અગ્નિપુરાણમ્

મૂલં દેહે દ્વાદશાઙ્ગં ન્યસેન્મન્ત્રૈર્દ્વિષટ્‌કકૈઃ। હૃદયં ચ શિરશ્ચૈવ શિખા વર્મ્માસ્ત્રલોચને

મૂળ અને બાર અંગો, મંત્રોના બે-છ-છ જોડથી, શરીરમાં નિમણૂક કરવી; હૃદય, માથું, શિખા, કવચ, શસ્ત્ર અને આંખો.

ઉદરં ચ તથા પૃષ્ઠં બાહુરુજાનુપાદકં। મુદ્રાં દત્ત્વા સ્મરેદ્ વિષ્ણું જપ્ત્વાષ્ટશતમર્ચ્ચયેત્

પેટ, પીઠ, હાથ, ઘૂંટણ અને પગને સ્પર્શ કરીને, મુદ્રા બનાવી, વિષ્ણુનું સ્મરણ કરવું, અને આઠ અક્ષરનું મંત્ર જપીને પૂજા કરવી.

વામે તુ વર્દ્ધનીં ન્યસ્ય પૂજાદ્રવ્યં તુ દક્ષિણે। પ્રક્ષાલ્યાસ્ત્રેણ ચાર્ઘ્યેણ ગન્ધપુષ્પાન્વિતે ન્યસેત્

ડાબી બાજુ પર વૃદ્ધિ આપતી વસ્તુ મૂકી, જમણી બાજુ પર પૂજાના સામાન રાખી, શસ્ત્રમંત્ર અને સુગંધિત ફૂલવાળા અર્ઘ્યથી શુદ્ધ કરીને, તે વસ્તુઓને સ્થાપિત કરવી.

ચૈતન્યં સર્વ્વગં જ્યોતિરષ્ટજપ્તેન વારિણા। ફડન્તેન તુ સંસિચ્ય હસ્તે ધ્યાત્વા હરિં પરે

આઠવાર જપેલા મંત્ર અને 'ફટ' અક્ષરથી શક્તિભર્યા પાણીથી છાંટવું, હાથમાં પરમ હરિનું ધ્યાન કરીને, સર્વવ્યાપી ચૈતન્ય અને પ્રકાશ રૂપે વિચારવું.

ધર્મં જ્ઞાનં ચ વૈરાગ્યમૈશ્વર્ય્યં વહ્નિદિઙમુખાઃ। અધર્માદીનિ ગાત્રાણિ પૂર્વાદૌ યોગપીઠકે

ધર્મ, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને ઐશ્વર્યને અગ્નિ અને અન્ય દિશાઓમાં રાખવું; અધર્મ અને અન્ય દુર્ગુણોને યોગપીઠ પર પૂર્વ દિશાથી શરીરના અંગોમાં સ્થાન આપવું.

કૂર્મં પીઠે હ્યનન્તઞ્ચ યમં સૂર્ય્યાદિમણ્ડલમ્। વિમલાદ્યાઃ કેશરસ્થાનુગ્રહા કર્ણિકાસ્થિતા

પીઠ પર કૂર્મ, અનંત, યમ, સૂર્ય અને અન્ય મંડળોનું ધ્યાન કરવું; શુદ્ધ અને અન્ય દેવતાઓને કેસરસ્થાન પર, કૃપા આપતી દેવીઓને કર્નિકામાં સ્થાપિત કરવી.

પૂર્વં સ્વહૃદયે ધ્યાત્વા આવાહ્યાર્ચ્ચૈચ્ચ મણ્ડલે। અર્ઘ્યં પાદ્યં તથા ચામં મધુપર્ક્કં પુનશ્ચ તત્

પહેલાં પોતાના હૃદયમાં ધ્યાન કરીને, પછી મંડળમાં દેવતાને આવાહન અને પૂજન કરવું; અર્ઘ્ય, પાદ્ય, આચમન અને મધુપર્ક અર્પણ કરવું, અને ફરી એ જ દાન કરવું.

