અગ્નિપુરાણમ્

વલિઃ પૂર્વૈવ મત્સ્યાદ્યૈર્ધૂપલેપે ચ હિઙ્ગુલા । વચાસિદ્ધાર્થલશુનૈશ્ચોદ્‌ર્ધ્વગ્રાહી મહાગ્રહી ।। ૨૯૯.

પહેલાની ગ્રહી માટે, માછલી વગેરેથી બલિ આપવી અને હિંગળથી ધૂપ કરવો; ઉપર પકડી લેતી મહાગ્રહી માટે વચા, સિદ્ધાર્થ અને લસણ ઉપયોગ કરવું.

ઉદ્વેજનોદ્‌ર્ધ્વનિઃશ્વાસઃ સ્વમુષ્ટિદ્વયખાદનં । રક્તચન્દનકુષ્ઠાદ્યૈર્ધૂપયેલ્લેપયેચ્છિશું ।। ૨૯૯.

ઉલટપલટ, ઉપર શ્વાસ લેવું અને બંને હાથથી ખાવું હોય ત્યારે, લાલ ચંદન, કુષ્ટ અને એ જેવી વસ્તુઓથી બાળકને ધૂપ અને લગાડવું.

કપિરોમનખૈર્ધૂપો દશમી રોદની ગ્રરી । તચ્ચેષ્ટા રોદનં શશ્વત્ સુગન્ધો નીલવર્ણતા ।। ૨૯૯.

દસમી, રોદની ગ્રહી માટે, વાંદરાના વાળ અને નખથી ધૂપ કરવો; તેના લક્ષણો છે સતત રડવું, સુગંધ અને નીલ રંગ.

ધૂપો નિમ્બેન ભૂતોગ્રરાજીસર્જ્જરસૈર્લ્લિપેત્ । બર્લિ વહિર્હરેલ્લાજકુલ્માષકવકોદનમ્ ।। ૨૯૯.

નીમ, ભૂતોગ્ર, રાજી અને સર્જના રસથી ધૂપ કરવો; બલિ માટે ઘરમાં બહાર ભણેલા જવાર, લાજા, કુલમાશ અને કોદ્રવ આપવું.

યાવત્ત્રયોદશાહં સ્યાદેવં ધૂપાદિકા ક્રિયા । ગૃહ્ણાતિ માસિકં વત્સં પૂતનાસઙ્કુલી ગ્રહી ।। ૨૯૯.

આ ધૂપ અને સંબંધિત વિધિઓ ત્રેવીસ દિવસ સુધી ચાલુ રાખવી; પૂતનાસંકુલી નામની ગ્રહી માસિક બાળકને પકડી લે છે.

કાકવદ્રોદનં સ્વાસો મૂત્રગન્વોઽક્ષિમીલનં । ગોમૂત્રસ્નપનં ત્સ્ય ગોદન્તેન ચ ધૂપનમ્ ।। ૨૯૯.

કાગલ જેવી રડવાની, ઊંચી શ્વાસ, મૂત્ર અને વિટ પાડી, આંખો બંધ કરવી; ગાયના મૂત્રથી સ્નાન અને ગોદંતીથી ધૂપ કરવો.

પીતવસ્ત્રં દદેદ્રક્તસ્રગ્ગન્ધૌ તૈલદીપકઃ । ત્રિવિધં પાયસમ્મદ્યં તિલમાસઞ્ચતુર્વ્વિધમ્ ।। ૨૯૯.

પીળા કપડા, લાલ ફૂલની વણ, સુગંધિત વસ્તુઓ અને તેલના દીવો આપવો; ત્રણ પ્રકારની ખીર, મધ, તલ અને ચાર પ્રકારના દાળ આપવું.

કરઞ્જાધો યમદિશિ સપ્તાહં તૈર્બલિં હરેત્ । દ્વિમાસિકઞ્ચ મુકુટા વપુઃ શીતઞ્ચ શીતલં ।। ૨૯૯.

