અગ્નિપુરાણમ્

ધ્યાત્વામૃતૈર્વહિશ્ચાન્તઃસુષુમ્નામાર્ગગામિભિઃ । એવં શુદ્ધવપુઃ પ્રાણાનાયમ્ય મનુન ત્રિધા ।। ૩૦૭.

બાહ્ય અને આંતરિક અમૃત, જે સુષુમ્ના માર્ગે વહે છે, તેનું ધ્યાન કરવું. આવું કરીને, શુદ્ધ શરીરથી, ત્રણ પ્રકારના શ્વાસને મંત્રથી નિયંત્રિત કરવું.

વિન્યસૈન્ન્યસ્તહસ્તાન્તઃ શકિં મસ્તકવક્ત્રયોઃ । ગુહ્યં ગલો દિક્ષુ હૃદિ કુક્ષૌ દેહે ચ સર્વ્વતઃ ।। ૩૦૭.

હાથો અંદર તરફ રાખીને, શક્તિને માથા, મુખ, ગુપ્ત અંગ, ગળું, દિશાઓ, હૃદય, પેટ અને આખા શરીરમાં યોગ્ય રીતે સ્થાપવું.

આવાહ્ય બ્રહ્મરન્ધ્રેણ હૃત્‌પદ્મે સૂર્ય્યમણ્ડચલાત્ । તારેણ સમ્પરાત્માનં સ્મરેત્તં સર્વ્વલક્ષણં ।। ૩૦૭.

બ્રહ્મરંધ્ર દ્વારા, હૃદયકમળમાંથી, સૂર્યમંડળમાંથી 'ત' અક્ષરે આત્માનું આહ્વાન કરીને, સર્વલક્ષણયુક્ત આત્માનું સ્મરણ કરવું.

ત્રૈલોક્યમોહનાય વિદ્મહે સ્મરાય ધીમહિ તન્નો વિષ્ણુઃ પ્રચોદયાત્ । આત્માર્ચનાત્ ક્રતુદ્રવ્યં પ્રોક્ષયેચ્છુદ્ધપાત્રકં । કૃત્વાત્મપૂજાં વિધિના સ્થણ્ડિલે તં સમર્ચ્ચયેત્ ।। ૩૦૭.

'ત્રણે લોકને મોહિત કરવા માટે, આપણે સ્મરનું ધ્યાન કરીએ છીએ; એ વિષ્ણુ અમને પ્રેરણા આપે.' આત્માનું પૂજન કર્યા પછી, શુદ્ધ પાત્રથી યજ્ઞદ્રવ્ય છાંટવું. વિધિ પ્રમાણે આત્મપૂજા કરીને, પછી મંડપ પર ભગવાનનું પૂજન કરવું.

કર્મ્માદિકલ્પિતે પીઠે પદ્મસ્થં ગરુડ઼ોપરિ । સર્વ્વાઙ્ગસુન્દરં પ્રાપ્તવયોલાવણ્યયૌવનં ।। ૩૦૭.

વિધિપૂર્વક તૈયાર કરેલા આસન પર, કમળ પર અને ગરુડ ઉપર બેસેલા, સર્વાંગે સુંદર, યુવાન, તેજસ્વી અને આકર્ષક ભગવાનનું ધ્યાન કરવું.

મદાઘૂર્ણિતતમ્રાક્ષમુદારં સ્મરવિહ્વલં । દિવ્યમાલ્યામ્બરલેપભૂષિતં સસ્મિતાનનં ।। ૩૦૭.

મદથી લાલ આંખો વાળું, ઉદાર, પ્રેમથી વિહ્વળ, દિવ્ય ફૂલોની માળા, વસ્ત્ર, ચંદન અને આભૂષણોથી સજ્જ, સ્મિતવાળું મુખ ધરાવનાર ભગવાનનું ધ્યાન કરવું.

વિષ્ણું નાનાવિધાનેકપરિવારપરિચ્છદમ્ । લોકાનુગ્રહણં સૌમ્યં સહસ્રાદિત્યતેજસં ।। ૩૦૭.

વિભિન્ન સેવા અને પરિચારોથી ઘેરાયેલા, જગતના કલ્યાણ માટે સૌમ્ય, હજારો સૂર્ય જેટલું તેજ ધરાવતા વિષ્ણુનું પૂજન કરવું.

પઞ્ચવાણધરં પ્રાપ્તકામૈક્ષઁ દ્વિચતુર્ભુજમ્ । દેવસ્ત્રીભિર્વૃતં દેવીમુખાસક્તેક્ષણં જપેત્ ।। ૩૦૭.