સ્નાનં વસ્ત્રોપવીતઞ્ચ ભૂષણં ગન્ધપુષ્પકમ્। ધૂપદીપનૈવેદ્યાનિ પુણ્ડરીકાક્ષવિદ્યયા

સ્નાન, વસ્ત્ર, ઉપવીત, આભૂષણ, સુગંધ, ફૂલ, ધૂપ, દીપક અને ભોજન — આ બધું પુણ્ડરીકાક્ષના મંત્રથી અર્પણ કરવું.

યજેદઙ્ગાનિ પૂર્વાદૌ દ્વારિ પૂર્વે પરેણ્ડજમ્। દક્ષે ચક્રં ગદાં સૌમ્યે કોણે શઙ્ખં ધનુર્ન્યસેત્

પૂર્વ દિશાથી અંગોની પૂજા કરવી; પૂર્વ દ્વાર પર પંખીનો સ્વામી, દક્ષિણમાં ચક્ર, દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં ગદા, ઉત્તર-પશ્ચિમમાં શંખ અને ધનુષ સ્થાપિત કરવું.

દેવસ્ય વામતો દક્ષે ચેષુધી ખડ્‌ગમેવ ચ। વામે ચર્મ્મ શ્રિયં પુષ્ટિં વામેગ્રતો ન્યસેત્

દેવતા તરફ જમણી બાજુ પર તીરસ અને ખડગ, ડાબી બાજુ પર કવચ, શ્રી અને પુષ્ટિ, ડાબી આગળ રાખવું.

વનમાલાઞ્ચ શ્રીવત્સકૌસ્તુભૌ દિક્‌પતીન્વહિઃ। સ્વમન્ત્રૈઃ પૂજયેત્ સર્વાન્ વિષ્ણુરર્ઘોવસાનતઃ

વનમાળા, શ્રીવત્સ, કૌસ્તુભ અને દિશાના રક્ષકોને બહાર, દરેકના પોતાના મંત્રથી પૂજા કરવી, અને અંતે અર્ઘ્ય અર્પણ કરીને વિષ્ણુની પૂજા કરવી.

વ્યસ્તેન ચ સમસ્તેન અઙ્ગૈર્વીજેન વૈ યજેત્। જપ્ત્વા પ્રદક્ષિણીકૃત્ય સ્તુત્વાર્ઘ્યઞ્ચ સમર્પ્ય ચ

અંગોને અલગ અથવા સાથે રાખીને બીજમંત્રથી પૂજા કરવી; જપ કર્યા પછી, પ્રદક્ષિણ કરીને, સ્તુતિ કરીને, અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું.

હૃદયે વિન્યસેદ્ધ્યાત્વા અહં બ્રહ્મા હરિસ્ત્વિતિ। આગચ્છાવાહને યોજ્યં ક્ષમસ્વેતિ વિસર્જ્જને

હૃદયમાં ધ્યાન કરીને, 'હું બ્રહ્મા છું, તમે હરિ છો' એમ સ્થાપિત કરવું; આવાહન સમયે 'આવો' અને વિસર્જન સમયે 'માફ કરો' કહેવું.

એવમષ્ટાક્ષારાદ્યૈશ્ચ પૂજાં કૃત્વા વિમુક્તિભાક્। એકમૂર્ત્ત્યર્ચ્ચનં પ્રોક્તં નવવ્યૂહાર્ચ્ચનં શ્રૃણુ

આ રીતે આઠ અક્ષર અને અન્ય મંત્રોથી પૂજા કરીને મુક્તિ મળે છે. એકરૂપની પૂજા કહી છે; હવે નવ વ્યૂહની પૂજા સાંભળો.

અઙ્ગુષ્ઠકદ્વયે ન્યસ્ય વાસુદેવં બલાદિકાન્। તર્જ્જન્યાદૌ શરીરેથ શિરોલલાટવક્ત્રકે

બન્ને અંગૂઠા પર વાસુદેવ અને અન્ય દેવતાઓને સ્થાપિત કરવી; પછી તर्जની અને અન્ય આંગળીઓ, શરીર, માથું, લલાટ અને મુખ પર.

