અગ્નિપુરાણમ્

પૂર્વ્વાદૌ ચૌષધીભિશ્ચ દેવાનાં ભાજનં પૃથક્ । પૃથક્શતાહુતીશ્ચાજ્યૈર્ગજાનર્ચ્ય પ્રદક્ષિણં ।। ૨૯૧.

પૂર્વમાં ઔષધિ સાથે દેવતાઓ માટે અલગ પાત્રો ગોઠવવા; ઘીથી અલગ અલગ સો આહુતિઓ આપવી; હાથીઓની પ્રદક્ષિણ કરીને પૂજા કરવી.

નાગં વહ્નિં દેવતાદીન્ બાહ્યૈર્જગ્મુઃ સ્વકં ગૃહમ્ । દ્વિજેભ્યો દક્ષિણાં દદ્યાત્ હસ્તિવૈદ્યાદિકાંસ્તથા ।। ૨૯૧.

નાગ, અગ્નિ અને અન્ય દેવતાઓની પૂજા કર્યા પછી તેઓ પોતાના સ્થાન પર પરત જાય છે; બ્રાહ્મણો અને હાથીના વૈદ્યોને દક્ષિણ આપવી.

કરિણીન્તુ સમારુહ્ય વદેત્ કર્ણન્તુ કાલવિત્ । નાગારાજેઽમૃતે શાન્તિં કૃત્વાઽમુષ્મિન્ જપન્મનુમ્ ।। ૨૯૧.૧૫ શ્રીગજસ્ત્વં કૃતો રાજ્ઞા ભવાનસ્ય ગજાગ્રણીઃ । પ્રભુર્માલ્યાગ્રભક્તૈસ્ત્વાં પૂજયિષ્યતિ પાર્થિવઃ ।। ૨૯૧.

હાથીણ પર ચડીને, યોગ્ય સમય જાણનાર વ્યક્તિએ તેના કાનમાં કહેવું: 'નાગરાજ માટે શાંતિવિધિ કરીને, આ મંત્ર બોલી: હે શુભ હાથી, રાજાએ તને મુખ્ય બનાવ્યો છે; રાજા તને માળા અને શ્રેષ્ઠ ભોજનથી સન્માન આપશે.'

લોકસ્તદાજ્ઞયા પૂજાં કરિષ્યતિ તદા તવ । પાલનીયસ્ત્વયા રાજા યુદ્ધેઽધ્વનિ તથા ગૃહે ।। ૨૯૧.

પછી, એ આજ્ઞાથી લોકો તારી પૂજા કરશે; તારે રાજાને યુદ્ધમાં, રસ્તામાં અને ઘર પર પણ રક્ષા કરવી.

તિર્ય્યગ્ભાવં સમુત્‌સૃજ્ય દિવ્યં ભાવમનુસ્મર । દેવાસુરે પુરા યુદ્ધે શ્રીગજસ્ત્રિદશૈઃ કૃતઃ ।। ૨૯૧.

પશુભાવ છોડીને તારો દૈવી સ્વરૂપ સ્મરણ કર; દેવો અને દાનવો વચ્ચે જે પ્રાચીન યુદ્ધ થયું, તેમાં શુભ હાથી દેવોએ બનાવ્યો હતો.

ઐરાવણસુતઃ શ્રીમાનરિષ્ટો નામ વારણઃ । શ્રીગજાનાન્તુ તત્ તેજઃ સર્વ્વમેવોપતિષ્ઠતે ।। ૨૯૧.

એરાવતનો પુત્ર, શ્રીમંત અરીષ્ટ નામનો હાથી છે; બધા શુભ હાથીઓનું તેજ હવે તારા અંદર વસે છે.

તત્તેજસ્તવ નાગેન્દ્ર દિવ્યભાવસમન્વિતં । ઉપતિષ્ઠતુ ભદ્રન્તે રક્ષ રાજાનમાહવે ।। ૨૯૧.

