અગ્નિપુરાણમ્

આજમૂત્રૈર્લિપેત્ કૃષ્ણાસેવ્યાપામાર્ગચન્દનૈઃ । ગોશ્રૃઙ્ગદન્તકેશૈશ્ચ ધૂપયેત્ પૂર્વવદ્વલિઃ ।। ૨૯૯.

બકરીના મૂત્ર, કૃષ્ણાસેવ્યા, અપામારગ અને ચંદનથી લિપન કરવું; ગાયના શિંગ, દાંત અને વાળથી, પહેલા જેવું ધૂપ કરવું અને નિર્ધારિત બલિ આપવું.

ગ્રહી ત્રિરાત્રે ઘણ્ઠાલી તચ્ચેષ્ટા ક્રન્દનં મુહુઃ । જૃમ્ભણં સ્વનિતન્ત્રાસો ગાત્રોદ્વેગમરોચનં ।। ૨૯૯.

ત્રીજી રાતે ઘંટાળી નામની ગ્રહી આવે છે; એના લક્ષણો છે: વારંવાર રડવું, ઉંઘ આવવી, કાંપવું, અવાજથી ડરવું, શરીરમાં બેચેની અને ભૂખ ન લાગવી.

કેશરાઞ્જનગોહસ્તિદન્તં સાજપયો લિપેત્ । નખરાજીવિલ્વદલૈર્ધૂપયેચ્ચ બલિં હરેત્ ।। ૨૯૯.

કેશરાંજન, ગાયના દાંત અને હાથીના દાંત સાથે, બકરીના દૂધથી લિપન કરવું; નખરાજી અને બિલ્વના પાનથી ધૂપ કરવું અને નિર્ધારિત બલિ આપવું.

ગ્રહી ચતુર્થી કાકોલી ગાત્રોદ્વેગપ્રરોચનં । ફેનોદ્‌ગ્ણરો દિશો દ़તકેશેન ધૂપયેત્ ।। ૨૯૯.

ચોથી પ્રકારની ગ્રહી, કાકોલી, શરીરમાં ઉલટપલટ અને ચિંતા લાવે છે; પીડિત બાળકના વાળ અને ઝાકળથી દિશાઓમાં ધૂપ કરવો.

ગજદન્તાહિનિર્મ્મોકવાજિમૂત્રપ્રલેપનં । સરાજીનિમ્બપત્રેણ ધૂતકેશેન ધૂતકેશેન ધૂપયેત્ ।। ૨૯૯.

હાથીના દાંત, સાપની ત્વચા અને ઘોડાની મૂત્રથી લપસી બનાવીને લગાડવી; રાજા નીમના પાન અને પીડિત બાળકના વાળથી ધૂપ કરવો.

હંસાધિકા પઞ્ચમી સ્યાજ્જૃમ્ભાશ્વાસોદ્‌ર્ધ્વધારિણી । મુષ્ટિબન્ધશ્ચ તચ્ચેષ્ટા બલિં મત્સ્યાદિના હરેત્ ।। ૨૯૯.

પાંચમી, હંસાધિકા, ઊંઘ આવવી, ઊંચી શ્વાસ લેવી અને ઉપર જોવું, મુઠી બાંધવી અને આવા લક્ષણો આવે; માછલી અને એ જેવી વસ્તુઓથી બલિ આપવી.

મેષશ્રૃડ્ગબલાલોધ્રશિલાતાલૈઃ શિશું લિપેત્ । ફટ્કારી તુ ગ્રહી ષષ્ઠી ભયમોહપ્રરોદનં ।। ૨૯૯.

મેષના શિંગા, બલા, લોધ્રા અને પથ્થર એલોયથી બાળકને લગાડવું; છઠ્ઠી ગ્રહી, ફટકારી, ડર, ભ્રમ અને રડવું લાવે છે.

નિરાહરોઽહ્ગવિક્ષેણો હરેન્મત્સ્યાદિના બલિં । રાજીગુગ્ગુલુકુષ્ઠે ભદન્તાદ્યૈર્ધૂપલેપનૈઃ ।। ૨૯૯.