પાંચ બાણ ધારણ કરનાર, ઈચ્છા પૂર્ણ કરનાર દ્રષ્ટિ, બે કે ચાર હાથવાળા, દેવસ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલા અને દેવીઓના મુખ પર દ્રષ્ટિ રાખનાર ભગવાનના મંત્રનો જપ કરવો.

ચક્રં શઙ્ખં ધનુઃ ખડ્ગં ગદાં મુષલમઙ્કુશં । પાશઞ્ચ વિભ્રતં ચાર્ચ્ચેદાવાહાદિવિસર્ગતઃ ।। ૩૦૭.

ચક્ર, શંખ, ધનુષ્ય, ખડગ, ગદા, મુષલ, અંકુશ અને પાશ ધારણ કરનાર ભગવાનની, દરેક શસ્ત્ર માટે ક્રમશઃ આવાહનથી વિસર્જન સુધીના મંત્રોથી પૂજા કરવી.

શ્રિયં વામોરુજઙ્ઘાસ્થાં શ્લિષ્યર્ન્તી પાણિના પતિં । સાબ્જચામરકરાં પીનાં શ્રીવત્‌સકૌસ્તુભાન્વિતાં ।। ૩૦૭.

શ્રી, જે ડાબા જાંઘ અને પગથી પ્રભુને અડકે છે, હાથમાં કમળ અને ચામર ધરાવે છે, પુષ્ટ વક્ષસ્થળવાળી છે અને શ્રીવત્સ તથા કૌસ્તુભ મણિથી શોભાયમાન છે.

ઓં પક્ષિરાજાય હ્રૂઁ ફટ્ । તાર્ક્ષ્યં યજેત્ કર્ણિકાયામઙ્ગદેવાન્ યથાવિધિ । શક્તિરિન્દ્રાદિયન્ત્રેષુ તાર્ક્ષ્યાદ્યા ધૃતચામરાઃ ।। ૩૦૭.

ઊં, પક્ષીરાજને હ્રૂં ફટ્. કર્ણિકામાં તાર્ખ્ષ્ય સાથે અંગદેવતાઓનું યોગ્ય રીતે પૂજન કરવું. શક્તિ, ઇન્દ્ર વગેરે યંત્રોમાં સ્થાપિત છે, અને તાર્ખ્ષ્યાદિ દેવતાઓ ચામર પકડીને ઉભા છે.

શક્તયોઽન્તે પ્રયોજ્યાદૌ સુરેશાદ્યાશ્ચ દણ્ડિના । પીતે લક્ષઅમીસરસ્વત્યૌ રતિપ્રીતજયાઃ સિતાઃ ।। ૩૦૭.

શક્તિઓ આરંભ અને અંતે સ્થાપિત કરવી, અને મુખ્ય દેવતાઓ દંડ પકડીને રાખવા. પીળા રંગની લક્ષ્મી અને સરસ્વતી, તથા સફેદ રંગની રતિ, પ્રીતિ અને જયાને સ્થાપિત કરવી.

કીર્ત્તિકાન્ત્યૌ સિતે શ્યામે તુષ્ટિપુષ્ટ્યૌ સ્મરોદિતે । લોકેશાન્તં યજેદ્દેવં વિષ્ણુમિષ્ટાર્થસિદ્ધયે ।। ૩૦૭.

કૃત્તિકા અને અનંત, બંને સફેદ; શ્યામા, તૃપ્તિ અને પુષ્ટિ, તથા સ્મરોદય સમયે. લોકેશ સુધીના દેવતાનું પૂજન કરવું, વિશેષ કરીને વિષ્ણુજીનું, ઇચ્છિત ફળ મેળવવા માટે.

એતત્‌પૂજાદિના સર્વ્વાન્ કામાનાપ્નોતિ પૂર્વ્વવત્ ।। ૩૦૭.

આ પૂજા અને સંબંધિત વિધિથી, જેમ પહેલાં વર્ણવ્યું છે તેમ, સર્વે ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે.

તોયૈઃ સમ્મોહની પુષ્પૈર્નિત્યન્તેન ચ તર્પયેત્ । બ્રહ્મા સશક્રશ્રીદણ્ડી વીજં ત્રૈલોક્યમોહનમ્ ।। ૩૦૭.

પાણી અને મોહક ફૂલો વડે હંમેશા તૃપ્તિ અર્પણ કરવી. બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર, શ્રી અને દંડી સાથે બીજમંત્ર, ત્રણેય લોકને મોહિત કરે છે.

