અગ્નિપુરાણમ્

ત્ર્યહમુષ્ણં પિવેન્મૂત્રં ત્ર્યહમુષ્ણં ઘૃતં પિવેત્ । ત્ર્યહમુષ્ણં પયઃ પીત્વાઃ વાયુભક્ષઃ પરં ત્ર્યહમ્ ।। ૨૯૨.

ત્રણ દિવસ સુધી ગરમ મૂત્ર પીવું, ત્રણ દિવસ ગરમ ઘી પીવું, પછી ત્રણ દિવસ ગરમ દૂધ પીવું અને પછી ત્રણ દિવસ માત્ર વાયુ પર રહેવું.

તપ્તકૃચ્છ્રવ્રતં સર્વ્વપાપઘ્નં બ્રહ્મલોકદં । શીતૈસ્તુ શીતકૃચ્છ્રં સ્યાદ્‌બ્રહ્મોક્તં બ્રહ્મલોકદં ।। ૨૯૨.

તપ્ત કૃચ્છ્ર વ્રત બધા પાપોનો નાશ કરે છે અને બ્રહ્મલોક આપે છે; ઠંડા કૃચ્છ્ર, જે બ્રહ્માએ કહેલું છે, એ પણ બ્રહ્મલોક આપે છે.

ગોમૂત્રેણાચરેત્સ્નાનં વૃત્તિં કુર્ય્યાચ્ચ ગોરસૈઃ । ગોભિર્વ્રજેચ્ચ ભુક્તાસુ ભુઞ્જીતાથ ચ ગોવ્રતી ।। ૨૯૨.

ગૌમૂત્રથી સ્નાન કરવું અને ગૌઉત્પાદનો વડે જીવન નિભાવવું જોઈએ; ગાય સાથે ફરવું, ગાય ખાઈ પછી જ ખાવું અને આ રીતે ગૌવ્રત પાળવું.

માસેનૈકેન નિષ્પાપો ગોલોકી સ્વર્ગગો ભવેત્ । વિદ્યાઞ્ચ ગોમતીં જપ્ત્વા ગોલોકં પરમં વ્રજેત્ ।। ૨૯૨.

માત્ર એક મહિને પાપમુક્ત થઈ ગોલોક અને સ્વર્ગ મળે છે; ગોમતી મંત્રનો જાપ કરીને પરમ ગોલોક પ્રાપ્ત થાય છે.

ગૌતૈર્ન્નૃત્યેરપ્સરોભિવિંમાને તત્ર મોદતે । ગાવઃ સુરભયો નિત્યં ગાવો ગુગ્ગુલગન્ધિકાઃ ।। ૨૯૨.

ત્યાં ગાયોની વચ્ચે અપ્સરાઓ સાથે નૃત્ય કરીને વિમાનોમાં આનંદ માણે છે; ગાયો હંમેશા સુગંધિત અને ગુગ્ગળની સુગંધથી ભરપૂર હોય છે.

ગાવઃ પ્રતિષ્ઠા ભૂતાનાં ગાવઃ સ્વસ્ત્યયનં પરં । અન્નમેવ પરં ગાવો દેવાનાં હવિરુત્તમમ્ ।। ૨૯૨.

ગાયો બધા જીવ들의 આધાર છે, સર્વોત્તમ શુભતા આપે છે; ગાયો શ્રેષ્ઠ ભોજન છે અને દેવો માટે ઉત્તમ હવન સામગ્રી છે.

પાવનં સર્વ્વભૂતાનાં ક્ષરન્તિ ચ વદન્તિ ચ । હવિષા મન્ત્રપૂતેન તર્પયન્ત્વમરાન્દિવિ ।। ૨૯૨.

ગાયો બધા જીવોને પવિત્ર કરે છે, એમ કહેવાય છે અને એમ જ છે; મંત્રથી શુદ્ધ થયેલા હવનથી તેઓ સ્વર્ગના અમરદેવતાઓને તૃપ્ત કરે છે.

ઋષીણામગ્નિહોત્રેષુ ગાવો હોમેષુ યોજિતાઃ । સર્વ્વેષામેવ ભૂતાનાં ગાવઃ શરણમુત્તમં ।। ૨૯૨.

ગાયો ઋષિઓના અગ્નિહોત્ર યજ્ઞોમાં ઉપયોગમાં લેવાય છે; બધા જીવ માટે ગાયો શ્રેષ્ઠ આશ્રય છે.

ગાવઃ પચિત્રં પરમં ગાવો માઙ્ગલ્યમુત્તમં । ગાવઃ સ્વર્ગસ્ય સોપાનં ગાવો ધન્યાઃ સનાતનાઃ ।। ૨૯૨.

ગાયોમાં અનેક પ્રકારની વિશિષ્ટતા છે, ગાયો સર્વોત્તમ શુભતા આપે છે; ગાયો સ્વર્ગ સુધી પહોંચવાનો માર્ગ છે, ગાયો સદાય ધન્ય છે.

