અગ્નિપુરાણમ્

ક્ષીરં પૂર્વ્વે દદેન્મધ્યેઽહનિ ધૂપશ્ચ સર્પિષા । પઞ્ચભઙ્ગેન તત્ સ્નાનં ચતુર્થે પિઙ્ગલાર્ત્તિહૃત્ ।। ૨૯૯.

પહેલા દૂધ આપવું, પછી દિવસના મધ્યમાં ઘીથી ધૂપ કરવો; પાંચ વસ્તુઓથી સ્નાન કરાવવું અને ચોથીમાં પિંગલા ગ્રહીનું દુઃખ દૂર કરવું.

તનુઃ શીતા પૂતિગન્ધઃ શોષઃ સ મ્રિયતે ધ્રુવમ્ । પઞ્ચમી લલના ગાત્રસાદઃ સ્યાન્મુખશોષણં ।। ૨૯૯.

શરીર ઠંડું પડી જાય છે, દુર્ગંધ ફેલાય છે, સૂકાઈ જાય છે અને નિશ્ચિત રીતે મૃત્યુ પામે છે; પાંચમા દિવસે જીભ અને અંગો નબળા પડે છે, અને મોઢું સૂકાઈ જાય છે.

અપાનઃ પીતવર્ણશ્ચ મત્સ્યાદ્યૈર્દ્દક્ષઇણે બલિઃ । ષણઅમાસે પઙ્કજા ચેષ્ટા રોદનં વિકૃતઃ સ્વરઃ ।। ૨૯૯.

અપાન વાયુ પીળા રંગનો થઈ જાય છે, અને દક્ષિણ દિશામાં માછલી વગેરેની ભેટ અર્પણ થાય છે; છઠ્ઠા મહિને શરીર કમળની જેમ હલન-ચલન કરે છે, રડવું થાય છે અને અવાજ વિક્રુતિ પામે છે.

મત્સ્યમાંસસુરાભક્તપુષ્પગન્ધાદિભિર્બલિઃ । સપ્તમે તુ નિરાહારા પૂતિગન્ધાદિદન્તરુક્ ।। ૨૯૯.

માછલી, માંસ, દારૂ, ભોજન અને ફૂલોની સુગંધથી ભેટ અર્પણ થાય છે; સાતમા દિવસે ઉપવાસ થાય છે, દુર્ગંધ ફેલાય છે અને દાંત તથા મોઢામાં દુખાવા થાય છે.

પિષ્ટમાંસસુરામાંસૈર્બલિઃ સ્યાદ્યમુનાષ્ટમે । વિસ્ફોટશોષણાદ્યં સ્યાત્ તચ્ચિકિત્સાન્ન કારયેત્ ।। ૨૯૯.

આઠમા દિવસે પીસેલું માંસ, દારૂ અને માંસથી ભેટ અર્પણ થાય છે; ફોડા, સૂકાઈ જવું અને આવા લક્ષણો દેખાય છે, અને કોઈ સારવાર કરવી નથી.

નવમે કુમ્ભકર્ણ્યાર્ત્તો જ્વરી ચ્છર્દ્દતિ પાલકમ્ । રોદનં માંસકુલ્માષમદ્યાદ્યૈર્વૈશ્વકે બલિઃ ।। ૨૯૯.

નવમા દિવસે પીડિત વ્યક્તિ કુંભકર્ણની જેમ વર્તે છે, તાવ આવે છે અને પિત્ત ઉલટી કરે છે; રડવું થાય છે, અને માંસ, દાળ, દારૂ વગેરેની ભેટ વૈશ્વદેવને અર્પણ થાય છે.

દશમે તાપસી ચેષ્ટા નિરાહારોક્ષઇમીલનમ્ । ઘણ્ટા પતાકા પિષ્ટોક્તા સુરામાંસબલિઃ સમે ।। ૨૯૯.

દસમા દિવસે વર્તન તપસ્વી જેવું હોય છે, ઉપવાસ થાય છે અને આંખો ખુલ્લી રહે છે; ઘંટ અને ધ્વજ રાખવામાં આવે છે, અને પીસેલા લોટ, દારૂ અને માંસથી ભેટ પહેલાંની જેમ અર્પણ થાય છે.

