અગ્નિપુરાણમ્

ગજાધ્યક્ષં હસ્તિપં ચ ગણિતજ્ઞઞ્ચ પૂજયેત્ । ગજાધ્યક્ષાય તન્દદ્યાત્ ડિણ્ડિમં સોપિ વાદયેત્ ।। ૨૯૧.

હાથીના અધિકારી, મહાવત અને ગણિતજ્ઞની પૂજા કરવી; ઢોલ હાથીના અધિકારીને આપવો અને એ ઢોલ વગાડવો જોઈએ.

શુભગમ્ભીરશબ્દૈઃ સ્યાજ્જઘનસ્થોઽભિવાદયેત્ ।। ૨૯૧.

શુભ અને ગંભીર અવાજથી પાછળથી નમસ્કાર કરવો.

ધન્વન્તરિરુવાચ ગોવિપ્રપાલનં કાર્ય્યં રાજ્ઞા ગોશાન્તિમાવદે । ગાવઃ પવિત્રા માઙ્ગલ્યા ગોષુ લોકાઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ ।। ૨૯૨.

ધન્વંતરીએ કહ્યું: રાજાએ ગાય અને બ્રાહ્મણોની રક્ષા કરવી, ગૌશાળામાં શાંતિ લાવવી; ગાય પવિત્ર અને શુભ છે, બધા લોકો ગાયમાં સ્થિત છે.

શકૃન્‌મૂત્રં પરં તાસામલક્ષમીનાશનં પરં । ગવાં કણ્ડૂયનં વારિ શ્રૃહ્ગસ્યાઘૌઘમર્દ્દનમ્ ।। ૨૯૨.

ગાયનું ગોબર અને મૂત્ર ઉત્તમ છે, દુર્ભાગ્ય દૂર કરનાર છે; ગાયે શરીર ખંજવાળતી વખતે જે પાણી પડે છે, એ પાપનો નાશ કરે છે.

રોચના વિષરક્ષોઘ્ની ગ્રાસદઃ સ્વર્ગગો ગવાં । યદ્‌ગૃહે દુઃખિતા ગાવઃ સ યાતિ નરકન્નરઃ ।। ૨૯૨.

રોચન ઝેર અને ભૂતનો નાશ કરે છે, અન્ન આપે છે, અને ગાય માટે સ્વર્ગમાં લઈ જાય છે; જેના ઘરમાં ગાય દુઃખી હોય, એ મનુષ્ય નરકમાં જાય છે.

પરગોગ્રાસદઃ સ્વર્ગી ગોહિતો બ્રહ્મલોકભાક્ । ગોદાનાત્‌કીર્ત્તનાદ્રક્ષાં કૃત્વા ચોદ્ધરતે કુલમ્ ।। ૨૯૨.

બીજાની ગાયને ઘાસ આપનારને સ્વર્ગ મળે છે; ગાયની સેવા કરનાર બ્રહ્મલોક પામે છે; ગાયદાન, સ્તુતિ અને રક્ષા કરીને પોતાનું કુળ ઉંચું થાય છે.

ગવાં શ્વાસાત્ પવિત્રા ભૂસ્પર્શનાત્કિલ્વિષક્ષયઃ । ગોમૃત્રં ગોમયં ક્ષીરં દધિ સર્પિઃ કુશોદકમ્ ।। ૨૯૨.

ગાયના શ્વાસથી પવિત્રતા મળે છે; ધરતીને સ્પર્શવાથી પાપ નાશ પામે છે; ગાયનું મૂત્ર, ગોબર, દૂધ, દહીં, ઘી અને કુશથી સ્પર્શેલું પાણી—

એકરાત્રોપવાસશ્ચ શ્વપાકમપિ શોધયેત્ । સર્વ્વાશુભવિનાશાય પુરાચરિતમીશ્વરૈઃ ।। ૨૯૨.

એક રાતનું ઉપવાસ—even શ્વપાકને પણ શુદ્ધ કરે છે; સર્વ અશુભ નાશ માટે દેવતાઓએ આ બધું આચર્યું હતું.

પ્રત્યેકઞ્ચ ત્ર્યહાભ્યસ્તં મહાસાન્તપનં સ્મૃતં । સર્વકામપ્રદઞ્ચૈતત્ સર્વ્વાશુભવીમર્દ્દનમ્ ।। ૨૯૨.

દરેકે ત્રણ દિવસ આચર્યું તો એ મહા પ્રાયશ્ચિત્ત કહેવાય છે; એ સર્વ ઇચ્છાઓ આપે છે અને બધું અશુભ દુર કરે છે.

કૃચ્છ્રાતિકૃચ્છ્રં પયસા દિવસાનેકવિંશતિં । નિર્મ્મલાઃ સર્વ્વકામાપ્ત્યા સ્યુર્ગગાઃ સ્યુર્ન્નરોત્તમાઃ ।। ૨૯૨.

