અગ્નિપુરાણમ્

ત્રયોદશે વાયવી ચ મુખવાહ્યાઙ્ગસાદનમ્ । રક્તાન્નગન્ધમાલ્યાદ્યૈર્બલિઃ પઞ્ચદલૈઃ સ્નપેત્ ।। ૨૯૯.

તેરમી દિવસે, વાયવી માટે મોઢા અને અંગોનું શુદ્ધિકરણ કરવું. લાલ ભાત, સુગંધિત ફૂલમાળા અને અન્ય વસ્તુઓ સાથે બલિ આપવી, અને પાંચ પાંદડાં વડે સ્નાન કરાવવું.

રાજીનિસ્વદલૈર્ધૂપો યક્ષિણી ચ ચતુર્દશે । ચેષ્ટા શૂલં જ્વરો દાહો માંસભક્ષાદિકૈર્બલિઃ ।। ૨૯૯.

ચૌદમી દિવસે, રાજીણીના પાંદડાં વડે ધૂપ કરવું; યક્ષિણીને સંબોધવું, અને છેદન, તાવ, દાહ, માંસભક્ષણ તથા અન્ય ક્રિયાઓ સાથે બલિ આપવી.

સ્નાનાદિ પૂર્વવચ્છાન્ત્યૈ મુણ્ડિકાર્ત્તિસ્ત્રિપઞ્ચકે । તચ્ચેષ્ટાસૃક્‌શ્રવઃ શશ્વત્કુર્ય્યાન્માતૃચિકિત્સનમ્ ।। ૨૯૯.

શાંતિ માટે સ્નાન અને અન્ય વિધિઓ પહેલા જે રીતે કરવામાં આવ્યા હતા, એ જ રીતે કરવી; મુંડન વિધિ ત્રણ કે પાંચ વસ્તુઓ વડે કરવી; માતાઓના ઉપચાર માટે હંમેશા રક્ત અને સ્રાવ સંબંધિત ક્રિયાઓ કરવી.

વાનરી ષોડશી ભૂમૌ પતેન્નિદ્રા સદા જ્વરઃ । પાયસાદ્યૈસ્ત્રિરાત્રઞ્ચ બલિઃ સ્નાનાદિ પૂર્વવત્ ।। ૨૯૯.

સોળમી દિવસે, વાનરી જમીન પર પડી જાય છે; નિંદ્રા અને તાવ સતત રહે છે; ત્રણ રાત સુધી પાયસ અને અન્ય વસ્તુઓ વડે બલિ આપવી, અને સ્નાન તથા અન્ય વિધિઓ પહેલા જે રીતે કરવામાં આવ્યા હતા, એ જ રીતે કરવી.

ગન્ધવતી સપ્તદશે ગાત્રોદ્વેગઃ પ્રરોદનમ્ । કુલ્માષાદ્યૈર્બલિઃ સ્નાનધૂપલેપાદિ પૂર્વવત્ ।। ૨૯૯.

સત્તરમી દિવસે, ગંધવતી શરીરમાં ઉદ્વેગ અને રડવું કરાવે છે; કુલમાશ અને અન્ય વસ્તુઓ વડે બલિ આપવી, તથા સ્નાન, ધૂપ અને લેપ પહેલા જે રીતે કરવામાં આવ્યા હતા, એ જ રીતે કરવું.

ઓં નમો ભગવતિ ચામુણ્ડે મુઞ્ચ મુઞ્ચ બલિં બાલિકાં વા । બલિં ગૃહ્ણ ગૃહ્ણ જય જય વસ વસ । સર્વત્ર બલિદાનેઽયં રક્ષાકૃત્ પઠ્યતે મનુઃ ।। ૨૯૯.

'ૐ ભગવતી ચામુંડાને નમન, બલિ છોડો, છોડો, બાળકી કે બાળક હોય; બલિ લો, લો, વિજય મેળવો, મેળવો, નિવાસ કરો, નિવાસ કરો. સર્વ બલિદાને આ મંત્ર રક્ષણ માટે પઠવામાં આવે છે.'

