અગ્નિપુરાણમ્

ઓં સુભદ્રાયૈ નમઃ ઓં સુપ્રભાયૈ નમઃ । યાન્યૌષધાનિ ગૃહ્યન્તે વિદાનેન વિના જનૈઃ ।। ૨૯૮.

ઓમ સુભદ્રાને નમસ્કાર, ઓમ સુપ્રભાને નમસ્કાર. જે ઔષધિઓ લોકો યોગ્ય જ્ઞાન વિના લે છે—

તેષાં વીજન્ત્વયા ગ્રાહ્યમિતિ બ્રહ્માઽવ્રવીચ્ચ નામ્ । તામ્પ્રણમ્યોષધીમ્પશ્ચાત્ યવાન્ પ્રક્ષિપ્ય મુષ્ટિના ।। ૨૯૮.

તેના બીજ તું લેવું જોઈએ, એવું બ્રહ્માએ કહ્યું. એ ઔષધિઓને વંદન કર્યા પછી, મુઠીથી જવાર ઉમેરવું જોઈએ.

દશ જપ્ત્વા મન્ત્રમિદં નમસ્કુર્ય્યાત્તદૌષધં । ત્વામુદ્ધરામ્યૂદ્‌ર્ધ્વનેત્રામનેનૈવ ચ ભક્ષયેત્ ।। ૨૯૮.

આ મંત્રને દસ વખત જપ કર્યા પછી, એ ઔષધિને નમસ્કાર કરવું. એ જ મંત્રથી, તેને માથા પર રાખીને પછી સેવન કરવું.

નમઃ પુરુષસિંહાય નમો ગોપાલકાય ચ । આત્મનૈવાભિજાનાતિ રણે કૃષ્ણપરાજયં ।। ૨૯૮.

પુરુષસિંહને નમસ્કાર, ગોપાલકને પણ નમસ્કાર. પોતે જ યુદ્ધમાં કૃષ્ણની હાર ઓળખે છે.

એતેન સત્યવાક્યેન અગદો મેઽસ્તુ સિધ્યતુ ।। નમો વૈદૂર્ય્યમાતે તન્ન રક્ષ માં સર્વવિષેભ્યો ગૌરિ ગાન્ધારિ ચાણ્ડાલિ માતઙ્ગિનિ સ્વાહા હરિમાયે । ઔષધાદૌ પ્રયોક્તવ્યો મન્ત્રોઽયં સ્થાવરે વિષે ।। ૨૯૮.

આ સાચા વચનથી મારી દવા સફળ થાય. ઓ વૈદૂર્ય માતા, મને બધા ઝેરથી બચાવ—ગૌરી, ગાંધારી, ચાંડાળી, માતંગિની, સ્વાહા, હરિમાયે. આ મંત્ર ઔષધિ શરૂ કરતાં પહેલા સ્થાવર ઝેર માટે ઉપયોગ કરવો.

ભુક્તમાત્રે સ્થિતે જ્વાલે પદ્મં શીતામ્બુસેવિતં । પાયયેત્સઘૃતં ક્ષૌદ્રં વિષઞ્ચેત્તદનન્તરં ।। ૨૯૮.

ઝેર ખાધા પછી, એ અંદર રહે ત્યારે, ઠંડા પાણીથી ઠંડું કરેલું પદ્મ, ઘી અને મધ સાથે આપવું જોઈએ, જો તરત જ ઝેરની આશંકા હોય.

અગ્નિરુવાચ બાલતન્ત્રં પ્રવક્ષ્યામિ બાલાદિગ્રહમર્દ્દનં । અથ જાતદિને વત્સં ગ્રહી ગૃહ્ણાતિ પાપિની ।। ૨૯૯.

અગ્નિએ કહ્યું: હવે હું બાળકો માટેની સારવાર અને બાળગ्रहના નાશ વિશે કહું છું. જન્મના દિવસે, પાપી ગ્રહી વાછરાને પકડી લે છે.