રાક્ષસ્યેકાદશી પીડ઼ા નેત્રાદ્યં ન ચિકિત્સનમ્ । ચઞ્ચલા દ્વાદશે શ્વાસઃ ત્રાસાદિકવિચેષ્ટિતમ્ ।। ૨૯૯.

અગિયારમા દિવસે રાક્ષસી આંખથી શરૂ થતી પીડા આપે છે, અને કોઈ સારવાર નથી; બારમા દિવસે શ્વાસ ચંચળ થાય છે, ભયથી હલન-ચલન થાય છે.

બલિઃ પૂર્વઽથ મધ્યાહ્ને કુલ્માષાદ્યૈસ્તિલાદિભિઃ । યાતના તુ દ્વિતીયેઽબ્દે યાતનં રોદનાદિકમ્ ।। ૨૯૯.

સવાર અને મધ્યાહ્ને દાળ, તલ વગેરેથી ભેટ અર્પણ થાય છે; બીજા વર્ષે યાતના, રડવું અને અન્ય દુખ થાય છે.

તિલમાંસમદ્યમાંસૈર્બલિઃ સ્નાનાદિ પૂર્વવત્ । તૃતીયે રોદની કમ્પો રોદનં રક્તમૂત્રકં ।। ૨૯૯.

તલ, માંસ, દારૂ અને માંસથી ભેટ, સ્નાન અને અન્ય વિધિ પહેલાંની જેમ થાય છે; ત્રીજા વર્ષે રડવું, કંપન અને લોહીવાળું મૂત્ર થાય છે.

ગુડ઼ૌદનં તિલાપૂપઃ પ્રતિમા તિલપિષ્ટજા । તિલસ્નાનં પઞ્ચપત્રૈર્ધૂપો રાજફલત્વચા ।। ૨૯૯.

ઘણું ભાત, તલના પાંઉ અને તલના લોટથી બનેલી પ્રતિમા ઉપયોગમાં આવે છે; તલથી સ્નાન, પાંચ પાંદડાની ધૂપ અને રાજફળના છાલથી ધૂપ કરાય છે.

ચતુર્થે ચટકાશોફો જ્વરઃ સર્વ્વાઙ્ગસાદનમ્ । મત્સ્યમાંસતિલાદ્યૈશ્ચ બલિઃ સ્નાનઞ્ચ ધૂપનમ્ ।। ૨૯૯.

ચોથા વર્ષે ગાલમાં સોજો, તાવ અને બધા અંગો નબળા પડે છે; માછલી, માંસ, તલ વગેરેથી ભેટ, સ્નાન અને ધૂપ થાય છે.

ચઞ્ચલા પઞ્ચમેઽબ્દે તુ જ્વરસ્ત્રાસોઽઙ્ગસાદનમ્ । માંસૌદનાદ્યૈશ્ચ વલિર્મેષશ્રૃઙ્ગેણ ધૂપનમ્ ।। ૨૯૯.

પાંચમા વર્ષે ચંચળતા, તાવ, ભય અને અંગો નબળા પડે છે; માંસભાત વગેરેથી ભેટ, અને મેષના શિંગથી ધૂપ થાય છે.

પલાશોદુમ્બરાશ્વત્થવટબિલ્વદલામ્બુધૃક્ । ષષ્ઠેઽબ્દે ધાવનીશોષો વૈરસ્યં૩ ગાત્રસાદનમ્ ।। ૨૯૯.

છઠ્ઠા વર્ષે પલાશ, ઉદુંબર, અશ્વત્થ, વટ અને બિલ્વના પાંદડાથી પાણી બનાવાય છે; દોડવું, સૂકાઈ જવું, સ્વાદ ન રહેવું અને અંગો નબળા પડે છે.

સપ્તાહોભિર્બલિઃ પૂર્વૈર્ધૂપસ્નાનઞ્ચ ભઙ્ગકૈઃ । સ્પ્તમે યમુનાચ્છર્દિરવચોહાસરોદનમ્ ।। ૨૯૯.