દક્ષિણ દિશામાં કરંજ અને અન્ય વસ્તુઓથી સાત દિવસ બલિ આપવી; બે માસના બાળક માટે મુકુટ પહેરાવવું અને શરીર ઠંડું રાખવું.

છર્દ્દિઃ સ્યાન્મુખશોષાદિપુષ્પગન્ધાંશુકાનિ ચ । અપૂપમોદનં દોપઃ કૃષ્ણં નીરાદિ ધૂપકમ્ ।। ૨૯૯.

ઉલટી, મોઢું સુકાવું અને કપડાંમાં ફૂલની સુગંધ; અપૂપ અને ભાત આપવો, કાળો નીર અને અન્ય વસ્તુઓથી ધૂપ કરવો.

તૃતીયે ગોમુખી નિદ્રા સવિણ્મુત્રપ્રરોદનમ્ । યવાઃ પ્રિયઙ્ગુઃ પલનં કુલ્માષં શાકમોદનમ્ ।। ૨૯૯.

ત્રીજી, ગોમુખી ગ્રહીમાં, ઊંઘ, મૂત્ર અને વિટ સાથે રડવું; જવાર, પ્રિયંગુ, પલાન, કુલમાશ અને શાકભાત આપવો.

ક્ષીરં પૂર્વ્વે દદેન્મધ્યેઽહનિ ધૂપશ્ચ સર્પિષા । પઞ્ચભઙ્ગેન તત્ સ્નાનં ચતુર્થે પિઙ્ગલાર્ત્તિહૃત્ ।। ૨૯૯.

પહેલા દૂધ આપવું, પછી દિવસના મધ્યમાં ઘીથી ધૂપ કરવો; પાંચ વસ્તુઓથી સ્નાન કરાવવું અને ચોથીમાં પિંગલા ગ્રહીનું દુઃખ દૂર કરવું.

તનુઃ શીતા પૂતિગન્ધઃ શોષઃ સ મ્રિયતે ધ્રુવમ્ । પઞ્ચમી લલના ગાત્રસાદઃ સ્યાન્મુખશોષણં ।। ૨૯૯.

શરીર ઠંડું પડી જાય છે, દુર્ગંધ ફેલાય છે, સૂકાઈ જાય છે અને નિશ્ચિત રીતે મૃત્યુ પામે છે; પાંચમા દિવસે જીભ અને અંગો નબળા પડે છે, અને મોઢું સૂકાઈ જાય છે.

અપાનઃ પીતવર્ણશ્ચ મત્સ્યાદ્યૈર્દ્દક્ષઇણે બલિઃ । ષણઅમાસે પઙ્કજા ચેષ્ટા રોદનં વિકૃતઃ સ્વરઃ ।। ૨૯૯.

અપાન વાયુ પીળા રંગનો થઈ જાય છે, અને દક્ષિણ દિશામાં માછલી વગેરેની ભેટ અર્પણ થાય છે; છઠ્ઠા મહિને શરીર કમળની જેમ હલન-ચલન કરે છે, રડવું થાય છે અને અવાજ વિક્રુતિ પામે છે.

મત્સ્યમાંસસુરાભક્તપુષ્પગન્ધાદિભિર્બલિઃ । સપ્તમે તુ નિરાહારા પૂતિગન્ધાદિદન્તરુક્ ।। ૨૯૯.

માછલી, માંસ, દારૂ, ભોજન અને ફૂલોની સુગંધથી ભેટ અર્પણ થાય છે; સાતમા દિવસે ઉપવાસ થાય છે, દુર્ગંધ ફેલાય છે અને દાંત તથા મોઢામાં દુખાવા થાય છે.

પિષ્ટમાંસસુરામાંસૈર્બલિઃ સ્યાદ્યમુનાષ્ટમે । વિસ્ફોટશોષણાદ્યં સ્યાત્ તચ્ચિકિત્સાન્ન કારયેત્ ।। ૨૯૯.

