અગ્નિપુરાણમ્

ઋગ્‌દ્વિતીયા ત્રિજગતી તૃતીયા ત્રિષ્ટુબેવ ચ । અનુષ્ટુભો યજુસ્તિસ્ર આર્યોભિજ્ઞઃ સુસિદ્ધિભાક્ ।। ૨૯૬.

બીજું ઋગ્વેદ છંદસમાં છે, ત્રણ જગતીમાં છે, અને ત્રીજું તૃષ્ટુભમાં છે. યજુરમાં ત્રણ અનુષ્ટુપ છે; જે આર્યજ્ઞાને છે, તે સુસિદ્ધિ પામે છે.

ત્રૈલોક્યમોહનેનાપિ વિષવ્યાધ્યરિમર્દ્દનં । ઇઁ શ્રીઁ હ્રીઁ હ્રૈઁ હૂઁ ત્રૈલોક્યમોહનાય વિષ્ણવે નમઃ ।। ૨૯૬.

આ મંત્રથી ત્રણ લોકને મોહિત થાય છે, વિષ, રોગ અને દુશ્મન નાશ પામે છે: 'ઇં શ્રીં હ્રીં હ્રૈં હૂં—ત્રિલોકમોહન વિષ્ણુને નમન.'

ઓં હં ઇઁ ઉગ્રવીરં મહાવિષ્ણું જ્વલન્તં સર્વતોમુખં । નૃસિંહં ભીષણં ભદ્રં મૃત્યુમૃત્યુન્નમામ્યહં ।। ૨૯૬.

ૐ હં ઇં—ઉગ્રવીર, મહાવિષ્ણુ, ચમકતા, સર્વ દિશામાં મુખવાળા; નરસિંહ, ભયાનક, શુભ, મૃત્યુના મૃત્યુ—હું નમન કરું છું.

અયમેવ તુ પઞ્ચાઙ્ગો મન્ત્રઃ સર્વાર્થસાધકઃ । દ્વાદશાષ્ટાક્ષરૌ મન્ત્રૌ વિષવ્યાધિવિમર્દ્દનૌ ।। ૨૯૬.

આ જ પાંચ અંગોવાળો મંત્ર છે, જે સર્વ કામને સિદ્ધ કરે છે. દ્વાદશ અને અઠ્ઠ syllableવાળા મંત્રો વિષ અને રોગનો નાશ કરે છે.

કુબ્જિકા ત્રિપુરા ગૌરી ચન્દ્રિકા વિષહારિણી । પ્રસાદમન્ત્રો વિષહૃદાયુરારોગ્યવર્દ્ધનં ।। ૨૯૬.

કુબ્જિકા, ત્રિપુરા, ગૌરી, ચન્દ્રિકા, વિષહારીણી—પ્રસાદમંત્ર વિષ દૂર કરે છે અને આયુષ્ય તથા આરોગ્ય વધારે છે.

સૌરો વિનાયકસ્તદ્વદ્રુદ્રમન્ત્રાઃ સદાખિલાઃ ।। ૨૯૬.

સૂર્ય અને વિનાયકના મંત્રો પણ હંમેશા રુદ્રમંત્રો છે.

એકદ્વિત્રિચતુર્વીજઃ કૃષ્ણચક્રાઙ્ગપઞ્ચકઃ । ગોપીજનવલ્લભાય સ્વાહા સર્વાર્થસાધકઃ ।। ૨૯૭.

એક, બે, ત્રણ કે ચાર બીજવાળું, પાંચ કાળાં ચક્રવાળાં અંગો ધરાવતું, ગોપીજનવલ્લભને સ્વાહા સાથે અર્પણ કરેલું, સર્વ કામનાઓ પૂર્ણ કરે છે.