હે હાથીઓના રાજા, તારો એ દૈવી તેજ તારા કલ્યાણ માટે તને પ્રાપ્ત થાય; યુદ્ધમાં તું રાજાની રક્ષા કર.

ઇત્યેવમભિષિક્તૈનમારોહેત શુભે નૃપઃ । તસ્યાનુગમનં કુર્યુઃ સશસ્ત્રનવસદ્‌ગજાઃ ।। ૨૯૧.

આ રીતે અભિષેક કર્યા પછી, રાજાએ શુભ હાથી પર ચઢવું જોઈએ; શસ્ત્રધારી સૈનિકો અને નવસજ્જિત હાથીઓ તેની પાછળ ચાલે.

શાલાસ્વસૌ સ્થણ્ડિલેઽબ્જે દિકપાલાદીન્ યજેદ્વહિઃ । કેશરેષુ બલં નાગં ભુવઞ્ચૈવ સરસ્વતીં ।। ૨૯૧.

મંડપમાં, ચૌકમાં અને કમળ પર, દિશાઓના રક્ષકો અને અન્ય દેવતાઓની બહાર પૂજા કરવી; કેશર, સેના, હાથી, ધરતી અને સરસ્વતીની પણ પૂજા કરવી.

મધ્યેષુ ડિણ્ડિમં પ્રાર્ચ્ય ગન્ધમાલ્યાનુલેપનૈઃ । હુત્વા દેયસ્તુ કલશો રસપૂર્ણો દ્વિજાય ચ ।। ૨૯૧.

મધ્યમાં ઢોલની સુગંધ, ફૂલો અને ચંદનથી પૂજા કરવી; હોળી આપ્યા પછી, રસથી ભરેલો કલશ બ્રાહ્મણને આપવો.

ગજાધ્યક્ષં હસ્તિપં ચ ગણિતજ્ઞઞ્ચ પૂજયેત્ । ગજાધ્યક્ષાય તન્દદ્યાત્ ડિણ્ડિમં સોપિ વાદયેત્ ।। ૨૯૧.

હાથીના અધિકારી, મહાવત અને ગણિતજ્ઞની પૂજા કરવી; ઢોલ હાથીના અધિકારીને આપવો અને એ ઢોલ વગાડવો જોઈએ.

શુભગમ્ભીરશબ્દૈઃ સ્યાજ્જઘનસ્થોઽભિવાદયેત્ ।। ૨૯૧.

શુભ અને ગંભીર અવાજથી પાછળથી નમસ્કાર કરવો.

ધન્વન્તરિરુવાચ ગોવિપ્રપાલનં કાર્ય્યં રાજ્ઞા ગોશાન્તિમાવદે । ગાવઃ પવિત્રા માઙ્ગલ્યા ગોષુ લોકાઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ ।। ૨૯૨.

ધન્વંતરીએ કહ્યું: રાજાએ ગાય અને બ્રાહ્મણોની રક્ષા કરવી, ગૌશાળામાં શાંતિ લાવવી; ગાય પવિત્ર અને શુભ છે, બધા લોકો ગાયમાં સ્થિત છે.

શકૃન્‌મૂત્રં પરં તાસામલક્ષમીનાશનં પરં । ગવાં કણ્ડૂયનં વારિ શ્રૃહ્ગસ્યાઘૌઘમર્દ્દનમ્ ।। ૨૯૨.

ગાયનું ગોબર અને મૂત્ર ઉત્તમ છે, દુર્ભાગ્ય દૂર કરનાર છે; ગાયે શરીર ખંજવાળતી વખતે જે પાણી પડે છે, એ પાપનો નાશ કરે છે.

રોચના વિષરક્ષોઘ્ની ગ્રાસદઃ સ્વર્ગગો ગવાં । યદ્‌ગૃહે દુઃખિતા ગાવઃ સ યાતિ નરકન્નરઃ ।। ૨૯૨.