હૃન્નાભિગુહ્યજાન્વઙ્‌ઘ્રૌ મધ્યે પૂર્વાદિકં યજેત્ । એકપીઠં નવવ્યૂહં નવપીઠઞ્ચ પૂર્વવત્

હૃદય, નાભિ, ગુપ્તાંગ, ઘૂંટણ અને પગમાં, મધ્યમાં, પૂર્વ દિશાથી પૂજા કરવી; એક પીઠ, નવ વ્યૂહ અને નવ પીઠો પહેલાની જેમ.

નવાવ્જે નવમૂર્ત્ત્યા ચ નવવ્યૂહઞ્ચ પૂર્વવત્। ઇષ્ટં મધ્યે તતઃ સ્થાને વાસુદેવઞ્ચ પૂજયેત્

નવ પાંદડા પર, નવમૂર્તિ અને નવ વ્યૂહને પહેલાની જેમ, મધ્યમાં તે સ્થાન પર વાસુદેવની પૂજા કરવી.

નારદ ઉવાચ અગ્નિકાર્યં પ્રવક્ષ્યામિ યેન સ્યાત્સર્વકામભાક્ ।૨૪.૦૦૧ ચતુરભ્યધિકં વિંશમઙ્ગુલં ચતુરસ્રકં ॥૨૪.૦૦૧ સૂત્રેણ સૂત્રયિત્વા તુ ક્ષેત્રં તાવત્ખનેત્સમં ।૨૪.૦૦૨ ખાતસ્ય મેખલા કાર્યા ત્યક્ત્વા ચૈવાઙ્ગુલદ્વયં ॥૨૪.૦૦૨ સત્ત્વાદિસઞ્જ્ઞા(૧) પૂર્વાશા દ્વાદશાઙ્ગુલમુચ્છ્રિતા ।૨૪.૦૦૩ અષ્ટાઙ્ગુલા દ્વ્યઙુલાથ ચતુરઙ્ગુલવિસ્તૃતા ॥૨૪.૦૦૩ યોનિર્દશાઙ્ગુલા રમ્યા ષટ્ચતુર્દ્વ્યઙ્ગુલાગ્રગા ।૨૪.૦૦૪ ક્રમાન્નિમ્ના તુ કર્તવ્યા પશ્ચિમાશાવ્યવસ્થિતા ॥૨૪.૦૦૪ અશ્વત્થપત્રસદૃશી કિઞ્ચિત્કુણ્ડે નિવેશિતા ।૨૪.૦૦૫ તુર્યાઙ્ગુલાયતા નાલં પઞ્ચદશાઙ્ગુલાયતં ॥૨૪.૦૦૫ મૂલન્તુ ત્ર્યઙ્ગુલં(૨) યોન્યા અગ્રં તસ્યાઃ ષડઙ્ગુલં ।૨૪.૦૦૬ લક્ષણઞ્ચૈકહસ્તસ્ય દ્વિગુણં દ્વિકરાદિષુ ॥૨૪.૦૦૬ એકત્રિમેખલં કુણ્ડં વર્તુલાદિ વદામ્યહં ।૨૪.૦૦૭ કુણ્ડાર્ધે તુ સ્થિતં સૂત્રં કોણે યદતિરિચ્યતે ॥૨૪.૦૦૭ તદર્ધં દિશિ સંસ્થાપ્ય ભ્રામિતં વર્તુલં ભવેત્ ।૨૪.૦૦૮ કુણ્ડાર્ધં કોણભાગાર્ધં દિશિશ્ચોત્તરતો વહિઃ ॥૨૪.૦૦૮ પૂર્વપશ્ચિમતો યત્નાલ્લાઞ્છયિત્વા તુ મધ્યતઃ ।૨૪.૦૦૯ સંસ્થાપ્ય ભ્રામિતં કુણ્ડમર્ધચન્દ્રં ભવેત્શુભં ॥૨૪.૦૦૯ પદ્માકારે દલાનિ સ્યુર્મેખલાનાન્તુ વર્તુલે ।૨૪.૦૧૦ બાહુદણ્ડપ્રમાણન્તુ હોમાર્થં કારયેત્સ્રુચં ॥૨૪.૦૧૦ સપ્તપઞ્ચાઙ્ગુલં વાપિ ચતુરસ્રન્તુ કારયેત્ ।૨૪.૦૧૧ ત્રિભાગેન ભવેદ્ગર્તં મધ્યે વૃત્તં સુશોભનમ્ ॥૨૪.૦૧૧ તિર્યગૂર્ધ્વં સમં ખાતાદ્વહિરર્ધન્તુ શોધયેત્ ।