જપ્ત્વા ત્રિલક્ષં હુત્વા ચ લક્ષઁ પિલ્વૈસ્ચ સાજ્યકૈઃ । તણ્ડુલૈઃ ફલગન્ધાદ્યૈઃ૧ દૂર્વાભિસ્ત્વાયુરાપ્નુયાત્ ।। ૩૦૭.

ત્રણ લાખ જાપ અને એક લાખ હોળી પાંદડા અને ઘીથી, તથા તાંદળ, ફળ અને સુગંધિત વસ્તુઓ, તેમજ દુર્વા ઘાસથી હવન કરવાથી દીર્ઘાયુ મળે છે.

તતાભિષેકહોમાદિક્રિયાતુષ્ટો હ્યભીષ્ટદઃ । ઓં નમો ભગવતે વરાહાય ભૂર્ભુવઃ સ્વઃપતયે ભૂપતિત્વં મે દેહિ હૃદયાય સ્વાહા । પઞ્ચાઙ્ગં નિત્યમયુતં જપ્ત્વાયૂરાજ્યમાપ્નુયાત્ ।। ૩૦૭.

અભિષેક અને હવનાદિ વિધિથી પ્રસન્ન થઈ ઇચ્છિત વર મળે છે. 'ઊં, ભગવાન વરાહને વંદન, ભૂ, ભુવઃ, સ્વઃના સ્વામી, મને ભૂપતિપદ આપો, હૃદયને સ્વાહા.' આવું પાંચ અંગવાળું મંત્ર દસ હજાર વખત રોજ જાપવાથી આયુષ્ય અને રાજ્યપ્રાપ્તિ થાય છે.

અગ્નિરુવાચ વક્ષઃ સવહ્નિર્વામાક્ષૌ દણ્ડી શ્રીઃ સર્વ્વસિદ્ધિદા । મહાશ્રિયે મહાસિદ્દે મહાવિદ્યુત્પ્રભે નમઃ ।। ૩૦૮.

અગ્નિ બોલ્યા: વક્ષસ્થળમાં અગ્નિ, ડાબી અને જમણી આંખમાં દંડી અને શ્રી, જે સર્વ સિદ્ધિ આપે છે. મહાશ્રી, મહાસિદ્ધિ અને મહાવિદ્યુત જેવી તેજસ્વિ દેવીને વંદન.

શ્રિયે દેવિ વિજયે નમઃ । ગૌરિ મહાબલે બન્ધ નમઃ । હૂઁ મહાકાયે પદ્મહસ્તે હૂઁ ફટ્ શ્રિયૈ નમઃ । શ્રિયૈ ફટ્ શ્રિયૈ નમઃ । શ્રિયૈ ફટ્ શ્રીં નમઃ । શ્રિયે શ્રીદ નમઃ સ્વાહા શ્રીફટ્ ।। અસ્યાઙ્ગાનિ નવોક્તાનિ તેષ્વેકઞ્ચ સમાશ્રયેત્ । ત્રિલક્ષમેકલક્ષં વા જપ્ત્વાક્ષાવ્જૈસ્ચ ભૂતિદઃ ।। ૩૦૮.

શ્રી દેવીને વિજય માટે વંદન. ગૌરી મહાબલાને બંધન માટે વંદન. હૂં, મહાકાય, કમળહસ્ત, હૂં ફટ્, શ્રીને વંદન. શ્રીને ફટ્, શ્રીં, શ્રીને વંદન. શ્રીને શ્રીદને વંદન, સ્વાહા, શ્રીફટ્. આ નવ અંગો છે; તેમાં એકને ધારણ કરવો. ત્રણ લાખ કે એક લાખ જાપ અને બીજથી સંપત્તિ મળે છે.

શ્રીગેહે વિષ્ણુગેહે વા શ્રિયં પૂજ્ય ધનં લભેત્ । આજ્યાક્તૈસ્તણ્ડુલૈર્લ્લક્ષં જુહુયાત્ ખાદિરાનલે ।। ૩૦૮.

શ્રીના ઘર કે વિષ્ણુના ઘરમાં શ્રીનું પૂજન કરવાથી ધન મળે છે. ઘી અને તાંદળથી એક લાખ આહુતિ ખાદિરની અગ્નિમાં આપવી.

રાજા વશ્યો ભવેદ્‌વૃદ્ધિઃ શ્રીશ્ચ સ્યાદુત્તરોત્તરં । સર્ષપામ્ભોભિષેકેણ નશ્યન્તે શકલા ગ્રહાઃ ।। ૩૦૮.