ગાત્રોદ્વેગો નિરાહારો નાનાગ્રીવાવિવર્ત્તનં । તચ્ચેષ્ટિતમિદં તત્સ્યાન્માતૃણાઞ્ચ બલં હરેત્ ।। ૨૯૯.

શરીરમાં બેચેની, ખાવાનું ના કહેવું, ગળાને અલગ-અલગ રીતે વાળવું—આ એના લક્ષણો છે, અને એ માતાઓની તાકાત પણ લઈ લે છે.

મત્સ્યમાંસસુરાભક્ષ્યગન્ધસ્રગ્ધૂપદીપકૈઃ । લિમ્પેચ્ચ ધાતકીલોધ્રમઞ્જિષ્ઠાતાલચન્દનૈઃ ।। ૨૯૯.

માછલી, માંસ, દારૂ, ફૂલમાળા, ધૂપ અને દીવા જેવી સુગંધથી, ધાતકી, લોધ્રા, મંજીષ્ઠા, તાળ અને ચંદનથી લિપન કરવું.

મહિષાક્ષેણ ધૂપશ્ચ દ્વિરાત્રે ભીષણી ગ્રહી । તચ્ચેષ્ટા કાસનિશ્વાસૌ ગાત્રસઙ્ગોચનં મુહુઃ ।। ૨૯૯.

મહિષની આંખથી બે રાત સુધી ધૂપ કરવાથી ભયાનક ગ્રહી શાંત થાય છે. એના લક્ષણો છે: ખાંસી, ઉછાસ અને વારંવાર અંગો સંકોચાવવું.

આજમૂત્રૈર્લિપેત્ કૃષ્ણાસેવ્યાપામાર્ગચન્દનૈઃ । ગોશ્રૃઙ્ગદન્તકેશૈશ્ચ ધૂપયેત્ પૂર્વવદ્વલિઃ ।। ૨૯૯.

બકરીના મૂત્ર, કૃષ્ણાસેવ્યા, અપામારગ અને ચંદનથી લિપન કરવું; ગાયના શિંગ, દાંત અને વાળથી, પહેલા જેવું ધૂપ કરવું અને નિર્ધારિત બલિ આપવું.

ગ્રહી ત્રિરાત્રે ઘણ્ઠાલી તચ્ચેષ્ટા ક્રન્દનં મુહુઃ । જૃમ્ભણં સ્વનિતન્ત્રાસો ગાત્રોદ્વેગમરોચનં ।। ૨૯૯.

ત્રીજી રાતે ઘંટાળી નામની ગ્રહી આવે છે; એના લક્ષણો છે: વારંવાર રડવું, ઉંઘ આવવી, કાંપવું, અવાજથી ડરવું, શરીરમાં બેચેની અને ભૂખ ન લાગવી.

કેશરાઞ્જનગોહસ્તિદન્તં સાજપયો લિપેત્ । નખરાજીવિલ્વદલૈર્ધૂપયેચ્ચ બલિં હરેત્ ।। ૨૯૯.

કેશરાંજન, ગાયના દાંત અને હાથીના દાંત સાથે, બકરીના દૂધથી લિપન કરવું; નખરાજી અને બિલ્વના પાનથી ધૂપ કરવું અને નિર્ધારિત બલિ આપવું.

ગ્રહી ચતુર્થી કાકોલી ગાત્રોદ્વેગપ્રરોચનં । ફેનોદ્‌ગ્ણરો દિશો દ़તકેશેન ધૂપયેત્ ।। ૨૯૯.

ચોથી પ્રકારની ગ્રહી, કાકોલી, શરીરમાં ઉલટપલટ અને ચિંતા લાવે છે; પીડિત બાળકના વાળ અને ઝાકળથી દિશાઓમાં ધૂપ કરવો.