રોચન ઝેર અને ભૂતનો નાશ કરે છે, અન્ન આપે છે, અને ગાય માટે સ્વર્ગમાં લઈ જાય છે; જેના ઘરમાં ગાય દુઃખી હોય, એ મનુષ્ય નરકમાં જાય છે.

પરગોગ્રાસદઃ સ્વર્ગી ગોહિતો બ્રહ્મલોકભાક્ । ગોદાનાત્‌કીર્ત્તનાદ્રક્ષાં કૃત્વા ચોદ્ધરતે કુલમ્ ।। ૨૯૨.

બીજાની ગાયને ઘાસ આપનારને સ્વર્ગ મળે છે; ગાયની સેવા કરનાર બ્રહ્મલોક પામે છે; ગાયદાન, સ્તુતિ અને રક્ષા કરીને પોતાનું કુળ ઉંચું થાય છે.

ગવાં શ્વાસાત્ પવિત્રા ભૂસ્પર્શનાત્કિલ્વિષક્ષયઃ । ગોમૃત્રં ગોમયં ક્ષીરં દધિ સર્પિઃ કુશોદકમ્ ।। ૨૯૨.

ગાયના શ્વાસથી પવિત્રતા મળે છે; ધરતીને સ્પર્શવાથી પાપ નાશ પામે છે; ગાયનું મૂત્ર, ગોબર, દૂધ, દહીં, ઘી અને કુશથી સ્પર્શેલું પાણી—

એકરાત્રોપવાસશ્ચ શ્વપાકમપિ શોધયેત્ । સર્વ્વાશુભવિનાશાય પુરાચરિતમીશ્વરૈઃ ।। ૨૯૨.

એક રાતનું ઉપવાસ—even શ્વપાકને પણ શુદ્ધ કરે છે; સર્વ અશુભ નાશ માટે દેવતાઓએ આ બધું આચર્યું હતું.

પ્રત્યેકઞ્ચ ત્ર્યહાભ્યસ્તં મહાસાન્તપનં સ્મૃતં । સર્વકામપ્રદઞ્ચૈતત્ સર્વ્વાશુભવીમર્દ્દનમ્ ।। ૨૯૨.

દરેકે ત્રણ દિવસ આચર્યું તો એ મહા પ્રાયશ્ચિત્ત કહેવાય છે; એ સર્વ ઇચ્છાઓ આપે છે અને બધું અશુભ દુર કરે છે.

કૃચ્છ્રાતિકૃચ્છ્રં પયસા દિવસાનેકવિંશતિં । નિર્મ્મલાઃ સર્વ્વકામાપ્ત્યા સ્યુર્ગગાઃ સ્યુર્ન્નરોત્તમાઃ ।। ૨૯૨.

એકવીસ દિવસ સુધી દુષ્કર આતિકૃચ્છ્ર વ્રત દૂધથી કરવાથી મનુષ્ય શુદ્ધ થાય છે, સર્વ કામનાઓ પામે છે અને શ્રેષ્ઠ મનુષ્યો દેવ સમાન બને છે.

ત્ર્યહમુષ્ણં પિવેન્મૂત્રં ત્ર્યહમુષ્ણં ઘૃતં પિવેત્ । ત્ર્યહમુષ્ણં પયઃ પીત્વાઃ વાયુભક્ષઃ પરં ત્ર્યહમ્ ।। ૨૯૨.

ત્રણ દિવસ સુધી ગરમ મૂત્ર પીવું, ત્રણ દિવસ ગરમ ઘી પીવું, પછી ત્રણ દિવસ ગરમ દૂધ પીવું અને પછી ત્રણ દિવસ માત્ર વાયુ પર રહેવું.

તપ્તકૃચ્છ્રવ્રતં સર્વ્વપાપઘ્નં બ્રહ્મલોકદં । શીતૈસ્તુ શીતકૃચ્છ્રં સ્યાદ્‌બ્રહ્મોક્તં બ્રહ્મલોકદં ।। ૨૯૨.