૨૪.૦૧૨ અઙ્ગુલસ્ય ચતુર્થાંશં શેષાર્ધાર્ધં તથાન્તતઃ ॥૨૪.૦૧૨ ખાતસ્ય મેખલાં રમ્યાં શેષાર્ધેન તુ કારયેત્ ।૨૪.૦૧૩ કણ્ઠં ત્રિભાગવિસ્તારં અઙ્ગુષ્ઠકસમાયતં ॥૨૪.૦૧૩ સાર્ધમઙ્ગુષ્ઠકં વા સ્યાત્તદગ્રે તુ મુખં ભવેત્ ।૨૪.૦૧૪ ચતુરઙ્ગુલવિસ્તારં પઞ્ચાઙ્ગુલમથાપિ વા ॥૨૪.૦૧૪ ત્રિકં દ્વ્યઙ્ગુલકં તત્સ્યાન્મધ્યન્તસ્ય સુશોભનમ્ ।૨૪.૦૧૫ આયામસ્તત્સમસ્તસ્ય મધ્યનિમ્નઃ સુશોભનઃ ॥૨૪.૦૧૫ શુષિરં કણ્ઠદેશે સ્યાદ્વિશેદ્યાવત્કનીયસી ।૨૪.૦૧૬ શેષકુણ્ડન્તુ કર્તવ્યં યથારુચિ વિચિત્રિતં ॥૨૪.૦૧૬ સ્રુવન્તુ હસ્તમાત્રં સ્યાદ્દણ્ડકેન સમન્વિતં (૧) ।૨૪.૦૧૭ વટુકં દ્વ્યઙ્ગુલં(૨) વૃત્તં કર્તવ્યન્તુ સુશોભનં ॥૨૪.૦૧૭ ગોપદન્તુ યથા મગ્નમલ્પપઙ્કે તથા ભવેત્ ।૨૪.૦૧૮ ઉપલિપ્ય લિખેદ્રેખામઙ્ગુલાં વજ્રનાસિકાં(૧) ॥૨૪.૦૧૮ સૌમ્યાગ્રા પ્રથમા તસ્યાં રેખે પૂર્વમુખે તયોઃ ।૨૪.૦૧૯ મધ્યે તિસ્રસ્તથા કુર્યાદ્દક્ષિણાદિક્રમેણ તુ ॥૨૪.૦૧૯ એવમુલ્લિખ્ય ચાભ્યુક્ષ્ય પ્રણવેન તુ મન્ત્રવિત્ ।૨૪.૦૨૦ વિષ્ટરં કલ્પયેત્તેન તસ્મિન્ શક્તિન્તુ વૈષ્ણવીં ॥૨૪.૦૨૦ અલં કૃત્વા મૂર્તિમતીં ક્ષિપેદગ્નિં હરિં સ્મરન્ ।૨૪.૦૨૧ પ્રાદેશમાત્રાઃ સમિધો દત્વા પરિસમુહ્ય તં ॥૨૪.૦૨૧ દર્ભૈસ્ત્રિધા પરિસ્તીર્ય પૂર્વાદૌ તત્ર પાત્રકં ।૨૪.૦૨૨ આસાદયેદિધ્મવહ્ની ભૂમૌ ચ શ્રુક્શ્રુવદ્વયં ॥૨૪.૦૨૨ આજ્યસ્થાલી ચરુસ્થાલી કુશાજ્યઞ્ચ પ્રણીતયા ।૨૪.૦૨૩ પ્રોક્ષયિત્વા પ્રોક્ષણીઞ્ચ ગૃહીત્વાપૂર્ય વારિણા ॥૨૪.૦૨૩ પવિત્રાન્તર્હિતે હસ્તે પરિશ્રાવ્ય ચ તજ્જલં ।૨૪.૦૨૪ પ્રાઙ્નીત્વા પ્રોક્ષણીપાત્રણ્જ્યોતિરગ્રે નિધાય ચ ॥૨૪.૦૨૪ તદદ્ભિસ્ત્રિશ્ચ સમ્પ્રોક્ષ્ય ઇદ્ધ્મં વિન્યસ્ય ચાગ્રતઃ ।૨૪.૦૨૫ પ્રણીતાયાં સુપુષ્પાયાં વિષ્ણું ધ્યાત્વોત્તરેણ ચ ॥૨૪.૦૨૫ આજ્યસ્થાલીમથાજ્યેન સમ્પૂર્યાગ્રે નિધાય ચ ।૨૪.૦૨૬ સમ્પ્લવોત્પવનાભ્યાન્તુ કુર્યાદાજ્યસ્ય સંસ્કૃતિં ॥૨૪.૦૨૬ અખણ્ડિતાગ્રૌ નિર્ગર્ભૌ કુશૌ પ્રાદેશમાત્રકૌ ।