ઉપવાસ અને અંગોમાં ઉલટપલટ હોય ત્યારે, માછલી વગેરેથી બલિ આપવી; રાજી, ગુગ્ગુલુ, કુષ્ટ, ભદંત અને એ જેવી વસ્તુઓથી ધૂપ અને લગાડવું.

સપ્તમે મુક્તકેશ્યાર્ત્તઃ પૂતિગન્ધો વિજૃમ્ભણં । સાદઃ પ્રરોદનઙ્ગાસો ધૂપો વ્યાઘ્રનશૈર્લિપેત્ ।। ૨૯૯.

સાતમીમાં, પીડિત બાળકના વાળ વિખેરાયેલા, દુર્ગંધ, ઊંઘ આવવી, કમજોરી, સતત રડવું અને ઉધરસ હોય; વ્યાઘ્રનશથી ધૂપ અને લગાડવું.

વચાગોમયગોમૂત્રેઃ શ્રીદણઅડી ચાષ્ટમે ગ્રહી । દિશો નિરીક્ષણં જિહ્વાચાલનઙ્કાસરોદનં ।। ૨૯૯.

આઠમી ગ્રહી, શ્રીદંડિમાં, વચા, ગાયનું લોટ અને ગાયનું મૂત્ર ઉપયોગ કરવું; દિશાઓમાં જોવું, જીભ હલાવવી અને સતત ઉધરસ લક્ષણ છે.

વલિઃ પૂર્વૈવ મત્સ્યાદ્યૈર્ધૂપલેપે ચ હિઙ્ગુલા । વચાસિદ્ધાર્થલશુનૈશ્ચોદ્‌ર્ધ્વગ્રાહી મહાગ્રહી ।। ૨૯૯.

પહેલાની ગ્રહી માટે, માછલી વગેરેથી બલિ આપવી અને હિંગળથી ધૂપ કરવો; ઉપર પકડી લેતી મહાગ્રહી માટે વચા, સિદ્ધાર્થ અને લસણ ઉપયોગ કરવું.

ઉદ્વેજનોદ્‌ર્ધ્વનિઃશ્વાસઃ સ્વમુષ્ટિદ્વયખાદનં । રક્તચન્દનકુષ્ઠાદ્યૈર્ધૂપયેલ્લેપયેચ્છિશું ।। ૨૯૯.

ઉલટપલટ, ઉપર શ્વાસ લેવું અને બંને હાથથી ખાવું હોય ત્યારે, લાલ ચંદન, કુષ્ટ અને એ જેવી વસ્તુઓથી બાળકને ધૂપ અને લગાડવું.

કપિરોમનખૈર્ધૂપો દશમી રોદની ગ્રરી । તચ્ચેષ્ટા રોદનં શશ્વત્ સુગન્ધો નીલવર્ણતા ।। ૨૯૯.

દસમી, રોદની ગ્રહી માટે, વાંદરાના વાળ અને નખથી ધૂપ કરવો; તેના લક્ષણો છે સતત રડવું, સુગંધ અને નીલ રંગ.

ધૂપો નિમ્બેન ભૂતોગ્રરાજીસર્જ્જરસૈર્લ્લિપેત્ । બર્લિ વહિર્હરેલ્લાજકુલ્માષકવકોદનમ્ ।। ૨૯૯.

નીમ, ભૂતોગ્ર, રાજી અને સર્જના રસથી ધૂપ કરવો; બલિ માટે ઘરમાં બહાર ભણેલા જવાર, લાજા, કુલમાશ અને કોદ્રવ આપવું.

યાવત્ત્રયોદશાહં સ્યાદેવં ધૂપાદિકા ક્રિયા । ગૃહ્ણાતિ માસિકં વત્સં પૂતનાસઙ્કુલી ગ્રહી ।। ૨૯૯.