આઠમા દિવસે પીસેલું માંસ, દારૂ અને માંસથી ભેટ અર્પણ થાય છે; ફોડા, સૂકાઈ જવું અને આવા લક્ષણો દેખાય છે, અને કોઈ સારવાર કરવી નથી.

નવમે કુમ્ભકર્ણ્યાર્ત્તો જ્વરી ચ્છર્દ્દતિ પાલકમ્ । રોદનં માંસકુલ્માષમદ્યાદ્યૈર્વૈશ્વકે બલિઃ ।। ૨૯૯.

નવમા દિવસે પીડિત વ્યક્તિ કુંભકર્ણની જેમ વર્તે છે, તાવ આવે છે અને પિત્ત ઉલટી કરે છે; રડવું થાય છે, અને માંસ, દાળ, દારૂ વગેરેની ભેટ વૈશ્વદેવને અર્પણ થાય છે.

દશમે તાપસી ચેષ્ટા નિરાહારોક્ષઇમીલનમ્ । ઘણ્ટા પતાકા પિષ્ટોક્તા સુરામાંસબલિઃ સમે ।। ૨૯૯.

દસમા દિવસે વર્તન તપસ્વી જેવું હોય છે, ઉપવાસ થાય છે અને આંખો ખુલ્લી રહે છે; ઘંટ અને ધ્વજ રાખવામાં આવે છે, અને પીસેલા લોટ, દારૂ અને માંસથી ભેટ પહેલાંની જેમ અર્પણ થાય છે.

રાક્ષસ્યેકાદશી પીડ઼ા નેત્રાદ્યં ન ચિકિત્સનમ્ । ચઞ્ચલા દ્વાદશે શ્વાસઃ ત્રાસાદિકવિચેષ્ટિતમ્ ।। ૨૯૯.

અગિયારમા દિવસે રાક્ષસી આંખથી શરૂ થતી પીડા આપે છે, અને કોઈ સારવાર નથી; બારમા દિવસે શ્વાસ ચંચળ થાય છે, ભયથી હલન-ચલન થાય છે.

બલિઃ પૂર્વઽથ મધ્યાહ્ને કુલ્માષાદ્યૈસ્તિલાદિભિઃ । યાતના તુ દ્વિતીયેઽબ્દે યાતનં રોદનાદિકમ્ ।। ૨૯૯.

સવાર અને મધ્યાહ્ને દાળ, તલ વગેરેથી ભેટ અર્પણ થાય છે; બીજા વર્ષે યાતના, રડવું અને અન્ય દુખ થાય છે.

તિલમાંસમદ્યમાંસૈર્બલિઃ સ્નાનાદિ પૂર્વવત્ । તૃતીયે રોદની કમ્પો રોદનં રક્તમૂત્રકં ।। ૨૯૯.

તલ, માંસ, દારૂ અને માંસથી ભેટ, સ્નાન અને અન્ય વિધિ પહેલાંની જેમ થાય છે; ત્રીજા વર્ષે રડવું, કંપન અને લોહીવાળું મૂત્ર થાય છે.

ગુડ઼ૌદનં તિલાપૂપઃ પ્રતિમા તિલપિષ્ટજા । તિલસ્નાનં પઞ્ચપત્રૈર્ધૂપો રાજફલત્વચા ।। ૨૯૯.

ઘણું ભાત, તલના પાંઉ અને તલના લોટથી બનેલી પ્રતિમા ઉપયોગમાં આવે છે; તલથી સ્નાન, પાંચ પાંદડાની ધૂપ અને રાજફળના છાલથી ધૂપ કરાય છે.

ચતુર્થે ચટકાશોફો જ્વરઃ સર્વ્વાઙ્ગસાદનમ્ । મત્સ્યમાંસતિલાદ્યૈશ્ચ બલિઃ સ્નાનઞ્ચ ધૂપનમ્ ।। ૨૯૯.