નમો ગોભ્યઃ શ્રીમતીભ્યઃ સૌરભેયીભ્ય એવ ચ । નમો બ્રહ્મસુતાભ્યશ્ચ પવિત્રાબ્યો નમો નમઃ ।। ૨૯૨.

ગાયોને, તેજસ્વી અને સુગંધિત ગાયોને નમસ્કાર; બ્રહ્માની પુત્રીઓ અને પવિત્ર ગાયોને વારંવાર નમન.

બ્રાહ્મણાશ્ચૈવ ગાવશ્ચ કુલમેકં દ્વિધા કૃતમ્ । એકત્ર મન્ત્રાસ્તિષ્ઠન્તિ હવિરેકત્ર તિષ્ઠતિ ।। ૨૯૨.

બ્રાહ્મણ અને ગાયો એક જ કુળ છે, ફક્ત બે ભાગમાં વહેંચાયેલા છે; એકમાં મંત્રો છે અને બીજામાં હવન સામગ્રી છે.

દેવબ્રાહ્મણગોસાધુસાધ્વીભિઃ સકલં જગત્ । ધાર્ય્યતે વૈ સદા સસ્માત્ સર્વ્વે પૂજ્યતમા મતાઃ ।। ૨૯૨.

દેવો, બ્રાહ્મણો, ગાયો, સજ્જનો અને સજ્જન સ્ત્રીઓથી આખું જગત ટકી રહ્યું છે; તેથી, બધા સૌથી વધુ પૂજનીય ગણાય છે.

પિવન્તિ યત્ર તત્તીર્થં ગહ્ગાદ્યા ગાવ એવ હિ । ગવાં માહાત્મ્યમુક્તં હિ ચિકિત્સાઞ્ચ તથા શ્રૃણુ ।। ૨૯૨.

જ્યાં ગાયો પાણી પીવે છે, એ તીર્થ સમાન પવિત્ર સ્થાન છે, ગંગા જેવી પાવન; ગાયોની મહિમા કહી, હવે તેમની ઔષધિઓ પણ સાંભળ.

શ્રૃઙ્ગામયેષુ ધેનૂનાં તૈલં દદ્યાત્ સસૈન્ધવં । શ્રૃઙ્ગવેરબલામાંસકલ્કસિદ્ધં સમાક્ષિકં ।। ૨૯૨.

ગાયના શીંગના રોગમાં, શીંગ, બલા, આદુ, માંસનો પેસ્ટ અને મધ સાથે તૈયાર કરેલું તેલ અને સૈંધવ મીઠું આપવું.

કર્ણશૂલેષુ સર્વેષુ મઞ્જિષ્ઠાહિઙ્ગુસૈન્ધવૈઃ । સિદ્ધં તૈલં પ્રદાતવ્યં રસોનેનૈથ વા પુનઃ ।। ૨૯૨.

બધા કાનના દુખાવામાં, મંજિષ્ઠા, હીંગ અને સૈંધવ મીઠું સાથે તૈયાર કરેલું તેલ આપવું, અથવા લસણ સાથે પણ આપી શકાય.

વિલ્વમૂલમપામાર્ગન્ધાતકી ચ સપાટલા । કુટજન્દન્તમૂલેષુ લેપાત્તચ્છૂલનાશનં ।। ૨૯૨.

બિલ્વમૂળ, અપામારગ, ધાતકી, પાટળા, કુટજ અને દંતમૂળનો લેપ લગાવવાથી એ દુખાવો દૂર થાય છે.

દન્તશૂલહરૈર્દ્રવ્યૈર્ઘૃતં રામ વિપાચિતં । મુખરોગહરં જ્ઞેયં જિહ્વારોગેષુ સૈન્ધવં ।। ૨૯૨.

દાંતના દુખાવા દૂર કરનારા દ્રવ્યો સાથે ઘી પકાવીને, એ મોંના રોગમાં લાભદાયી છે; જીભના રોગમાં સૈંધવ મીઠું ઉપયોગી છે.

શ્રૃઙ્ગવેરં હરિદ્રે દ્વે ત્રિફલા ચ ગલગ્રહે । હૃચ્છૂલે વસ્તિશુલે ચ વાતરોગે ક્ષયે તથા ।। ૨૯૨.

આદુ, બે પ્રકારની હળદર અને ત્રિફળા ગળાના રોગોમાં ઉપયોગી છે; હૃદય દુખાવો, મૂત્રાશય દુખાવો, વાયુના રોગ અને ક્ષયમાં પણ ઉપયોગ થાય છે.

ત્રિફલા ઘૃતમિશ્રા ચ ગવાં પાને પ્રશસ્યતે । અતીસારે હરિદ્રે દ્વે પાઠાઞ્ચૈવ પ્રદાપયેત્ ।। ૨૯૨.

ત્રિફળા અને ઘી મિક્સ કરીને ગાયને પીવડાવવું શ્રેષ્ઠ છે; અતિસારમાં બે પ્રકારની હળદર અને પાઠા આપવી.