૨૪.૦૨૭ તાભ્યામુત્તાનપાણિભ્યામઙ્ગુષ્ઠાનામિકેન તુ ॥૨૪.૦૨૭ આજ્યં તયોસ્તુ સઙ્ગૃહ્ય દ્વિર્નીત્વા ત્રિરવાઙ્ક્ષિપેત્(૨) ।૨૪.૦૨૮ સ્રુક્સ્રુવૌ ચાપિ સઙ્ગૃહ્ય તાભ્યાં પ્રક્ષિપ્ય વારિણ ॥૨૪.૦૨૮ પ્રતપ્ય દર્ભૈઃ સમ્મૃજ્ય પુનઃ પ્રક્ષ્યાલ્ય ચૈવ હિ ।૨૪.૦૨૯ નિષ્ટપ્ય સ્થાપયિત્વા(૧) તુ પ્રણવેનૈવ સાધકઃ ॥૨૪.૦૨૯ પ્રણવાદિનમોન્તેન પશ્ચાદ્ધોમં સમાચરેત્ ।૨૪.૦૩૦ ગર્ભાધાનાદિકર્માણિ યાવદંશવ્યવસ્થયા ॥૨૪.૦૩૦ નામાન્તં વ્રતબન્ધાન્તં સમાવર્તાવસાનકમ્ ।૨૪.૦૩૧ અધિકારાવસાનં વા કર્યાદઙ્ગાનુસારતઃ ॥૨૪.૦૩૧ પ્રણવેનોપચારન્તુ કુર્યાત્સર્વત્ર સાધકઃ ।૨૪.૦૩૨ અઙ્ગૈર્હોમસ્તુ કર્તવ્યો યથાવિત્તાનુસારતઃ ॥૨૪.૦૩૨ ગર્ભાદાનન્તુ પ્રથમં તતઃ પુંસવનં સ્મૃતમ્ ।૨૪.૦૩૩ સીમન્તોન્નયનં જાતકર્મ નામાન્નપ્રાશનમ્ ॥૨૪.૦૩૩ ચૂડકૃતિં વ્રતબન્ધં વેદવ્રતાન્યશેષતઃ(૨) ।૨૪.૦૩૪ સમાવર્તનં પત્ન્યા ચ યોગશ્ચાથાધિકારકઃ(૩) ॥૨૪.૦૩૪ હૃદાદિક્રમતો ધ્યાત્વા એકૈકં કર્મ પૂજ્ય ચ ।૨૪.૦૩૫ અષ્ટાવષ્ટૌ તુ જુહુયાત્પ્રતિકર્માહુતીઃ પુનઃ ॥૨૪.૦૩૫ પૂર્ણાહુતિં તતો દદ્યાત્શ્રુચા મૂલેન સાધકઃ ।૨૪.૦૩૬ વૌષડન્તેન મન્ત્રેણ પ્લુતં સુસ્વરમુચ્ચરન્ ॥૨૪.૦૩૬ વિષ્ણોર્વહ્નિન્તુ સંસ્કૃત્ય શ્રપયેદ્વૈષ્ણવઞ્ચરુમ્ ।૨૪.૦૩૭ આરાધ્ય સ્થિણ્ડિલે વિષ્ણું મન્ત્રાન્ સંસ્મૃત્ય સંશ્રપેત્(૪) ॥૨૪.૦૩૭ આસનાદિક્રમેણૈવ સાઙ્ગાવરણમુત્તમમ્ ।૨૪.૦૩૮ ગન્ધપુષ્પૈઃ સમભ્યર્ચ્ય ધ્યાતા દેવં સુરોત્તમમ્ ॥૨૪.૦૩૮ આધાયેધ્મમથાઘારાવાજ્યાવગ્નીશસંસ્થિતૌ ।૨૪.૦૩૯ વાયવ્યનૈર્ઋતાશાદિપ્રવૃત્તૌ તુ યથાક્રમમ્ ॥૨૪.૦૩૯ આજ્યભાગૌ તતો હુત્વા ચક્ષુષી દક્ષિણોત્તરે ।૨૪.૦૪૦ મધ્યેથ જુહુયાત્સર્વમન્ત્રાનર્ચાક્રમેણ તુ ॥૨૪.૦૪૦ આજ્યેન તર્પયેન્મૂર્તેર્દશાંશેનાઙ્ગહોમકમ્ ।૨૪.૦૪૧ શતં સહસ્રં વાજ્યાદ્યૈઃ સમિદ્ભિર્વા તિલૈઃ સહ(૧) ॥૨૪.૦૪૧ સમાપ્યાર્ચાન્તુ હોમાન્તાં શુચીન્ શિષ્યાનુપોષિતાન્ ।૨૪.