ચોથા વર્ષે ગાલમાં સોજો, તાવ અને બધા અંગો નબળા પડે છે; માછલી, માંસ, તલ વગેરેથી ભેટ, સ્નાન અને ધૂપ થાય છે.

ચઞ્ચલા પઞ્ચમેઽબ્દે તુ જ્વરસ્ત્રાસોઽઙ્ગસાદનમ્ । માંસૌદનાદ્યૈશ્ચ વલિર્મેષશ્રૃઙ્ગેણ ધૂપનમ્ ।। ૨૯૯.

પાંચમા વર્ષે ચંચળતા, તાવ, ભય અને અંગો નબળા પડે છે; માંસભાત વગેરેથી ભેટ, અને મેષના શિંગથી ધૂપ થાય છે.

પલાશોદુમ્બરાશ્વત્થવટબિલ્વદલામ્બુધૃક્ । ષષ્ઠેઽબ્દે ધાવનીશોષો વૈરસ્યં૩ ગાત્રસાદનમ્ ।। ૨૯૯.

છઠ્ઠા વર્ષે પલાશ, ઉદુંબર, અશ્વત્થ, વટ અને બિલ્વના પાંદડાથી પાણી બનાવાય છે; દોડવું, સૂકાઈ જવું, સ્વાદ ન રહેવું અને અંગો નબળા પડે છે.

સપ્તાહોભિર્બલિઃ પૂર્વૈર્ધૂપસ્નાનઞ્ચ ભઙ્ગકૈઃ । સ્પ્તમે યમુનાચ્છર્દિરવચોહાસરોદનમ્ ।। ૨૯૯.

સાત દિવસ સુધી પહેલાંની જેમ ભેટ, ધૂપ અને ભાંગથી સ્નાન થાય છે; સાતમા વર્ષે યમુના દ્વારા ઉલટી, ગૂંજી ન બોલવું, હસવું અને રડવું થાય છે.

માંસપાયસમદ્યાદ્યૈર્બલિઃ સ્નાનઞ્ચ ધૂપનમ્ । અષ્ટમે વા જાતવેદા નિરાહારં પ્રરોદનમ્ ।। ૨૯૯.

માંસ, પાયસ, દારૂ વગેરેથી ભેટ, સ્નાન અને ધૂપ થાય છે; આઠમા વર્ષે પીડિત વ્યક્તિ ભોજન વિના રહે છે અને રડવા લાગે છે.

કૃશરાપૂપદધ્યાદ્યૈર્બલિઃ સ્નાનઞ્ચ ધૂપનમ્ । કાલાબ્દે નવમે વાહ્વોરાસ્ફોટો ગર્જનં ભયમ્ ।। ૨૯૯.

ખીચડી, પાંઉ, દહીં વગેરેથી ભેટ, સ્નાન અને ધૂપ થાય છે; નવમા વર્ષે હાથ પર ફોડા, ગર્જન અને ભય થાય છે.

બલિઃ સ્યાત્ કૃશરાપૂપશક્તુકુલ્માસપાયસૈઃ । દશમેઽબ્દે કલહંસી દાહોઽઙ્ગકૃશતા જ્વરઃ ।। ૨૯૯.

ખીચડી, પાંઉ, શાક્તુ, દાળ અને પાયસથી ભેટ અર્પણ થાય છે; દસમા વર્ષે જંગલી હંસ જેવું વર્તન, દાહ, અંગો સુકાઈ જવું અને તાવ આવે છે.

પૌલિકાપૂપદધ્યન્નૈઃ પઞ્ચરાત્રં બલિં હરેત્ । નિમ્બધૂપકુષ્ઠલેપ એકાદશમકે ગ્રહી ।। ૨૯૯.

પૌલિકા પાંઉ, દહીં અને ભાતથી પાંચ રાત સુધી ભેટ અર્પણ થાય છે; અગિયારમા વર્ષે નીમની ધૂપ અને કુષ્ટથી લેપ પીડિત માટે કરાય છે.