આ ધૂપ અને સંબંધિત વિધિઓ ત્રેવીસ દિવસ સુધી ચાલુ રાખવી; પૂતનાસંકુલી નામની ગ્રહી માસિક બાળકને પકડી લે છે.

કાકવદ્રોદનં સ્વાસો મૂત્રગન્વોઽક્ષિમીલનં । ગોમૂત્રસ્નપનં ત્સ્ય ગોદન્તેન ચ ધૂપનમ્ ।। ૨૯૯.

કાગલ જેવી રડવાની, ઊંચી શ્વાસ, મૂત્ર અને વિટ પાડી, આંખો બંધ કરવી; ગાયના મૂત્રથી સ્નાન અને ગોદંતીથી ધૂપ કરવો.

પીતવસ્ત્રં દદેદ્રક્તસ્રગ્ગન્ધૌ તૈલદીપકઃ । ત્રિવિધં પાયસમ્મદ્યં તિલમાસઞ્ચતુર્વ્વિધમ્ ।। ૨૯૯.

પીળા કપડા, લાલ ફૂલની વણ, સુગંધિત વસ્તુઓ અને તેલના દીવો આપવો; ત્રણ પ્રકારની ખીર, મધ, તલ અને ચાર પ્રકારના દાળ આપવું.

કરઞ્જાધો યમદિશિ સપ્તાહં તૈર્બલિં હરેત્ । દ્વિમાસિકઞ્ચ મુકુટા વપુઃ શીતઞ્ચ શીતલં ।। ૨૯૯.

દક્ષિણ દિશામાં કરંજ અને અન્ય વસ્તુઓથી સાત દિવસ બલિ આપવી; બે માસના બાળક માટે મુકુટ પહેરાવવું અને શરીર ઠંડું રાખવું.

છર્દ્દિઃ સ્યાન્મુખશોષાદિપુષ્પગન્ધાંશુકાનિ ચ । અપૂપમોદનં દોપઃ કૃષ્ણં નીરાદિ ધૂપકમ્ ।। ૨૯૯.

ઉલટી, મોઢું સુકાવું અને કપડાંમાં ફૂલની સુગંધ; અપૂપ અને ભાત આપવો, કાળો નીર અને અન્ય વસ્તુઓથી ધૂપ કરવો.

તૃતીયે ગોમુખી નિદ્રા સવિણ્મુત્રપ્રરોદનમ્ । યવાઃ પ્રિયઙ્ગુઃ પલનં કુલ્માષં શાકમોદનમ્ ।। ૨૯૯.

ત્રીજી, ગોમુખી ગ્રહીમાં, ઊંઘ, મૂત્ર અને વિટ સાથે રડવું; જવાર, પ્રિયંગુ, પલાન, કુલમાશ અને શાકભાત આપવો.

ક્ષીરં પૂર્વ્વે દદેન્મધ્યેઽહનિ ધૂપશ્ચ સર્પિષા । પઞ્ચભઙ્ગેન તત્ સ્નાનં ચતુર્થે પિઙ્ગલાર્ત્તિહૃત્ ।। ૨૯૯.

પહેલા દૂધ આપવું, પછી દિવસના મધ્યમાં ઘીથી ધૂપ કરવો; પાંચ વસ્તુઓથી સ્નાન કરાવવું અને ચોથીમાં પિંગલા ગ્રહીનું દુઃખ દૂર કરવું.

તનુઃ શીતા પૂતિગન્ધઃ શોષઃ સ મ્રિયતે ધ્રુવમ્ । પઞ્ચમી લલના ગાત્રસાદઃ સ્યાન્મુખશોષણં ।। ૨૯૯.

શરીર ઠંડું પડી જાય છે, દુર્ગંધ ફેલાય છે, સૂકાઈ જાય છે અને નિશ્ચિત રીતે મૃત્યુ પામે છે; પાંચમા દિવસે જીભ અને અંગો નબળા પડે છે, અને મોઢું સૂકાઈ જાય છે.