ઓં નમો ભગવતે રુદ્રાય પ્રેતાધિપતયે ગુત્ત્વ ગર્જ્જ ભ્રામય મુઞ્ચ મુહ્ય કટ આવિશ સુવર્ણપતઙ્ગ રુદ્રો જ્ઞાપયતિ ઠ । પાતાલક્ષોભમન્ત્રોયં મન્ત્રણાદ્વિષનાશનઃ । દંશકાહિદંશે સદ્યો દષ્ટઃ કાષ્ઠશિલાદિના ।। ૨૯૭.

ઓમ, ભગવાન રુદ્રને વંદન, પ્રેતોના સ્વામી, રક્ષો, ગર્જો, ઘૂમાવો, છોડો, ભુલાવો, બાંધો, પ્રવેશો, સુવર્ણ પાંખવાળાં રુદ્ર આજ્ઞા આપે છે, ઠ. આ મંત્ર પાતાળમાં ઉથલાવા માટે છે; જપથી ઝેર નાશ પામે છે. ઝેરી સાપ, લાકડું, પથ્થર વગેરેના દંશન પર તરત અસર કરે છે.

વિષશાન્ત્યૈ દહેદ્દંશં જ્વાલકોકનદાદિના । શિરીષવીજપુષ્પાર્કક્ષીરવીજકટુત્રયં ।। ૨૯૭.

ઝેર શાંત કરવા માટે દંશનને જ્વાળાથી બળાવો, અથવા કોકનદ અને બીજા ઉપાયોથી; શિરીષ બીજ, ફૂલ, અર્ક અને દૂધ—આ ત્રણ વસ્તુઓ ઉપયોગ કરો.

વિષં વિનાશયેત્ પાનલેપનેનાઞ્જનાદિના । શિરિષપુષ્પસ્ય રસભાવિતં મરિચં સિતં ।। ૨૯૭.

ઝેર પીવાથી, લગાડવાથી કે અંજનમાં, શિરીષ ફૂલનો રસ, મરી અને ખાંડ—all એકસાથે ભેળવીને—ઝેર નાશ કરે છે.

પાનનસ્યાઞ્ચનાદ્યૈશ્ચ વિષં હન્યાન્ન સંશયઃ । કોષાતકીવચાહિઙ્ગુશિરીષાર્કપયોયુતં ।। ૨૯૭.

પાન, અંજન અને અંજનમાં—આ બધાથી ઝેર ચોક્કસ નાશ પામે છે; કોષાતકી, વચ, હિંગ, શિરીષ, અર્ક અને દૂધ—all ભેળવીને.

કુટુત્રયં સમેષામ્બો હરેન્નસ્યાદિના વિષં । રામઠેક્ષ્વાકુશર્વાઙ્ગચૂર્ણં નસ્યાદ્વિષાપહં ।। ૨૯૭.

ત્રણ કડવાં—all સાથે પાણી ભેળવીને, નાસ્યથી ઝેર દૂર થાય છે; રામઠ, ઇક્ષ્વાકુ અને શરવનું ચૂર્ણ, નાસ્ય તરીકે ઉપયોગ કરવાથી ઝેર દૂર થાય છે.

ઇન્દ્રબલાગ્નિકન્દ્રોણં તુલસી દેવિકા સહા । તદ્રસાક્તં ત્રિકટુકં ચૂર્ણમ્ભક્ષ્યવિષાપહં ।। ૨૯૭.

ઇન્દ્રબલા, અગ્નિકંદ, રોહિણી, તુલસી, દેવિકા—all સાથે, તેમનો રસ અને ત્રિકટુ ચૂર્ણ ભેળવીને ખાવાથી ઝેર દૂર થાય છે.

પઞ્ચાઙ્ગં કૃષ્ણપઞ્ચમ્યાં શિરીષસ્ય વિષાપહં ।। ૨૯૭.

કૃષ્ણ પંચમીના દિવસે એકઠા કરેલા શિરીષના પાંચ અંગો ઝેર દૂર કરે છે.