રાજા વશમાં થાય છે, વૃદ્ધિ અને શ્રી સતત વધે છે. રાયડા અને પાણીના અભિષેકથી ગ્રહદોષો નાશ પામે છે.

વિલ્વલક્ષ્હુતા લક્ષ્મીર્વિત્તવૃદ્ધિશ્ચ જાયતે । શક્રવેશ્મ ચતુર્દ્વારં હૃદયે ચિન્તયેદથ ।। ૩૦૮.

ભૂખ અને ગરીબી દૂર થાય છે, ધન અને વૃદ્ધિ થાય છે. પછી હૃદયમાં ચારે બાજુ દ્વારવાળું ઇન્દ્રનું મહેલ ધ્યાનમાં લાવવું.

બલાકાં વામનાં શ્યામાં શ્વેતપઙ્કજધારિણીમ્ । ઊદ્‌ર્ધ્વવાહુદ્વયં ધ્યાયેત્ક્રીડન્તીં દ્વારિ પૂર્વવત્ ।। ૩૦૮.

પૂર્વ દ્વારે, સફેદ બગલ જેવી, નાની, શ્યામવર્ણની, સફેદ કમળ ધારણ કરનારી, બંને હાથ ઊંચા રાખીને રમતી દેવીનું ધ્યાન કરવું.

હરિતાં દોર્દ્વયેનોદ્‌ર્ધ્વમુદ્વહન્તીં સિતામ્બુજમ્ । ધ્યાયેદ્વિભીષિકાં નામ શ્રીદૂતીં દ્વારિ પશ્ચિમે ।। ૩૦૮.

પશ્ચિમ દ્વારે, હરિત વર્ણની, બંને હાથ ઊંચા કરીને સફેદ કમળ પકડીને, શ્રીની દૂતી વિભીષિકા નામની દેવીનું ધ્યાન કરવું.

શાઙ્કરીમુત્તરે દ્વારિ તન્મધ્યેઽષ્ટદલપઙ્કજમ્ । વાસુદેવઃ સઙ્કર્ષણઃ પ્રદ્યુમ્નસ્ચાનિરુદ્ધકઃ ।। ૩૦૮.

ઉત્તર દ્વારે શાંકરીનું ધ્યાન કરવું. મધ્યમાં અષ્ટદળ કમળ પર વસુદેવ, સંકર્ષણ, પ્રદ્યુમ્ન અને અનિરુદ્ધનું ધ્યાન કરવું.

ધ્યેયાસ્તે પદ્મપત્રેષુ શઙ્કચક્રગદાધરાઃ । અઞ્જનક્ષીરકાશ્મીરહેમાભાસ્તે સુવાસસઃ ।। ૩૦૮.

આ દેવતાઓનું કમળની પાંખડીઓ પર, શંખ, ચક્ર અને ગદા પકડીને, કાજળ, દૂધ, કેશર અને સોનાની જેમ તેજસ્વી અને સુંદર વસ્ત્રોમાં ધ્યાન કરવું.

આગ્નેયાદિષુ પત્રેષુ ગુગ્ગુલુશ્ચ કુરુણ્ટકઃ । દમકઃ શલિલશ્ચૈતિ હસ્તિના રજતપ્રભાઃ ।। ૩૦૮.૧૧ હેમકુમ્ભધરાશ્ચૈતે કર્ણિકાયાં શ્રિયં સ્મરેત્ । સ્વેતગન્ધાંશુકામેકરૌમ્યમાલાશ્ત્રધારિણીં ।। ૩૦૮.

આગ્નેય દિશાથી શરૂ કરીને પાંખડીઓ પર ગુગ્ગળ, કુરૂંટક, દમક અને પાણી, ચાંદી જેવો તેજ ધરાવતા, અને હાથી સાથે સ્થાપિત કરવું. આ બધા સોનાના કળશ પકડીને, કર્ણિકામાં શ્રીનું ધ્યાન કરવું, સફેદ વસ્ત્ર, એકમોતીની માળા અને શસ્ત્ર ધારણ કરનારી.

ધ્યાત્વા સપરિવારાન્તામભ્યર્ચ્ય સકલં લભેત્ । દ્રોણાવ્જપુષ્પશ્રીવૃક્ષપર્ણં મૂદ્‌ર્ધ્નિ ન ધારયેત્ ।। ૩૦૮.

સંપૂર્ણ પરિવાર સાથે શ્રીનું ધ્યાન અને પૂજન કરીને સર્વે ફળ પ્રાપ્ત થાય છે. દ્રોણ વૃક્ષની પાંદડી, ફૂલ અને શ્રી વૃક્ષની પાંદડી કદી માથા પર ન પહેરવી.