સાત દિવસ સુધી પહેલાંની જેમ ભેટ, ધૂપ અને ભાંગથી સ્નાન થાય છે; સાતમા વર્ષે યમુના દ્વારા ઉલટી, ગૂંજી ન બોલવું, હસવું અને રડવું થાય છે.

માંસપાયસમદ્યાદ્યૈર્બલિઃ સ્નાનઞ્ચ ધૂપનમ્ । અષ્ટમે વા જાતવેદા નિરાહારં પ્રરોદનમ્ ।। ૨૯૯.

માંસ, પાયસ, દારૂ વગેરેથી ભેટ, સ્નાન અને ધૂપ થાય છે; આઠમા વર્ષે પીડિત વ્યક્તિ ભોજન વિના રહે છે અને રડવા લાગે છે.

કૃશરાપૂપદધ્યાદ્યૈર્બલિઃ સ્નાનઞ્ચ ધૂપનમ્ । કાલાબ્દે નવમે વાહ્વોરાસ્ફોટો ગર્જનં ભયમ્ ।। ૨૯૯.

ખીચડી, પાંઉ, દહીં વગેરેથી ભેટ, સ્નાન અને ધૂપ થાય છે; નવમા વર્ષે હાથ પર ફોડા, ગર્જન અને ભય થાય છે.

બલિઃ સ્યાત્ કૃશરાપૂપશક્તુકુલ્માસપાયસૈઃ । દશમેઽબ્દે કલહંસી દાહોઽઙ્ગકૃશતા જ્વરઃ ।। ૨૯૯.

ખીચડી, પાંઉ, શાક્તુ, દાળ અને પાયસથી ભેટ અર્પણ થાય છે; દસમા વર્ષે જંગલી હંસ જેવું વર્તન, દાહ, અંગો સુકાઈ જવું અને તાવ આવે છે.

પૌલિકાપૂપદધ્યન્નૈઃ પઞ્ચરાત્રં બલિં હરેત્ । નિમ્બધૂપકુષ્ઠલેપ એકાદશમકે ગ્રહી ।। ૨૯૯.

પૌલિકા પાંઉ, દહીં અને ભાતથી પાંચ રાત સુધી ભેટ અર્પણ થાય છે; અગિયારમા વર્ષે નીમની ધૂપ અને કુષ્ટથી લેપ પીડિત માટે કરાય છે.

દેવદૂતી નિષ્ઠુરવાક્ બલિર્લેપાદિ પૂર્વવત્ । બલિકા દ્વાદશે સ્વાસો બલીર્લેપાદિ પૂર્વવત્ ।। ૨૯૯.

દેવદૂતી, જેની વાણી કઠોર છે, તેને પહેલા જે રીતે બલિ અને લેપ કરવામાં આવ્યા હતા, એ જ રીતે કરવું. બારમી દિવસે, સ્વાસો માટે પણ, પહેલા જે રીતે બલિ અને લેપ કરવામાં આવ્યા હતા, એ જ રીતે કરવું.

ત્રયોદશે વાયવી ચ મુખવાહ્યાઙ્ગસાદનમ્ । રક્તાન્નગન્ધમાલ્યાદ્યૈર્બલિઃ પઞ્ચદલૈઃ સ્નપેત્ ।। ૨૯૯.

તેરમી દિવસે, વાયવી માટે મોઢા અને અંગોનું શુદ્ધિકરણ કરવું. લાલ ભાત, સુગંધિત ફૂલમાળા અને અન્ય વસ્તુઓ સાથે બલિ આપવી, અને પાંચ પાંદડાં વડે સ્નાન કરાવવું.

રાજીનિસ્વદલૈર્ધૂપો યક્ષિણી ચ ચતુર્દશે । ચેષ્ટા શૂલં જ્વરો દાહો માંસભક્ષાદિકૈર્બલિઃ ।। ૨૯૯.