તપ્ત કૃચ્છ્ર વ્રત બધા પાપોનો નાશ કરે છે અને બ્રહ્મલોક આપે છે; ઠંડા કૃચ્છ્ર, જે બ્રહ્માએ કહેલું છે, એ પણ બ્રહ્મલોક આપે છે.

ગોમૂત્રેણાચરેત્સ્નાનં વૃત્તિં કુર્ય્યાચ્ચ ગોરસૈઃ । ગોભિર્વ્રજેચ્ચ ભુક્તાસુ ભુઞ્જીતાથ ચ ગોવ્રતી ।। ૨૯૨.

ગૌમૂત્રથી સ્નાન કરવું અને ગૌઉત્પાદનો વડે જીવન નિભાવવું જોઈએ; ગાય સાથે ફરવું, ગાય ખાઈ પછી જ ખાવું અને આ રીતે ગૌવ્રત પાળવું.

માસેનૈકેન નિષ્પાપો ગોલોકી સ્વર્ગગો ભવેત્ । વિદ્યાઞ્ચ ગોમતીં જપ્ત્વા ગોલોકં પરમં વ્રજેત્ ।। ૨૯૨.

માત્ર એક મહિને પાપમુક્ત થઈ ગોલોક અને સ્વર્ગ મળે છે; ગોમતી મંત્રનો જાપ કરીને પરમ ગોલોક પ્રાપ્ત થાય છે.

ગૌતૈર્ન્નૃત્યેરપ્સરોભિવિંમાને તત્ર મોદતે । ગાવઃ સુરભયો નિત્યં ગાવો ગુગ્ગુલગન્ધિકાઃ ।। ૨૯૨.

ત્યાં ગાયોની વચ્ચે અપ્સરાઓ સાથે નૃત્ય કરીને વિમાનોમાં આનંદ માણે છે; ગાયો હંમેશા સુગંધિત અને ગુગ્ગળની સુગંધથી ભરપૂર હોય છે.

ગાવઃ પ્રતિષ્ઠા ભૂતાનાં ગાવઃ સ્વસ્ત્યયનં પરં । અન્નમેવ પરં ગાવો દેવાનાં હવિરુત્તમમ્ ।। ૨૯૨.

ગાયો બધા જીવ들의 આધાર છે, સર્વોત્તમ શુભતા આપે છે; ગાયો શ્રેષ્ઠ ભોજન છે અને દેવો માટે ઉત્તમ હવન સામગ્રી છે.

પાવનં સર્વ્વભૂતાનાં ક્ષરન્તિ ચ વદન્તિ ચ । હવિષા મન્ત્રપૂતેન તર્પયન્ત્વમરાન્દિવિ ।। ૨૯૨.

ગાયો બધા જીવોને પવિત્ર કરે છે, એમ કહેવાય છે અને એમ જ છે; મંત્રથી શુદ્ધ થયેલા હવનથી તેઓ સ્વર્ગના અમરદેવતાઓને તૃપ્ત કરે છે.

ઋષીણામગ્નિહોત્રેષુ ગાવો હોમેષુ યોજિતાઃ । સર્વ્વેષામેવ ભૂતાનાં ગાવઃ શરણમુત્તમં ।। ૨૯૨.

ગાયો ઋષિઓના અગ્નિહોત્ર યજ્ઞોમાં ઉપયોગમાં લેવાય છે; બધા જીવ માટે ગાયો શ્રેષ્ઠ આશ્રય છે.

ગાવઃ પચિત્રં પરમં ગાવો માઙ્ગલ્યમુત્તમં । ગાવઃ સ્વર્ગસ્ય સોપાનં ગાવો ધન્યાઃ સનાતનાઃ ।। ૨૯૨.

ગાયોમાં અનેક પ્રકારની વિશિષ્ટતા છે, ગાયો સર્વોત્તમ શુભતા આપે છે; ગાયો સ્વર્ગ સુધી પહોંચવાનો માર્ગ છે, ગાયો સદાય ધન્ય છે.