બ્રહ્મા વિષ્ણુઃ શિવઃ સ્કન્દો ગૌરીલક્ષઅમીર્ગણઆદયઃ । રક્ષન્તુ ચ જ્વરાભ્યાન્તં મુઞ્ચન્તુ ચ કુમારકમ્ ।। ૨૯૯.

બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ, સ્કંદ, ગૌરી, લક્ષ્મી, ગણ અને અન્ય લોકો તાવથી રક્ષણ કરે છે અને બાળકને મુક્ત કરે છે.

ધન્વન્તરિરુવાચ શય્યા તુ દણ્ડિસાજેશપાવકશ્ચતુરાનનઃ । સર્વ્વાર્થસાધકમિદં વીજં પિણ્ડાર્થમુચ્યતે ।। ૩૦૧.

ધન્વંતરીએ કહ્યું: શય્યા, દંડ, આસન, અગ્નિ અને ચતુરાનન—આ બીજ સર્વ કામના પૂર્ણ કરે છે અને પિંડ માટે કહેવાય છે.

સ્વયં દીર્ઘસ્વરાકગ્યઞ્ચ વીજેષ્વઙ્ગાનિ સર્વશઃ । ખાતં સાધુ વિષઞ્ચૈવ સનિન્દું સકલં તથા ।। ૩૦૧.

દરેક બીજ લાંબા સ્વર અને 'ક' અક્ષર સાથે ઉચ્ચારવું; બધા અંગો તેમાં સામેલ છે; ખાડો, સારા, વિષ, ચંદ્ર અને બધી વસ્તુઓ પણ એ જ રીતે.

ગણસ્ય પઞ્ચ વીજાનિ પૃથગ્દૃષ્ટફલં મહત્ । ગણં જયાય નમઃ એકદંષ્ટ્રાય અચલકર્ણિને ગજવક્તાય મહોદરહસ્તાય ૩૦૧.

ગણ માટે પાંચ બીજ છે, દરેકથી મહાન ફળ મળે છે; 'ગણને નમન, એકદંતને, અચલકર્ણને, ગજમુખને, મહોદર અને હસ્તવાળાને.'

ગણાધિપતયે ગણેશ્વરાય ગણનાયકાય ગણક્રીડાય । દિગ્દલે પૂજયેન્નમૂર્ત્તીઃ પુરાવચ્ચાઙ્ગપઞ્ચકમ્ ।। ૩૦૧.

ગણના અધિપતિ, ગણેશ્વર, ગણનાયક, ગણક્રીડાને; દિશાઓમાં પૂર્વની જેમ, પાંચ અંગો સાથે મૂર્તિઓનું પૂજન કરવું.

મધ્યામાતર્જ્જનીમધ્યાગતાઙ્ગુષ્ઠૌ સમુષ્ટિકૌ । ચુર્ભુજો મોદકાઢ્યો દણ્ડપાશાઙ્કુશાન્વિતઃ ।। ૩૦૧.

મધ્યમાં મધ્યમ અને તर्जની, અંગૂઠા જોડાયેલા; ચાર હાથ, મોઢક ધરાવતો, દંડ, પાશ અને અંકુશ સાથે.

દન્તભક્ષધરં રક્તં સાબ્જં પાશાઙ્કુશૈર્વૃતમ્ । પૂજયેત્તં ચતુર્થ્યાઞ્ચ વિશેષેનાથ નિત્યશઃ ।। ૩૦૧.

ટૂટી દાંત ધરાવતો, લાલ રંગનો, કમળ સાથે, પાશ અને અંકુશથી ઘેરાયેલો; ચતુર્થીના દિવસે અને હંમેશા વિશેષ પૂજન કરવું.

