક્રાય શઙ્ખાય ગદાયૈ ખડ્ગાય ધનુષે વાણાય ।। અષ્ટમ્યાદ્યૈરિમાં દુર્ગા લોકેશાન્તાં યજેદિતિ । દર્ગાયોગઃ સમાયુઃશ્રીસ્વામિરક્તાજયાદિકૃત્ ।। સસાધ્યેસાનમન્ત્રેણ તિલહોમો વશીકરઃ । જયઃ પદ્મૈસ્તુ દુર્વ્વાભિઃ શાન્તિઃ કામઃ પલાશજૈઃ ।। ૩૦૮.

ચક્ર, શંખ, ગદા, ખડગ, ધનુષ્ય અને બાણને દુર્ગાનું પૂજન કરવું, અષ્ટમી વગેરે તિથિએ. દુર્ગાની સાધના શ્રીસ્વામી દ્વારા લાલ ચઢાવાની વસ્તુઓથી થાય છે. યોગ્ય મંત્રથી તિલ હોમથી વશીકરણ થાય છે; કમળથી વિજય, દુર્વાથી શાંતિ, અને પલાશના ફૂલો થી કામના પૂર્ણ થાય છે.

પુષ્ટિઃ સ્યાત્ કાકપક્ષેણ મૃતિદ્વેષાદિકં ભવેત્ । ગ્રહક્ષુદ્રભયાપત્તિં સર્વમેવ મનુર્હરેત્ ।। ૩૦૮.

કાગડાના પાંખથી પોષણ મળે છે; મૃત્યુ અને દુશ્મનાવટ દૂર થાય છે. મંત્ર ગ્રહ, નાના રોગ, ભય અને આપત્તિ બધું દૂર કરે છે.

ઓં દુર્ગે દુર્ગે રક્ષણિ સ્વાહા । રક્ષાકરીયમુદિતા જયદુર્ગાઙ્ગસંયુતા । શ્યામાં ત્રિલોચનાં દેવીં ધ્યાત્વાત્માનં ચતુર્ભુજમ્ ।। ૩૦૮.

'ૐ દુર્ગે દુર્ગે રક્ષણી સ્વાહા.' રક્ષા કરવાનું કાર્ય આનંદદાયક છે, વિજયી દુર્ગાના અંગો સાથે. શ્યામ, ત્રણ આંખવાળી દેવીનું ધ્યાન કરીને, પોતાને ચાર હાથવાળું માનો.

શઙ્ખચક્રાવ્જશૂલાદિત્રિશૂલાં રૌદ્રરૂપિણીં । યુદ્ધાદૌ સઞ્જયેદેતાં યજેત્ શડ્ઘાદિકે જયે ।। ૩૦૮.

શંખ, ચક્ર, કમળ, શૂળ અને ત્રિશૂલ ધારણ કરનારી, ભયાનક રૂપવાળી દેવીને યુદ્ધની શરૂઆતમાં આવાહન કરવું અને છઠ્ઠી તથા શુભ સમયે વિજય માટે પૂજા કરવી.

શિરોબ્રુમસ્તકે કણ્ઠે હૃદિ નાભૌ ચ ગુહ્યકે । ઉર્વ્વોશ્ચ જાનુજઙ્ઘોરુદ્વયે ચરણયોઃ ક્રમાત્ ।। ૩૦૯.

માથું, મસ્તક, ગળું, હૃદય, નાભિ, ગુપ્ત અંગ, જાંઘ, ઘૂંટણ, પિંડળી અને પગે ક્રમશઃ સ્થાપન કરવું.

ન્યસ્તાઙ્ગો ન્યસ્તમન્ત્રસ્તુ સમસ્તં વ્યાપકં ન્યસેત્ । પાર્વતી શવરી ચેશા વરદાભયહસ્તિકા ।। ૩૦૯.

અંગો અને મંત્રો સ્થાપ્યા પછી, સર્વવ્યાપક સત્તા સ્થાપિત કરવી. પાર્વતી અને શવરી અહીં મુખ્ય દેવી છે, જે વરદાન અને અભય mudra ધરાવે છે.

મયૂરબલયા પિચ્છમૌલિઃ કિસલયાંશુકા । સિંહાસનસ્થા માયૂરવર્હચ્છત્રસમન્વિતા ।। ૩૦૯.

મયૂરના પાંખની કંકણ, મયૂરપાંખનું મુકડું, કૂમળાં પાંદડાની વસ્ત્ર, સિંહાસન પર બેઠેલી, અને મયૂરપંખાના પંખા સાથે.

ત્રિનેત્રા શ્યામલા દેવી વનમાલાવિભૂષણા । વિપ્રાહિકર્ણાભરણા ક્ષત્રકેયૂરભૂષણા ।। ૩૦૯.