અગ્નિરુવાચ ગોનસાદિચિકિત્સાઞ્ચ વશિષ્ઠ શ્રૃણુ વચ્મિ તે । હ્રીઁ હ્રીઁ અમલપક્ષિ સ્વાહા ૨૯૮.

અગ્નિ બોલ્યા: વશિષ્ઠ, ગાયના રોગની સારવાર સાંભળો. હ્રી હ્રી, નિર્મળ પંખી, સ્વાહા.

લશુનં રામઠફ્લં કુષ્ઠાગ્નિવ્યોષકં વિષે । સ્નુહીક્ષીરં ગવ્યઘૃતં પક્ષં પીત્વાઽહિજે વિષે ।। ૨૯૮.

લસણ, રામઠ ફળ, કુષ્ઠ, અગ્નિ અને વ્યોષા ઝેર માટે; સ્નુહીનું દૂધ અને ગાયનું ઘી—પંખીને સાપના ઝેરમાં પીવડાવો.

અથ રાજિલદષ્ટે ચ પેયા કૃષ્ણા સસૈન્ધવા । આજ્યક્ષૌદ્રશકૃત્તોયં પુરીતત્યા વિષાપહં ।। ૨૯૮.

રાજિલાના દંશન માટે કાળાં ચણાનો પય અને સૈંધવ આપો; ઘી, મધ, ગાયનું ગોબર પાણી અને પુરીતત્યા—all સાથે ઝેર દૂર કરે છે.

સકૃષ્ણાખણ્ડદુગ્ધાજ્યં પાતવ્યન્તેન માક્ષિકં । વ્યોષં પિચ્છં વિડાલાસ્થિ નકુલાઙ્ગરુહૈઃ સમૈઃ ।। ૨૯૮.

કાળા ચણા, અખંડ દૂધ, ઘી સાથે, અંતે મધ આપો; વ્યોષા, પંખીનું પાંખ, બિલાડીની હાડકાં અને નકુલના અંગ—all સમાન પ્રમાણમાં.

ચૂર્ણિતૈર્મ્મેષદુગ્ધાક્તૈર્ધૂપઃ સર્વવિષાપહઃ । રોમનિર્ગુણ્ડિકાકોલવર્ણૈર્વા લશુનં સમં ।। ૨૯૮.

મેષના દૂધમાં ભેળવેલા ચૂર્ણથી ધૂપ કરવાથી સર્વ ઝેર દૂર થાય છે; અથવા લસણ, રોમનિર્ગુંડીકા અને કોલાના પાંદડા—all સમાન.

મુનિપત્રૈઃ કૃતસ્વેદં દષ્ટં કાઞ્જિકપાચિતૈઃ । મૂષિકાઃ ષોડશ પ્રોક્તા રસઙ્કાર્પાસકજમ્પિવેત્ ।। ૨૯૮.

મુનીના પાંદડાથી સ્નાન કરાવવું, દંશનને કાંજીમાં પકાવવું; સોળ પ્રકારના ઉંદર જણાવ્યા છે—તેમને રસંકા, અર્પાસકા અને જામ પીવડાવો.

સતૈલં મૂષિકાર્ત્તિઘ્નં ફલિનીકુસુમન્તથા । સનાગરગુડમ્ભક્ષ્યં તદ્વિષારોચકાપહં ।। ૨૯૮.

તેલ સાથે ઉંદરદંશન નાશ થાય છે; ફલિની અને કસુમ પણ, નાગર અને ગુડ સાથે ખાવાથી ઝેર અને અરુચિ દૂર થાય છે.

ચિકિત્સા વિંશતિર્ભૂતા લૂતાવિષહરો ગણઃ । પદ્મકં પાટલી કુષ્ઠં નતમૂશીરચન્દનં ।। ૨૯૮.

વીસ પ્રકારની સારવાર છે; લૂતા ઝેર નાશ કરનાર સમૂહ: પદમક, પાટલી, કુષ્ઠ, નત, ઉશીર અને ચંદન.