શ્વેતાર્કમૂલેન કૃતં સર્વ્વાપ્તિઃ સ્યાત્તિલૈર્ઘૃતૈઃ । તણ્ડુલૈર્દધિમધ્વાજ્યૈઃ સૌભાગ્યં વશ્યતા ભવેત્ ।। ૩૦૧.

શ્વેત અર્કના મૂળથી બનાવેલ, તિલ અને ઘી વડે સર્વ સિદ્ધિ મળે છે; તંદુર, દહીં, મધ અને ઘી વડે સૌભાગ્ય અને વશીકરણ પ્રાપ્ત થાય છે.

ઘોષાસૃક્પ્રાણધાત્વર્દી દણ્ડી માર્ત્તણ્ડભૈરવઃ । ધર્મ્માર્થકામમોક્ષાણાં કર્ત્તા વિમ્બપુટાવૃતઃ ।। ૩૦૧.

ધ્વનિ, રક્ત, શ્વાસ અને તત્વો દંડધારી માર્તંડ ભૈરવ દ્વારા જાળવાય છે; તે ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષના કર્તા છે, વિંબપુટથી આવરાયેલ.

હ્રસ્વાઃ સ્યુર્મૂર્ત્તયઃ પઞ્ચ દીર્ઘા અઙ્ગાનિ તસ્ય ચ । સિન્દૂરારુણમીશાને વામાર્દ્ધદયિતં રવિં ।। ૩૦૧.

પાંચ મૂર્તિઓ ટૂંકી છે, અને તેના અંગો લાંબા છે; ઇશાન દિશામાં તે સિંધૂર રંગનો છે, ડાબી બાજુના પ્રિય છે, અને રવિ છે.

આગ્નેયાદિષુ કોણેષુ કુજમન્દાહિકેતવઃ । સ્નાત્વા વિધિવદાદિત્યમારાધ્યાર્ઘ્યપુરઃસરં ।। ૩૦૧.

અગ્નિ અને બીજા દિશાઓના ખૂણામાં મંગળ, બુધ, શનિ અને શુક્રને સ્થાપિત કરો; પછી નિયમ પ્રમાણે સ્નાન કરીને, સૌર્યને અર્ઘ્ય અર્પણ કરીને પૂજા કરો.

કૃતાન્તમૈશે નિર્મ્માલ્યં તેજશ્ચણ્ડાય દીપિતં । રોચના કુઙ્કુમં વારિ રક્તાગન્ધાક્ષતાઙ્કુરાઃ ।। ૩૦૧.

મૃત્યુના દેવને વણજોડેલા ફૂલમાળા અને તેજસ્વી દીવો અર્પણ કરો; પીળું રંગ, કુંકુમ, પાણી, લાલ સુગંધિત અક્ષત અને અંકુરો પણ ચઢાવો.

વેણુવીજયવાઃ શાલિશ્યામાકતિલરાજિકાઃ । જવાપુષ્પાન્વિતાં દત્વા પાત્રૈઃ શિરસિ ધાર્ય્ય તત્ ।। ૩૦૧.

વાંસ, વીષના બીજ, શાલિ, કાળી ઉડદ, તલ અને રાયડા સાથે જવા ફૂલો પણ આપી, વાસણમાં મુકી માથા પર ધરો.

જાનુભ્યામવનીઙ્ગત્વા સૂર્ય્યાયાર્ઘ્યં નિવેદયેત્ । સ્વવિદ્યામન્ત્રિતૈઃ કુમ્ભૈર્નવભિઃ પ્રાર્ચ્ય વૈ મહાન્ ।। ૩૦૧.

ઘૂંટણથી જમીનને સ્પર્શ કરીને, સૌર્યને અર્ઘ્ય અર્પણ કરો; પોતાની વિદ્યા અને મંત્રથી નવ કળશથી મહાન દેવની પૂજા કરો.

ગ્ર્હાદિશાન્તયે સ્નાનં જપ્ત્વાર્ક્ક સર્વમાપ્નુયાત્ । સંગ્રામવિજયં સાગ્નિં વીજદોષં સવિન્દુકં ।। ૩૦૧.

