અગ્નિપુરાણમ્

શતાવરીગુડુચ્યગ્નિપલાનાં શતવિંશતિઃ । મધ્વાજ્યતિલજૈર્લિહ્યદ્ બલીપલિતવર્જ્જિતઃ ।। ૨૮૩.

શતાવરી, ગુડુચી, અગ્નિ અને પલા દરેકના વીસ પળ લઈ, તેને મધ, ઘી અને તલ સાથે ચાટી લેવાથી શરીર મજબૂત બને છે અને વાળ વહેલા સફેદ થતા અટકે છે.

સિતામધુઘૃતૈર્યુક્તા સકૃષ્ણા ત્રિફલા તથા । ત્રિફલા સર્વરોગઘ્નીસ મધુઃ સર્ક્કરાન્વિતા ।। ૨૮૩.

ત્રિફળા ને ખાંડ, મધ અને ઘી સાથે તેમજ કાળી હરડે સાથે મિક્સ કરીને, મધ અને ખાંડ સાથે લેવાથી બધા રોગો દૂર થાય છે.

સિતામધુઘૃતૈર્યુક્તા સકૃષ્ણા ત્રિફલા તથા । પથ્યાચિત્રકશુણ્ઠ્યશ્ચ ગુડુચીમુષ્લીરજઃ ।। ૨૮૩.

ત્રિફળા ને ખાંડ, મધ અને ઘી સાથે તેમજ કાળી હરડે, પથ્યા, ચિત્રક, સૂંઠ, ગુડુચી અને મુશલીના પાવડર સાથે મિક્સ કરો.

સગુડં ભક્ષિતં રોગહરં ત્રિશતવર્ષકૃતે । કિઞઅચિચ્ચૂર્ણં જવાપુષ્પં પિણ્ડિતં વિમૃજેજ્જલે ।। ૨૮૩.

તેને ગુડ સાથે ખાવાથી બધા રોગો દૂર થાય છે અને ત્રણસો વર્ષ સુધી આયુષ્ય મળે છે; કિંચક અને જવા ફૂલનું થોડું પાવડર પાણીમાં પીસી લગાવવું.

તૈલં ભવેદ્ ઘૃતાકારં કિઞ્ચિચ્ચૂર્ણ્ણં જલાન્વિતં । ધૂપાર્થં દૃશ્યતે ચિત્રં વૃષદંશજરાયુના ।। ૨૮૩.

ઘી જેવું તેલ, તેમાં થોડું પાવડર અને પાણી મિક્સ કરીને ધૂપ માટે વાપરવું; વૃષદંશા જીવના પિત્ત સાથે મિક્સ કરવાથી તે અદભુત લાગે છે.

પુનર્મ્માક્ષિકધૂપેન દૃશ્યતે તદ્યાથા પુરા । કર્પૂરજલકાભેકતૈલં પાટલિમૂલયુક્ ।। ૨૮૩.

પછી ફરીથી મધના ધૂપથી તે પહેલાં જેવું દેખાય છે; કપૂર પાણી અને પાટળી મૂળ સાથે મિક્સ કરેલું તેલ.

પિષ્ટ્વા લિપ્ય પદે દ્વે ચ ચરેદઙ્ગારકે નરઃ । તૃણૌત્થાનાદિકં વ્યૂહ્ય દર્શયન્વૈ કુતૂહલં ।। ૨૮૩.

પીસીને શરીરના બે ભાગ પર લગાવી, પછી અંગારાં પર ચાલવું; ઘાસ વગેરે ગોઠવીને, મનગમતી ચમત્કૃતિ બતાવી શકાય છે.

વિષગ્રહરુજધ્વંસક્ષુદ્રનર્મ્મ ચ કામિકં । તત્તે ષટ્‌કર્મ્મકં પ્રોક્તં સિદ્ધિદ્વયસમાશ્રયં ।। ૨૮૩.

તે ઝેર, ગ્રહદોષ, દુખાવા અને નાના રોગો દૂર કરે છે અને ઇચ્છા પૂર્ણ કરે છે; આને છ પ્રકારની ક્રિયા કહે છે, જે બે પ્રકારની સિદ્ધિ આપે છે.

મન્ત્રધ્યાનૌષધિકથામુદ્રેજ્યા યત્ર મુષ્ટયઃ । ચતુર્વ્વર્ગફલં પ્રોક્તં યઃ પઠેત્સ દિવં વ્રજેત્ ।। ૨૮૩.