દેવી ત્રણ આંખવાળી, શ્યામવર્ણની છે, વનમાળાથી શોભાયમાન, બ્રાહ્મણ માટે કાનના કુંડળ અને ક્ષત્રિય માટે કાંડા પર કડાં પહેરેલા છે.

વૈશ્યાનાગકટોબન્ધા વૃષલાહિકૃતનૂપુરા । એવં રૂપાત્મિકા ભૂત્વા તન્મન્ત્રં નિયુતં જપેત્ ।। ૩૦૯.

વૈશ્ય માટે કમરપટ્ટો અને શૂદ્ર દ્વારા બનાવેલા પાયલ પહેરેલા છે. આવું રૂપ ધારણ કરીને, સંબંધિત મંત્ર અનંતવાર જપવો.

ઈશઃ કિરાતરૂપોષઽભૂત્‌ પરા ગૌરી ચ તાદૃશી । જપેદ્ધ્યાયેત્ પૂજયેત્તાં સર્વસિદ્ધ્યૈવિષાદિહૃત્ ।। ૩૦૯.

ઈશ્વર કિરાટ (શિકારી) રૂપે આવ્યા અને પરા ગૌરી પણ એ જ રીતે પ્રગટ થયા; એ દેવીનો જાપ, ધ્યાન અને પૂજા કરવી, જેથી સર્વ સિદ્ધિમાં અવરોધ દૂર થાય.

અષ્ટસિંહાસને પૂજ્યા દલે પૂર્વાદિકે ક્રમાત્ । અઙ્ગણાયત્રી પ્રણીતા હૂઙ્કારાદ્યા દલગ્રકે ।। ૩૦૯.

આઠ સિંહાસન પર દેવીની પૂજા કરવી, અને પૂર્વ દિશાથી શરૂ કરીને દરેક પાંખ પર ક્રમશઃ. અંગોની સ્થાપના પ્રણિતા અને હૂંકાર વગેરેથી પાંખોની જગ્યાએ કરવી.

ફટ્‌કારી ચાગ્રતો દેવ્યાઃ શ્રીવીજેનાર્ચ્ચયેદિમાઃ । લોકેશાયુધવર્ણાસ્તાઃ ફટ્‌કારી તુ ધનુર્દ્ધરા ।। ૩૦૯.

'ફટ' ઉચ્ચારનાર દેવીની સામે રાખવામાં આવે છે; શ્રીબીઝથી તેમની પૂજા કરવી. જગતના સ્વામીનાં શસ્ત્રો ધારણ કરનારાઓનું વર્ણન છે; 'ફટ' ઉચ્ચારનાર ધનુષ્ય ધારણ કરે છે.

જયા ચ વિજયા દ્વાસ્થે પૂજ્યે સૌવર્ણયષ્ટિકે । કિઙ્કણ વર્વરી મુણ્ડી લગુડ઼ી ચ તયોર્વરિઃ ।। ૩૦૯.

જય અને વિજય દ્વાર પર ઉભા છે, તેમને સોનાની લાકડીથી પૂજા કરવી. કિંકણ, વર્વરી, મુણ્ડી અને લગુરી એ બંનેના સહાયક છે.

ઇષ્ટ્વૈવં સિદ્ધયેદ્‌દ્રવ્યૈઃ કુણ્ડે યોન્યાકૃતૌ હુનેત્ । હેમલાભોઽર્જુનૈર્દ્ધાન્યૈર્ગોધૂમૈઃ પુષ્ટિસમ્પદઃ ।। ૩૦૯.

આ રીતે યોગ્ય વસ્તુઓથી યજ્ઞકુંડમાં હવન કરવું. અર્જુન કાંઠા અને અનાજથી સોનું મળે છે, અને ઘઉંથી આરોગ્ય અને સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે.

યવૈર્દ્ધાન્યૈસ્તિલૈઃ સર્વસિદ્ધિરીતિવિનાશનમ્ । અક્ષૈરુન્મત્તતા શત્રોઃ શાલ્મલીભિશ્ચ મારણમ્ ।। ૩૦૯.

યવ, અનાજ અને તલથી સર્વ સિદ્ધિઓ મળે છે અને બધાં અવરોધ દૂર થાય છે. પાંસાંથી દુશ્મન પાગલ થાય છે અને શાલમળીની લાકડીથી વિનાશ થાય છે.

જમ્બુભિર્ધનધાન્યાપ્તિસ્તુષ્ટિર્નીલોત્પલૈરપિ । રક્તોત્પલૈર્મ્મહાપુષ્ટિઃ કુન્દપુષ્પૈર્મ્મહોદયઃ ।। ૩૦૯.