ઘરના શાંતિ માટે સ્નાન કરીને, સૌર્યના નામનો જાપ કરો અને સર્વ લાભ મેળવો; યુદ્ધમાં વિજય, અગ્નિથી શુદ્ધિ, બીજના દોષ દૂર થાય અને ચંદ્ર સાથે લાભ મળે.

ન્યસ્ય મૂર્દ્ધાદિપાદાન્તં મૂલં પૂજ્ય તુ મુદ્રયા । સ્વાઙ્ગાનિ ચ યથાન્યાસમાત્માનં ભાવયેદ્રવિં ।। ૩૦૧.

મૂળને માથાથી પગ સુધી રાખીને, મુદ્રાથી પૂજા કરો; પોતાના અંગોને નિયમ પ્રમાણે ગોઠવો અને પોતાને સૌર્યરૂપે ધ્યાનમાં લો.

ધ્યાનઞ્ચ મારણસ્તમ્ભે પીતમાપ્યાયને સિતમ્ । રિપુઘાતવિધૌ કૃષ્ણં મોહયેચ્છક્રચાપવત્ ।। ૩૦૧.

વિનાશ અને સ્થંભન માટે ધ્યાનમાં પીળો રંગ લો; પોષણ માટે સફેદ, શત્રુના વિનાશ માટે કાળો રંગ અપનાવો અને ઇન્દ્રધનુષ જેવું મોહન કરો.

યોઽભિષેકજપધ્યાનપૂજાહોમપરઃ સદા । તેજસ્વી હ્યજયઃ શ્રીમાન્ સમુદ્રાદૌ જયં લભેત્ ।। ૩૦૧.

જે હંમેશા અભિષેક, જાપ, ધ્યાન, પૂજા અને હોમમાં તત્પર રહે છે, તે તેજસ્વી, અજય, સમૃદ્ધ અને દરિયે પણ વિજય મેળવે છે.

તામ્બૂલાદાવિદં ન્યસ્ય જપ્ત્વા દદ્યાદુશીરકં । ન્યસ્તવીજેન હસ્તેન સ્પર્શનં તદ્વશે સ્મૃતમ્।। ૩૦૧.

પાન મુકી જાપ કર્યા પછી ઉશીર આપો; બીજ પર હાથ રાખીને સ્પર્શ કરવું તે તેના વશમાં ગણાય છે.

અગ્નિરુવાચ વાક્કર્મ્મપાર્શ્વયુક્શુક્રતોકકૃતે મતો પ્લવઃ । હુતાન્તા દેશવર્ણેયં વિદ્યા મુખ્યા સરસ્વતી ।। ૩૦૨.

અગ્નિ બોલ્યા: વાણી, કર્મ અને બાજુઓ માટે પલડો માનવામાં આવે છે; હોમ પછી સ્થાન અને રંગનું વર્ણન થાય છે અને મુખ્ય વિદ્યા સરસ્વતી છે.

અક્ષારાશી વર્ણલક્ષં જપેત્ સ મતિમાન્ ભવેત્ । અત્રિઃ સવહ્નિર્વામાક્ષિવિન્દુરિન્દ્રાય હૃત્પરઃ ।। ૩૦૨.

જે એક લાખ અક્ષરોનો જાપ કરે છે, તે બુદ્ધિમાન બને છે; અત્રિ, અગ્નિ, ડાબું, ચંદ્ર, ઇન્દ્ર અને હૃદય એ ધ્યેય છે.

વજ્રપદ્મધરં શક્રં પીતમાવાહ્ય પૂજયેત્ । નિયુતં હોમયેદાજ્યતિલાંસ્તેનાભિષેચયેત્ ।। ૩૦૨.

વજ્ર અને કમળ ધારણ કરનાર ઇન્દ્રને પીળા રંગમાં આવાહન કરીને પૂજા કરો; હજારો ઘી અને તલ હોમ કરો અને એથી અભિષેક કરો.