ચૌદમી દિવસે, રાજીણીના પાંદડાં વડે ધૂપ કરવું; યક્ષિણીને સંબોધવું, અને છેદન, તાવ, દાહ, માંસભક્ષણ તથા અન્ય ક્રિયાઓ સાથે બલિ આપવી.

સ્નાનાદિ પૂર્વવચ્છાન્ત્યૈ મુણ્ડિકાર્ત્તિસ્ત્રિપઞ્ચકે । તચ્ચેષ્ટાસૃક્‌શ્રવઃ શશ્વત્કુર્ય્યાન્માતૃચિકિત્સનમ્ ।। ૨૯૯.

શાંતિ માટે સ્નાન અને અન્ય વિધિઓ પહેલા જે રીતે કરવામાં આવ્યા હતા, એ જ રીતે કરવી; મુંડન વિધિ ત્રણ કે પાંચ વસ્તુઓ વડે કરવી; માતાઓના ઉપચાર માટે હંમેશા રક્ત અને સ્રાવ સંબંધિત ક્રિયાઓ કરવી.

વાનરી ષોડશી ભૂમૌ પતેન્નિદ્રા સદા જ્વરઃ । પાયસાદ્યૈસ્ત્રિરાત્રઞ્ચ બલિઃ સ્નાનાદિ પૂર્વવત્ ।। ૨૯૯.

સોળમી દિવસે, વાનરી જમીન પર પડી જાય છે; નિંદ્રા અને તાવ સતત રહે છે; ત્રણ રાત સુધી પાયસ અને અન્ય વસ્તુઓ વડે બલિ આપવી, અને સ્નાન તથા અન્ય વિધિઓ પહેલા જે રીતે કરવામાં આવ્યા હતા, એ જ રીતે કરવી.

ગન્ધવતી સપ્તદશે ગાત્રોદ્વેગઃ પ્રરોદનમ્ । કુલ્માષાદ્યૈર્બલિઃ સ્નાનધૂપલેપાદિ પૂર્વવત્ ।। ૨૯૯.

સત્તરમી દિવસે, ગંધવતી શરીરમાં ઉદ્વેગ અને રડવું કરાવે છે; કુલમાશ અને અન્ય વસ્તુઓ વડે બલિ આપવી, તથા સ્નાન, ધૂપ અને લેપ પહેલા જે રીતે કરવામાં આવ્યા હતા, એ જ રીતે કરવું.

ઓં નમો ભગવતિ ચામુણ્ડે મુઞ્ચ મુઞ્ચ બલિં બાલિકાં વા । બલિં ગૃહ્ણ ગૃહ્ણ જય જય વસ વસ । સર્વત્ર બલિદાનેઽયં રક્ષાકૃત્ પઠ્યતે મનુઃ ।। ૨૯૯.

'ૐ ભગવતી ચામુંડાને નમન, બલિ છોડો, છોડો, બાળકી કે બાળક હોય; બલિ લો, લો, વિજય મેળવો, મેળવો, નિવાસ કરો, નિવાસ કરો. સર્વ બલિદાને આ મંત્ર રક્ષણ માટે પઠવામાં આવે છે.'

બ્રહ્મા વિષ્ણુઃ શિવઃ સ્કન્દો ગૌરીલક્ષઅમીર્ગણઆદયઃ । રક્ષન્તુ ચ જ્વરાભ્યાન્તં મુઞ્ચન્તુ ચ કુમારકમ્ ।। ૨૯૯.

બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ, સ્કંદ, ગૌરી, લક્ષ્મી, ગણ અને અન્ય લોકો તાવથી રક્ષણ કરે છે અને બાળકને મુક્ત કરે છે.

ધન્વન્તરિરુવાચ શય્યા તુ દણ્ડિસાજેશપાવકશ્ચતુરાનનઃ । સર્વ્વાર્થસાધકમિદં વીજં પિણ્ડાર્થમુચ્યતે ।। ૩૦૧.

ધન્વંતરીએ કહ્યું: શય્યા, દંડ, આસન, અગ્નિ અને ચતુરાનન—આ બીજ સર્વ કામના પૂર્ણ કરે છે અને પિંડ માટે કહેવાય છે.