૦૪૨ આહૂયાગ્રે નિવેશ્યાથ હ્યસ્ત્રેણ પ્રોક્ષયેત્પશૂન્ ॥૨૪.૦૪૨ શિષ્યાનાત્મનિ સંયોજ્ય અવિદ્યાકર્મબન્ધનૈઃ ।૨૪.૦૪૩ લિઙ્ગાનુવૃત્તશ્ચૈતન્યં સહ લિઙ્ગેન પાશિતમ્(૨) ॥૨૪.૦૪૩ ધ્યાનમાર્ગેન સમ્પ્રોક્ષ્ય વાયુબીજેન શોધયેત્ ।૨૪.૦૪૪ તતો દહનબીજેન સૃષ્ટિં બ્રહ્માણ્ડસઞ્જ્ઞિકામ્ ॥૨૪.૦૪૪ નિર્દગ્ધાં સકલાં ધ્યાયેદ્ભસ્મકૂટનિભસ્થિતામ્ ।૨૪.૦૪૫ પ્લાવયેદ્વારિણા ભસ્મ સંસારં વાર્મયં સ્મરેત્(૩)૨૪.૦૪૫ તત્ર શક્તિં ન્યસેત્પશ્ચાત્પાર્થિવીં બીજસઞ્જ્ઞિકામ્ ।૨૪.૦૪૬ તન્માત્રાભિઃ સમસ્તાભિઃ સંવૃતં પાર્થિવં શુભમ્ ॥૨૪.૦૪૬ અણ્ડન્તદુદ્ભવન્ધ્યાયેત્તદાધારન્તદાત્મકમ્ ।૨૪.૦૪૭ તન્મધ્યે ચિન્તયેન્મૂર્તિં પૌરુષીં પ્રણવાત્મિકામ્ ॥૨૪.૦૪૭ લિઙ્ગં સઙ્ક્રામયેત્પશ્ચાદાત્મસ્થં પૂર્વસંસ્કૃતમ્ (૪) ।૨૪.૦૪૮ વિભક્તેન્દ્રિયસંસ્થાનં ક્રમાદ્વૃદ્ધં વિચિન્તયેત્ ॥૨૪.૦૪૮ તતોણ્ડમબ્દમેકં તુ સ્થિત્વા દ્વિશકલીકૃતમ્ ।૨૪.૦૪૯ દ્યાવાપૃથિવ્યૌ શકલે તયોર્મધ્યે પ્રજાપતિમ્ ॥૨૪.૦૪૯ જાતં ધ્યાત્વા પુનઃ પ્રોક્ષ્ય પ્રણવેન તુ સંશ્રિતમ્ ।૨૪.૦૫૦ મન્ત્રાત્મકતનું કૃત્વા યથાન્યાસં પુરોદિતમ્ ॥૨૪.૦૫૦ વિષ્ણુર્હસ્તં તતો મૂર્ધ્નિ દત્વા ધ્યાત્વા તુ વૈષ્ણવમ્ ।૨૪.૦૫૧ એવમેકં બહૂન્ વાપિ જનિત્વા ધ્યાનયોગતઃ ॥૨૪.૦૫૧ કરૌ સઙ્ગૃહ્ય મૂલેન નેત્રે બદ્ધ્વા તુ વાસસા ।૨૪.૦૫૨ નેત્રમન્ત્રેણ મન્ત્રી તાન્ સદનેનાહતેન તુ ॥૨૪.૦૫૨ કૃતપૂજો ગુરુઃ સમ્યક્દેવદેવસ્ય તત્ત્વવાન્ ।૨૪.૦૫૩ શિષ્યાન્ પુષ્પાઞ્જલિભૃતઃ પ્રાઙ્મુખાનુપવેશયેત્ ॥૨૪.૦૫૩ અર્ચયેયુશ્ચ તેપ્યેવમ્પ્રસૂતા ગુરુણા હરિમ્ ।૨૪.૦૫૪ ક્ષિપ્ત્વા પુષ્પાઞ્જલિં તત્ર પુષ્પાદિભિરનન્તરમ્ ॥૨૪.૦૫૪ અમન્ત્રમર્ચનં કૃત્વા(૧) ગુરોઃ પાદાર્ચનન્તતઃ ।૨૪.૦૫૫ વિધાય દક્ષિણાં દદ્યાત્સર્વસ્વં ચાર્ધમેવ વા ॥૨૪.૦૫૫ ગુરુઃ સંશિક્ષયેચ્છિષ્યાન્ તૈઃ પૂજ્યો નામભિર્હરિઃ ।૨૪.૦૫૬ વિશ્વક્સેનં યજેદીશં શઙ્ખચક્રગદાધરમ્ ॥૨૪.૦૫૬ તજ્જપન્તઞ્ચ તર્જન્યા મણ્ડલસ્થં વિસર્જયેત્