એકવીસ દિવસ સુધી દુષ્કર આતિકૃચ્છ્ર વ્રત દૂધથી કરવાથી મનુષ્ય શુદ્ધ થાય છે, સર્વ કામનાઓ પામે છે અને શ્રેષ્ઠ મનુષ્યો દેવ સમાન બને છે.

ત્ર્યહમુષ્ણં પિવેન્મૂત્રં ત્ર્યહમુષ્ણં ઘૃતં પિવેત્ । ત્ર્યહમુષ્ણં પયઃ પીત્વાઃ વાયુભક્ષઃ પરં ત્ર્યહમ્ ।। ૨૯૨.

ત્રણ દિવસ સુધી ગરમ મૂત્ર પીવું, ત્રણ દિવસ ગરમ ઘી પીવું, પછી ત્રણ દિવસ ગરમ દૂધ પીવું અને પછી ત્રણ દિવસ માત્ર વાયુ પર રહેવું.

તપ્તકૃચ્છ્રવ્રતં સર્વ્વપાપઘ્નં બ્રહ્મલોકદં । શીતૈસ્તુ શીતકૃચ્છ્રં સ્યાદ્‌બ્રહ્મોક્તં બ્રહ્મલોકદં ।। ૨૯૨.

તપ્ત કૃચ્છ્ર વ્રત બધા પાપોનો નાશ કરે છે અને બ્રહ્મલોક આપે છે; ઠંડા કૃચ્છ્ર, જે બ્રહ્માએ કહેલું છે, એ પણ બ્રહ્મલોક આપે છે.

ગોમૂત્રેણાચરેત્સ્નાનં વૃત્તિં કુર્ય્યાચ્ચ ગોરસૈઃ । ગોભિર્વ્રજેચ્ચ ભુક્તાસુ ભુઞ્જીતાથ ચ ગોવ્રતી ।। ૨૯૨.

ગૌમૂત્રથી સ્નાન કરવું અને ગૌઉત્પાદનો વડે જીવન નિભાવવું જોઈએ; ગાય સાથે ફરવું, ગાય ખાઈ પછી જ ખાવું અને આ રીતે ગૌવ્રત પાળવું.

માસેનૈકેન નિષ્પાપો ગોલોકી સ્વર્ગગો ભવેત્ । વિદ્યાઞ્ચ ગોમતીં જપ્ત્વા ગોલોકં પરમં વ્રજેત્ ।। ૨૯૨.

માત્ર એક મહિને પાપમુક્ત થઈ ગોલોક અને સ્વર્ગ મળે છે; ગોમતી મંત્રનો જાપ કરીને પરમ ગોલોક પ્રાપ્ત થાય છે.

ગૌતૈર્ન્નૃત્યેરપ્સરોભિવિંમાને તત્ર મોદતે । ગાવઃ સુરભયો નિત્યં ગાવો ગુગ્ગુલગન્ધિકાઃ ।। ૨૯૨.

ત્યાં ગાયોની વચ્ચે અપ્સરાઓ સાથે નૃત્ય કરીને વિમાનોમાં આનંદ માણે છે; ગાયો હંમેશા સુગંધિત અને ગુગ્ગળની સુગંધથી ભરપૂર હોય છે.

ગાવઃ પ્રતિષ્ઠા ભૂતાનાં ગાવઃ સ્વસ્ત્યયનં પરં । અન્નમેવ પરં ગાવો દેવાનાં હવિરુત્તમમ્ ।। ૨૯૨.

ગાયો બધા જીવ들의 આધાર છે, સર્વોત્તમ શુભતા આપે છે; ગાયો શ્રેષ્ઠ ભોજન છે અને દેવો માટે ઉત્તમ હવન સામગ્રી છે.

પાવનં સર્વ્વભૂતાનાં ક્ષરન્તિ ચ વદન્તિ ચ । હવિષા મન્ત્રપૂતેન તર્પયન્ત્વમરાન્દિવિ ।। ૨૯૨.

ગાયો બધા જીવોને પવિત્ર કરે છે, એમ કહેવાય છે અને એમ જ છે; મંત્રથી શુદ્ધ થયેલા હવનથી તેઓ સ્વર્ગના અમરદેવતાઓને તૃપ્ત કરે છે.

ઋષીણામગ્નિહોત્રેષુ ગાવો હોમેષુ યોજિતાઃ । સર્વ્વેષામેવ ભૂતાનાં ગાવઃ શરણમુત્તમં ।। ૨૯૨.

ગાયો ઋષિઓના અગ્નિહોત્ર યજ્ઞોમાં ઉપયોગમાં લેવાય છે; બધા જીવ માટે ગાયો શ્રેષ્ઠ આશ્રય છે.

ગાવઃ પચિત્રં પરમં ગાવો માઙ્ગલ્યમુત્તમં । ગાવઃ સ્વર્ગસ્ય સોપાનં ગાવો ધન્યાઃ સનાતનાઃ ।। ૨૯૨.

ગાયોમાં અનેક પ્રકારની વિશિષ્ટતા છે, ગાયો સર્વોત્તમ શુભતા આપે છે; ગાયો સ્વર્ગ સુધી પહોંચવાનો માર્ગ છે, ગાયો સદાય ધન્ય છે.