ગજદન્તાહિનિર્મ્મોકવાજિમૂત્રપ્રલેપનં । સરાજીનિમ્બપત્રેણ ધૂતકેશેન ધૂતકેશેન ધૂપયેત્ ।। ૨૯૯.

હાથીના દાંત, સાપની ત્વચા અને ઘોડાની મૂત્રથી લપસી બનાવીને લગાડવી; રાજા નીમના પાન અને પીડિત બાળકના વાળથી ધૂપ કરવો.

હંસાધિકા પઞ્ચમી સ્યાજ્જૃમ્ભાશ્વાસોદ્‌ર્ધ્વધારિણી । મુષ્ટિબન્ધશ્ચ તચ્ચેષ્ટા બલિં મત્સ્યાદિના હરેત્ ।। ૨૯૯.

પાંચમી, હંસાધિકા, ઊંઘ આવવી, ઊંચી શ્વાસ લેવી અને ઉપર જોવું, મુઠી બાંધવી અને આવા લક્ષણો આવે; માછલી અને એ જેવી વસ્તુઓથી બલિ આપવી.

મેષશ્રૃડ્ગબલાલોધ્રશિલાતાલૈઃ શિશું લિપેત્ । ફટ્કારી તુ ગ્રહી ષષ્ઠી ભયમોહપ્રરોદનં ।। ૨૯૯.

મેષના શિંગા, બલા, લોધ્રા અને પથ્થર એલોયથી બાળકને લગાડવું; છઠ્ઠી ગ્રહી, ફટકારી, ડર, ભ્રમ અને રડવું લાવે છે.

નિરાહરોઽહ્ગવિક્ષેણો હરેન્મત્સ્યાદિના બલિં । રાજીગુગ્ગુલુકુષ્ઠે ભદન્તાદ્યૈર્ધૂપલેપનૈઃ ।। ૨૯૯.

ઉપવાસ અને અંગોમાં ઉલટપલટ હોય ત્યારે, માછલી વગેરેથી બલિ આપવી; રાજી, ગુગ્ગુલુ, કુષ્ટ, ભદંત અને એ જેવી વસ્તુઓથી ધૂપ અને લગાડવું.

સપ્તમે મુક્તકેશ્યાર્ત્તઃ પૂતિગન્ધો વિજૃમ્ભણં । સાદઃ પ્રરોદનઙ્ગાસો ધૂપો વ્યાઘ્રનશૈર્લિપેત્ ।। ૨૯૯.

સાતમીમાં, પીડિત બાળકના વાળ વિખેરાયેલા, દુર્ગંધ, ઊંઘ આવવી, કમજોરી, સતત રડવું અને ઉધરસ હોય; વ્યાઘ્રનશથી ધૂપ અને લગાડવું.

વચાગોમયગોમૂત્રેઃ શ્રીદણઅડી ચાષ્ટમે ગ્રહી । દિશો નિરીક્ષણં જિહ્વાચાલનઙ્કાસરોદનં ।। ૨૯૯.

આઠમી ગ્રહી, શ્રીદંડિમાં, વચા, ગાયનું લોટ અને ગાયનું મૂત્ર ઉપયોગ કરવું; દિશાઓમાં જોવું, જીભ હલાવવી અને સતત ઉધરસ લક્ષણ છે.

વલિઃ પૂર્વૈવ મત્સ્યાદ્યૈર્ધૂપલેપે ચ હિઙ્ગુલા । વચાસિદ્ધાર્થલશુનૈશ્ચોદ્‌ર્ધ્વગ્રાહી મહાગ્રહી ।। ૨૯૯.

પહેલાની ગ્રહી માટે, માછલી વગેરેથી બલિ આપવી અને હિંગળથી ધૂપ કરવો; ઉપર પકડી લેતી મહાગ્રહી માટે વચા, સિદ્ધાર્થ અને લસણ ઉપયોગ કરવું.