નારદ ઉવાચ વાસુદેવાદિમન્ત્રાણાં પૂજ્યાનાં લક્ષણં વદે। વાસુદેવઃ સઙ્કર્ષણઃ પ્રદ્યુમ્નશ્ચાનિરુદ્ધકઃ

નારદે કહ્યું: વાસુદેવથી શરૂ થતા મંત્રોથી પૂજ્ય દેવતાઓના લક્ષણો જણાવો: વાસુદેવ, સંકર્ષણ, પ્રદ્યુમ્ન અને અનિરુદ્ધ.

નમો ભગવતે ચાદૌ અ આ અં અઃ સ્વવીજકાઃ । ઓઙ્કારાદ્યા નમોન્તાશ્ચ નમો નારાયણસ્તતઃ

આદિમાં ભગવાનને વંદન, 'અ', 'આ', 'અં', 'અઃ' જેવા બીજાક્ષરોને વંદન, 'ઓમ'થી શરૂ અને 'નમઃ'થી અંતમાં આવતાં શબ્દોને વંદન, અને પછી નારાયણને વંદન છે.

ઓં તત્ સદ્ બ્રહ્મણે ચૈવ ઓં નમો વિષ્ણવે નમઃ। ઓં ક્ષોં ઓં નમો ભગવતે નરસિંહાય વૈ નમઃ

'ઓમ', 'તત', 'સત' અને બ્રહ્મને વંદન; 'ઓમ', વિષ્ણુને વંદન; 'ઓમ', 'ક્ષોં', 'ઓમ', ભગવાન નરસિંહને સાચી વંદન છે.