નિર્ગુણ્ડી શારિવા શેલુ લૂતાર્ત્તં સેચયેજ્જલૈઃ । ગુઞ્જાનિર્ગુણ્ડિકઙ્કોલપર્ણં શુણ્ઠી નિશાદ્વયં ।। ૨૯૮.

નિર્ગુંડી, શારિવા, શેલુ—લૂતા પીડામાં પાણીથી છાંટવું; ગુંજ, નિર્ગુંડીકા, કોલાના પાંદડા, સૂંઠ અને બે પ્રકારની નિશા.

કરઞ્જાસ્થિ ચ તત્પઙ્કૈઃ વૃશ્ચિકાર્ત્તિહરં શ્રૃણુ । મઞ્જિષ્ઠા વ્યોષપુષ્પં શિરીષકૌમુદં ।। ૨૯૮.

કરંજની હાડકાં, તેના પેસ્ટ સાથે, વિચ્છુદંશન નાશ કરે છે—સાંભળો: મંજીષ્ઠા, વ્યોષા, શિરીષ ફૂલ અને કુમુદ.

સંયોજ્યાશ્ચતુરો યોગા લેપાદૌ વૃશ્ચિકાપહાઃ ।। ઓં નમો ભગવતે રુદ્રાય ચિવિ છિન્દ કિરિ ભિન્દ ખઙ્ગેન છેદય શુલેન ભેદય ચક્રેણ દારય ઓં હ્રૂઁ ફટ્ । મન્ત્રેણ મન્ત્રિતો દેયો ગર્દ્ધભાદીન્નિકૃન્તતિ ।। ૨૯૮.

લગાડવાની શરૂઆતમાં ચાર પ્રકારના યોગો જોડવાથી વિચ્છુનો ઝેર દૂર થાય છે. ઓમ ભગવાન રુદ્રને નમસ્કાર: કાપો, છિદ્ર કરો, ફાડો, તલવારથી કાપો, ભાલાથી ભેદો, ચક્રથી ફાડો—ઓમ હ્રૂં ફટ. આ મંત્રથી શક્તિ પ્રાપ્ત કરીને આપવું જોઈએ; તે ગધેડા અને અન્ય પ્રાણીઓના ઝેરને નાશ કરે છે.

ત્રિફલોશીરમુસ્તામ્બુમાંસીપદ્મકચન્દનં । અજાક્ષીરેણ પાનાદેર્ગર્દ્ધભાદેર્વિષં હરેત્ ।। ૨૯૮.

ત્રિફળા, ઉશીર, મુસ્તા, પાણી, માંસી, પદ્મ અને ચંદન—આ બધું બકરીના દૂધમાં ભેળવીને પીવડાવવાથી ગધેડા અને એવા પ્રાણીઓના ઝેર દૂર થાય છે.

હરેત્ શિરીષપઞ્ચાઙ્ગં વ્યોષં શતપદીવિષં । સકન્ધરં શિરીષાસ્થિ હરેદુન્દૂરજં વિષં ।। ૨૯૮.

શિરીષના પાંચ ભાગો અને વ્યોષ સાથે મળીને શતપદી (મિલીપીડ)ના ઝેરને દૂર કરે છે. શિરીષની ડાળ અને શિરીષનું લાકડું સાથે મળીને ઉંદરના ઝેરને દૂર કરે છે.

વ્યોષં સસર્પિઃ પિણ્ડીતમૂલમસ્ય વિષં હરેત્ । ક્ષારવ્યોષવચાહિઙ્ગુવિડઙ્ગં સૈન્ધવન્નતં ।। ૨૯૮.

વ્યોષ અને ઘી સાથે પિંડ બનાવીને આ ઝેર દૂર થાય છે. ક્ષાર, વ્યોષ, વચ, હીંગ, વિડંગ અને સૈંધવ લવણ પણ અસરકારક છે.