સર્વેષુ કોષ્ઠરોગેષુ તથા શાખાગદેષુ ચ । શ્રૃઙ્ગવેરઞ્ચ ભાર્ગીઞ્ચ કાસે શ્વાસે પ્રદાપયેત્ ।। ૨૯૨.

પેટના બધા રોગો અને અંગોમાં થતી બીમારીઓ માટે, કાંદી અને પિપલનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ, ખાસ કરીને ખાંસી અને શ્વાસની તકલીફમાં.

દાતવ્યા ભગ્નસન્ધાને પ્રિયઙ્ગુર્લવણાન્વિતા । તૈલં વાતહરં પિત્તે મધુયષ્ટીવિપાચિતં ।। ૨૯૨.

તૂટેલા સાંધા જોડવા માટે, પ્રિયંગુ અને મીઠું મળીને આપવું જોઈએ; વાયુના રોગમાં તેલ અને પિત્ત માટે યશ્તિમધુ સાથે ઉકાળેલું તેલ આપવું.

કફે વ્યોષઞ્ચ સમધુ સપુષ્ટકરજોઽસ્રજે । તૈલાજ્યં હરિતાલઞ્ચ ભગ્નક્ષતિશ્રૃતન્દદેત્ ।। ૨૯૨.

કફ માટે ત્રિકટુ અને મધ સાથે પુષ્ટિકરનો ચૂર્ણ આપવો, અને તૂટેલા હાડકા, ઘાવ અને થાકમાં તેલ, ઘી અને હરિતાળ આપવું.

માષાસ્તિલાઃ સગોધૂમાઃ પશુક્ષીરં ઘૃતં તથા । એષાં પિણ્ડી સલવણા વત્સાનાં પુષ્ટિદા ત્વિયં ।। ૨૯૨.

માશ, તલ, ઘઉં, ગાયનું દૂધ અને ઘી—આ બધું મીઠા સાથે પિંડ બનાવી વાછરાઓને આપો, જે તેમને પુષ્ટિ આપે છે.

બલપ્રદા વિષાણાં સ્યાદ્ ગ્રહનાશાય ધૂપકઃ । દેવદારુ વચા માંસી ગુગ્ગુલુહિઙ્ગુસર્ષપાઃ ।। ૨૯૨.

મજબૂત પશુઓના શિંગથી બનાવેલું ધૂપ સ્નાયુઓના રોગ દૂર કરવા માટે લાભદાયી છે; દેવદારુ, વચા, માંસી, ગુગ્ગુલુ, હીંગ અને સરસવ પણ ઉપયોગમાં લેવાય છે.

ગ્રહાદિગદનાશાય એષ ધુપો ગવાં હિતઃ । ઘષ્ટા ચૈવ ગવાં કાર્યા ધૂપેનાનેન ધૂપિતા ।। ૨૯૨.

આ ધૂપ ગાયોને ભૂતાદિ રોગો દૂર કરવા માટે લાભદાયી છે; ગાયોને ઘસીને પછી આ ધૂપથી ધૂપાવવું જોઈએ.

અશ્વગન્ધાતિલૈઃ શુક્લં તેન ગૌઃ ક્ષીરિણી ભવેત્ । રસાયનઞ્ચ પિન્યાકં મત્તો યો ધાર્ય્યતે ગૃહે ।। ૨૯૨.

અશ્વગંધા તેલથી ગાય દૂધ આપતી બને છે; અને તેલ પિંડનું અવશેષ ઘરમા રાખવાથી રાસાયન તરીકે કાર્ય કરે છે.

ગવાં પુરીષે પઞ્ચમ્યાં નિત્યં શાન્ત્યૈ શ્રિયં યજેત્ । વાસુદેવઞ્ચ ગન્ધાદ્યૈરપરા શાન્તિરુચ્યતે ।। ૨૯૨.

પાંચમીના દિવસે ગાયના લોટથી રોજ શાંતિ માટે યજ્ઞ કરવો; વાસુદેવ માટે સુગંધિત વસ્તુઓથી બીજી શાંતિ વિધિ કહેવામાં આવી છે.

અશ્વયુક્‌શુક્લપક્ષસ્ય પઞ્ચદશ્યાં યજેદ્ધરિં । હરિરુદ્રમજં સૂર્ય્યં શ્રિયમગ્નિં ઘૃતેન ચ ।। ૨૯૨.

અશ્વયુક મહીનાના શુક્લપક્ષની પંદરમીના દિવસે હરિનું પૂજન કરવું; હરિ, રુદ્ર, અજ, સૂર્ય, શ્રી અને અગ્નિનું ઘીથી પૂજન કરવું.

દધિ સમ્પ્રાશ્ય ગાઃ પૂજ્ય કાર્ય્યં વહ્નિપ્રદક્ષિણં । વૃષાણાં યોજયેદ્ યુદ્ધં ગીતવાદ્યરવૈર્વહિઃ ।। ૨૯૨.

દહીં અર્પણ કરીને ગાયોની પૂજા કરવી, પછી અગ્નિની પરિક્રમા કરવી; વાઘા બહાર સંગીત અને ગીત સાથે યુદ્ધ કરાવવું.