ઉદ્વેજનોદ્‌ર્ધ્વનિઃશ્વાસઃ સ્વમુષ્ટિદ્વયખાદનં । રક્તચન્દનકુષ્ઠાદ્યૈર્ધૂપયેલ્લેપયેચ્છિશું ।। ૨૯૯.

ઉલટપલટ, ઉપર શ્વાસ લેવું અને બંને હાથથી ખાવું હોય ત્યારે, લાલ ચંદન, કુષ્ટ અને એ જેવી વસ્તુઓથી બાળકને ધૂપ અને લગાડવું.

કપિરોમનખૈર્ધૂપો દશમી રોદની ગ્રરી । તચ્ચેષ્ટા રોદનં શશ્વત્ સુગન્ધો નીલવર્ણતા ।। ૨૯૯.

દસમી, રોદની ગ્રહી માટે, વાંદરાના વાળ અને નખથી ધૂપ કરવો; તેના લક્ષણો છે સતત રડવું, સુગંધ અને નીલ રંગ.

ધૂપો નિમ્બેન ભૂતોગ્રરાજીસર્જ્જરસૈર્લ્લિપેત્ । બર્લિ વહિર્હરેલ્લાજકુલ્માષકવકોદનમ્ ।। ૨૯૯.

નીમ, ભૂતોગ્ર, રાજી અને સર્જના રસથી ધૂપ કરવો; બલિ માટે ઘરમાં બહાર ભણેલા જવાર, લાજા, કુલમાશ અને કોદ્રવ આપવું.

યાવત્ત્રયોદશાહં સ્યાદેવં ધૂપાદિકા ક્રિયા । ગૃહ્ણાતિ માસિકં વત્સં પૂતનાસઙ્કુલી ગ્રહી ।। ૨૯૯.

આ ધૂપ અને સંબંધિત વિધિઓ ત્રેવીસ દિવસ સુધી ચાલુ રાખવી; પૂતનાસંકુલી નામની ગ્રહી માસિક બાળકને પકડી લે છે.

કાકવદ્રોદનં સ્વાસો મૂત્રગન્વોઽક્ષિમીલનં । ગોમૂત્રસ્નપનં ત્સ્ય ગોદન્તેન ચ ધૂપનમ્ ।। ૨૯૯.

કાગલ જેવી રડવાની, ઊંચી શ્વાસ, મૂત્ર અને વિટ પાડી, આંખો બંધ કરવી; ગાયના મૂત્રથી સ્નાન અને ગોદંતીથી ધૂપ કરવો.

પીતવસ્ત્રં દદેદ્રક્તસ્રગ્ગન્ધૌ તૈલદીપકઃ । ત્રિવિધં પાયસમ્મદ્યં તિલમાસઞ્ચતુર્વ્વિધમ્ ।। ૨૯૯.

પીળા કપડા, લાલ ફૂલની વણ, સુગંધિત વસ્તુઓ અને તેલના દીવો આપવો; ત્રણ પ્રકારની ખીર, મધ, તલ અને ચાર પ્રકારના દાળ આપવું.

કરઞ્જાધો યમદિશિ સપ્તાહં તૈર્બલિં હરેત્ । દ્વિમાસિકઞ્ચ મુકુટા વપુઃ શીતઞ્ચ શીતલં ।। ૨૯૯.

દક્ષિણ દિશામાં કરંજ અને અન્ય વસ્તુઓથી સાત દિવસ બલિ આપવી; બે માસના બાળક માટે મુકુટ પહેરાવવું અને શરીર ઠંડું રાખવું.

છર્દ્દિઃ સ્યાન્મુખશોષાદિપુષ્પગન્ધાંશુકાનિ ચ । અપૂપમોદનં દોપઃ કૃષ્ણં નીરાદિ ધૂપકમ્ ।। ૨૯૯.

ઉલટી, મોઢું સુકાવું અને કપડાંમાં ફૂલની સુગંધ; અપૂપ અને ભાત આપવો, કાળો નીર અને અન્ય વસ્તુઓથી ધૂપ કરવો.