જાંબુના ફળથી ધન અને અનાજ મળે છે, નીલકમળથી સંતોષ મળે છે, લાલ કમળથી મહાન આરોગ્ય મળે છે અને કુન્દના ફૂલથી મહાન સમૃદ્ધિ મળે છે.

મલ્લિકાભિઃ પરક્ષોભઃ કુમુદૈર્જનવલ્લભઃ । અશોકૈઃ પુત્રલાભઃ સ્યાત્ પાટલાભિઃ શુભાઙ્ગના ।। ૩૦૯.

મલ્લિકા ફૂલથી બીજામાં ઉથલપાથલ થાય છે, કુમુદ ફૂલથી લોકોમાં પ્રિયતા મળે છે, અશોક ફૂલથી પુત્ર મળે છે અને પાટળ ફૂલથી શુભ સ્ત્રીઓ મળે છે.

આમ્રૈરાયુસ્તિલૈર્લ્લક્ષઅમીર્વિલ્વૈઃ શ્રીશ્ચમ્પકૈર્દ્ધનમ્ । ઇષ્ટં મધુકપુષ્પૈશ્ચ વિલ્વૈઃ સર્વજ્ઞતાં લભેત્ ।। ૩૦૯.

આમ્રથી આયુષ્ય, તલથી લક્ષ્મી, બિલ્વથી સમૃદ્ધિ, ચંપકથી ધન, મધુક ફૂલથી ઇચ્છિત ફળ અને બિલ્વથી સર્વજ્ઞતા મળે છે.

ત્રિલક્ષજપ્યાત્સર્વ્વાપ્તિર્હોમાદ્ધ્યાનાત્તથેજ્યયા । મણ્ડલેઽભ્યર્ચ્ચ્ય ગાયત્ર્યા આહુતીઃ પઞ્ચવિંશતિમ્ ।। ૩૦૯.

ત્રણ લાખ જાપથી સર્વ સિદ્ધિઓ મળે છે, હવન, ધ્યાન અને પૂજાથી પણ તે પ્રાપ્ત થાય છે. મંડળમાં ગાયત્રીથી પચ્ચીસ આહુતિ આપવી.

દદ્યાચ્છતત્રયં મૂલાત્ પલ્લવૈર્દીક્ષિતો ભવેત્ । પઞ્ચગવ્યં પુરા પીત્વા ચરૂકં પ્રાશયેત્સદા ।। ૩૦૯.

મૂળમાંથી ત્રણસો કળમો આપવી અને તેની પાંદડીઓથી દીક્ષા લેવી. પહેલાં પંચગવ્ય પીવું અને હંમેશા ચરુનું સેવન કરવું.

અગ્નિરુવાચ અપરાં ત્વરિતાવિદ્યાં વક્ષ્યેઽહં ભુક્તિમુક્તિદાં । પરેવજ્રાકુલે૧ દેવીં રજોભિર્લિખિતે યજેત્ ।। ૩૧૦.

અગ્નિ બોલ્યા: હવે હું બીજી ઝડપી વિદ્યા કહું છું, જે ભોગ અને મોક્ષ બંને આપે છે. પરમ વજ્રાકુલા દેવીની લાલ રંગથી આકૃતિ બનાવી પૂજા કરવી.

પદ્મગર્ભે દિગ્વિદિક્ષુ ચાષ્ટૌ વજ્રાણિ વીથિકાં । દ્વાશોભોપશોભાઞ્ચ લિખેચ્છીઘ્રં સ્મરેન્નરઃ ।। ૩૧૦.

પદ્મના મધ્યમાં અને ચારેય દિશામાં, આઠ વજ્રો માર્ગરૂપે દોરવા. ઝડપથી આ દોરવું અને તેને સ્મરણ કરવું.

અષ્ટાદશભુજાં સિંહે વામજઙ્ઘા પ્રતિષ્ઠિતા । દક્ષિણા દ્વિગુણા તસ્યાઃ પાદપીઠે સમર્પિતા ।। ૩૧૦.

દેવી અઢાર હાથવાળી છે, સિંહ પર બેસી છે, ડાબું પગ મૂકેલું છે. તેનું જમણું પગ બે ગણું છે અને પાદપીઠ પર ધરેલું છે.

નાગભૂષાં વજ્રકુણ્ડે ખડ્ગં ચક્રં ગદાં ક્રમાત્ । શૂલં શરં તથા શક્તિં વરદં દક્ષિણૈઃ કરૈઃ ।। ૩૧૦.

દેવી સાપના આભૂષણોથી સજ્જ છે, વજ્રકુંડમાં છે. જમણા હાથમાં ક્રમશઃ તલવાર, ચક્ર, ગદા, ત્રિશૂલ, બાણ, શક્તિ અને વર mudra ધરાવે છે.