નમો ગોભ્યઃ શ્રીમતીભ્યઃ સૌરભેયીભ્ય એવ ચ । નમો બ્રહ્મસુતાભ્યશ્ચ પવિત્રાબ્યો નમો નમઃ ।। ૨૯૨.

ગાયોને, તેજસ્વી અને સુગંધિત ગાયોને નમસ્કાર; બ્રહ્માની પુત્રીઓ અને પવિત્ર ગાયોને વારંવાર નમન.

બ્રાહ્મણાશ્ચૈવ ગાવશ્ચ કુલમેકં દ્વિધા કૃતમ્ । એકત્ર મન્ત્રાસ્તિષ્ઠન્તિ હવિરેકત્ર તિષ્ઠતિ ।। ૨૯૨.

બ્રાહ્મણ અને ગાયો એક જ કુળ છે, ફક્ત બે ભાગમાં વહેંચાયેલા છે; એકમાં મંત્રો છે અને બીજામાં હવન સામગ્રી છે.

દેવબ્રાહ્મણગોસાધુસાધ્વીભિઃ સકલં જગત્ । ધાર્ય્યતે વૈ સદા સસ્માત્ સર્વ્વે પૂજ્યતમા મતાઃ ।। ૨૯૨.

દેવો, બ્રાહ્મણો, ગાયો, સજ્જનો અને સજ્જન સ્ત્રીઓથી આખું જગત ટકી રહ્યું છે; તેથી, બધા સૌથી વધુ પૂજનીય ગણાય છે.

પિવન્તિ યત્ર તત્તીર્થં ગહ્ગાદ્યા ગાવ એવ હિ । ગવાં માહાત્મ્યમુક્તં હિ ચિકિત્સાઞ્ચ તથા શ્રૃણુ ।। ૨૯૨.

જ્યાં ગાયો પાણી પીવે છે, એ તીર્થ સમાન પવિત્ર સ્થાન છે, ગંગા જેવી પાવન; ગાયોની મહિમા કહી, હવે તેમની ઔષધિઓ પણ સાંભળ.

શ્રૃઙ્ગામયેષુ ધેનૂનાં તૈલં દદ્યાત્ સસૈન્ધવં । શ્રૃઙ્ગવેરબલામાંસકલ્કસિદ્ધં સમાક્ષિકં ।। ૨૯૨.

ગાયના શીંગના રોગમાં, શીંગ, બલા, આદુ, માંસનો પેસ્ટ અને મધ સાથે તૈયાર કરેલું તેલ અને સૈંધવ મીઠું આપવું.

કર્ણશૂલેષુ સર્વેષુ મઞ્જિષ્ઠાહિઙ્ગુસૈન્ધવૈઃ । સિદ્ધં તૈલં પ્રદાતવ્યં રસોનેનૈથ વા પુનઃ ।। ૨૯૨.

બધા કાનના દુખાવામાં, મંજિષ્ઠા, હીંગ અને સૈંધવ મીઠું સાથે તૈયાર કરેલું તેલ આપવું, અથવા લસણ સાથે પણ આપી શકાય.

વિલ્વમૂલમપામાર્ગન્ધાતકી ચ સપાટલા । કુટજન્દન્તમૂલેષુ લેપાત્તચ્છૂલનાશનં ।। ૨૯૨.

બિલ્વમૂળ, અપામારગ, ધાતકી, પાટળા, કુટજ અને દંતમૂળનો લેપ લગાવવાથી એ દુખાવો દૂર થાય છે.

દન્તશૂલહરૈર્દ્રવ્યૈર્ઘૃતં રામ વિપાચિતં । મુખરોગહરં જ્ઞેયં જિહ્વારોગેષુ સૈન્ધવં ।। ૨૯૨.

દાંતના દુખાવા દૂર કરનારા દ્રવ્યો સાથે ઘી પકાવીને, એ મોંના રોગમાં લાભદાયી છે; જીભના રોગમાં સૈંધવ મીઠું ઉપયોગી છે.

શ્રૃઙ્ગવેરં હરિદ્રે દ્વે ત્રિફલા ચ ગલગ્રહે । હૃચ્છૂલે વસ્તિશુલે ચ વાતરોગે ક્ષયે તથા ।। ૨૯૨.

આદુ, બે પ્રકારની હળદર અને ત્રિફળા ગળાના રોગોમાં ઉપયોગી છે; હૃદય દુખાવો, મૂત્રાશય દુખાવો, વાયુના રોગ અને ક્ષયમાં પણ ઉપયોગ થાય છે.

ત્રિફલા ઘૃતમિશ્રા ચ ગવાં પાને પ્રશસ્યતે । અતીસારે હરિદ્રે દ્વે પાઠાઞ્ચૈવ પ્રદાપયેત્ ।। ૨૯૨.

ત્રિફળા અને ઘી મિક્સ કરીને ગાયને પીવડાવવું શ્રેષ્ઠ છે; અતિસારમાં બે પ્રકારની હળદર અને પાઠા આપવી.