અપાનઃ પીતવર્ણશ્ચ મત્સ્યાદ્યૈર્દ્દક્ષઇણે બલિઃ । ષણઅમાસે પઙ્કજા ચેષ્ટા રોદનં વિકૃતઃ સ્વરઃ ।। ૨૯૯.

અપાન વાયુ પીળા રંગનો થઈ જાય છે, અને દક્ષિણ દિશામાં માછલી વગેરેની ભેટ અર્પણ થાય છે; છઠ્ઠા મહિને શરીર કમળની જેમ હલન-ચલન કરે છે, રડવું થાય છે અને અવાજ વિક્રુતિ પામે છે.

મત્સ્યમાંસસુરાભક્તપુષ્પગન્ધાદિભિર્બલિઃ । સપ્તમે તુ નિરાહારા પૂતિગન્ધાદિદન્તરુક્ ।। ૨૯૯.

માછલી, માંસ, દારૂ, ભોજન અને ફૂલોની સુગંધથી ભેટ અર્પણ થાય છે; સાતમા દિવસે ઉપવાસ થાય છે, દુર્ગંધ ફેલાય છે અને દાંત તથા મોઢામાં દુખાવા થાય છે.

પિષ્ટમાંસસુરામાંસૈર્બલિઃ સ્યાદ્યમુનાષ્ટમે । વિસ્ફોટશોષણાદ્યં સ્યાત્ તચ્ચિકિત્સાન્ન કારયેત્ ।। ૨૯૯.

આઠમા દિવસે પીસેલું માંસ, દારૂ અને માંસથી ભેટ અર્પણ થાય છે; ફોડા, સૂકાઈ જવું અને આવા લક્ષણો દેખાય છે, અને કોઈ સારવાર કરવી નથી.

નવમે કુમ્ભકર્ણ્યાર્ત્તો જ્વરી ચ્છર્દ્દતિ પાલકમ્ । રોદનં માંસકુલ્માષમદ્યાદ્યૈર્વૈશ્વકે બલિઃ ।। ૨૯૯.

નવમા દિવસે પીડિત વ્યક્તિ કુંભકર્ણની જેમ વર્તે છે, તાવ આવે છે અને પિત્ત ઉલટી કરે છે; રડવું થાય છે, અને માંસ, દાળ, દારૂ વગેરેની ભેટ વૈશ્વદેવને અર્પણ થાય છે.

દશમે તાપસી ચેષ્ટા નિરાહારોક્ષઇમીલનમ્ । ઘણ્ટા પતાકા પિષ્ટોક્તા સુરામાંસબલિઃ સમે ।। ૨૯૯.

દસમા દિવસે વર્તન તપસ્વી જેવું હોય છે, ઉપવાસ થાય છે અને આંખો ખુલ્લી રહે છે; ઘંટ અને ધ્વજ રાખવામાં આવે છે, અને પીસેલા લોટ, દારૂ અને માંસથી ભેટ પહેલાંની જેમ અર્પણ થાય છે.

રાક્ષસ્યેકાદશી પીડ઼ા નેત્રાદ્યં ન ચિકિત્સનમ્ । ચઞ્ચલા દ્વાદશે શ્વાસઃ ત્રાસાદિકવિચેષ્ટિતમ્ ।। ૨૯૯.

અગિયારમા દિવસે રાક્ષસી આંખથી શરૂ થતી પીડા આપે છે, અને કોઈ સારવાર નથી; બારમા દિવસે શ્વાસ ચંચળ થાય છે, ભયથી હલન-ચલન થાય છે.

બલિઃ પૂર્વઽથ મધ્યાહ્ને કુલ્માષાદ્યૈસ્તિલાદિભિઃ । યાતના તુ દ્વિતીયેઽબ્દે યાતનં રોદનાદિકમ્ ।। ૨૯૯.

સવાર અને મધ્યાહ્ને દાળ, તલ વગેરેથી ભેટ અર્પણ થાય છે; બીજા વર્ષે યાતના, રડવું અને અન્ય દુખ થાય છે.