ઓં ભૂર્નમો ભગવતે વરાહાય નરાધિપાઃ। જવારુણહરિદ્રાભા નીલશ્યામલલોહિતાઃ

'ઓમ ભૂઃ', ભગવાન વરાહને વંદન, મનુષ્યના રાજાઓને વંદન; (તેના રૂપ) ઝડપી, લાલ, પીળા, નીલા, કાળા અને લાલ છે.

મેઘાગ્નિમધુપિઙ્ગાભા વલ્લભા નવ નાયકાઃ। અઙ્ગાનિ સ્વરવીજાનાં સ્વનામાન્તૈર્યથાક્રમમ્

વાદળ જેવી, અગ્નિ જેવી, મધ જેવા પીળા રંગવાળી, પ્રિય, નવ નેતા; સ્વર બીજાક્ષરોના અંગો, પોતાના નામના અંત સાથે, ક્રમ પ્રમાણે.

હૃદયાદીનિ કલ્પેત વિભક્તૈસ્તન્ત્રવેદિભિઃ। વ્યઞ્ચનાદીનિ બીજાનિ તેષાં લક્ષણમન્યથા

હૃદય વગેરે તંત્ર જાણનારા દ્વારા અલગ-અલગ સ્થાપિત કરવું; વ્યંજન બીજાક્ષરોના લક્ષણો અલગ છે.

દીર્ઘસ્વરૈસ્તુ ભિન્નાનિ નમોન્તાન્તસ્થિતાનિ તુ। અહ્ગાનિ હ્રસ્વયુક્તાનિ ઉપાઙ્ગાનીતિ વર્ણ્યતે

લાંબા સ્વર સાથે 'નમઃ'થી અંતમાં આવતાં અંગો કહેવાય છે; ટૂંકા સ્વર સાથે આવતાં ઉપાંગ કહેવાય છે.

વિભક્તનામવર્ણાન્તસ્થિતાનિ વીદમુત્તમમ્ । દીર્ઘૈર્હ્રસ્વૈશ્ચ સંયુક્તં સાઙ્ગોપાઙ્ગંસ્વરૈઃ ક્રમાત્

અલગ થયેલા નામ અને અક્ષરોના અંતમાં રહેલા શ્રેષ્ઠ ગણાય છે; લાંબા અને ટૂંકા સ્વરો સાથે જોડાયેલા મુખ્ય અને ઉપાંગો ક્રમ પ્રમાણે ગોઠવાય છે.

વ્યઞ્ચનાનાં ક્રમો હ્યેષ હૃદયાદિપ્રકૂપ્તયે। સ્વવીજેન સ્વનામાન્તૈર્વિભક્તાન્યઙ્ગનાભિઃ

હૃદય વગેરે સ્થાપિત કરવા માટે વ્યંજન અક્ષરોનો ક્રમ છે; પોતાના બીજાક્ષર અને નામથી અલગ થયેલા, મુખ્ય અને ઉપાંગો સાથે.

યુક્તાનિ હૃદયાદીનિ દ્વાદશાન્તાદિ પઞ્ચતઃ । આરભ્ય કલ્પયિત્વા તુ જપેત્ સિદ્ધ્યનુરૂપતઃ

હૃદય વગેરે, મુખ્ય અને ઉપાંગો સાથે જોડાયેલા, બાર અંત અને પાંચથી શરૂ કરીને, સ્થાપિત કર્યા પછી, ઇચ્છિત સિદ્ધિ પ્રમાણે જપ કરવો.

હૃદયઞ્ચ શિરશ્ચુડા કવચં નેત્રમસ્તકમ્। ષડઙ્ગાનિ તુ વીજાનાં મૂલસ્ય દ્વાદશાઙ્ગકમ્

હૃદય, માથું, શિખા, કવચ, આંખ અને મસ્તક—આ બીજાક્ષરોના છ અંગો છે; મૂળમાં બાર અંગો હોય છે.