જ્યાં મંત્ર, ધ્યાન, ઔષધિ, મુદ્રા, પૂજા અને હવન હોય છે, ત્યાં ચાર પુરુષાર્થનું ફળ મળે છે; જે આનું પઠન કરે છે તે સ્વર્ગ પામે છે.

ધન્વન્તરિરુવાચ આયુરારોગ્યકર્તાર ઓંકારદ્યાશ્ચ નાકદાઃ । ઓંકારઃ પરમો મન્ત્રસ્તં જપ્ત્વા ચામરો ભવેત્ ।। ૨૮૪.

ધન્વંતરિએ કહ્યું: આયુષ્ય અને આરોગ્ય આપનાર, અને સ્વર્ગ આપનાર, ઓંકારથી શરૂ થાય છે; ઓંકાર સર્વોચ્ચ મંત્ર છે—તેનો જાપ કરવાથી અમરતા મળે છે.

ગાયત્રી પરમો મન્ત્રસ્તં જપ્ત્વા ભુક્તિમુક્તિભાક્ । ઓં નમો નારાયણાય મન્ત્રઃ સર્વાર્થસાધકઃ ।। ૨૮૪.

ગાયત્રી સર્વોત્તમ મંત્ર છે—તેનો જાપ કરવાથી ભોગ અને મોક્ષ મળે છે; 'ઓં નમો નારાયણાય' મંત્રથી બધું સિદ્ધ થાય છે.

ઓં નમો ભગવતે વાસુદેવાય સર્વદઃ । ઓં હ્રૂઁ નમો વિષ્ણવે મન્ત્રોયઞ્ચૌષધં પરં ।। ૨૮૪.

'ઓં નમો ભગવતે વાસુદેવાય' બધું આપે છે; 'ઓં હ્રૂં નમો વિષ્ણવે' મંત્ર પણ છે અને શ્રેષ્ઠ ઔષધિ પણ છે.

અનેન દેવા હ્યસુરાઃ સશ્રિયો નિરુજોઽભવન્ । ભૂતાનામુપકારશ્ચ તથા ધર્મો મહૌષધમ્ ।। ૨૮૪.

આથી દેવો અને અસુરો, તેમનાં ધન સાથે, રોગમુક્ત થયા; એ જ રીતે, તે સર્વ જીવોને લાભ આપે છે અને ધર્મનું મહા ઔષધિ છે.

ધર્મ્મઃ સદ્ધર્મ્મકૃદ્ધર્મી એતૈર્ધર્મ્મૈશ્ચ નિર્મ્મલઃ । શ્રીદઃ શ્રીશઃ શ્રીનિવાસઃ શ્રીધરઃ શ્રીનિકેતનઃ ।। ૨૮૪.

ધર્મ એ સાચો ધર્મ કરનાર છે, અને આ ધર્મોથી મન શુદ્ધ થાય છે; શ્રી આપનાર, શ્રીનાથ, શ્રીનિવાસ, શ્રીધર અને શ્રીનિધાન છે.

શ્રિયઃ પતિઃ શ્રીપરમ્ એતૈઃ શ્રિયમવાપ્નુયાત્ । કામી કામપ્રદઃ કામઃ કામપાલસ્તથા હરિઃ ।। ૨૮૪.

શ્રીના સ્વામી અને શ્રેષ્ઠ શ્રી છે; આથી શ્રી પ્રાપ્ત થાય છે. ઇચ્છાવાળો ઇચ્છા આપનાર, ઇચ્છા સ્વયં, ઇચ્છાનો રક્ષક અને હરિ પણ છે.

આનન્દો માધવશ્ચૈવ નામ કામાય વૈ હરેઃ । રામઃ પરશુરામશ્ચ નૃસિંહો વિષ્ણુરેવ ચ ।। ૨૮૪.

આનંદ અને માધવ, આ બંને નામો હરિને ઇચ્છાપૂર્તિ માટે કહેવામાં આવે છે; રામ, પરશુરામ, નૃસિંહ અને વિષ્ણુ પણ એવા જ નામો છે.

ત્રિવિક્રમશ્ચ નામાનિ જપ્તવ્યાનિ જિગીષુભિઃ । વિદ્યામભ્યસ્યતાં નિત્યં જપ્તવ્યઃ પુરુષોત્તમઃ ।। ૨૮૪.

જેઓ વિજય મેળવવા ઇચ્છે છે, તેમણે ત્રિવિક્રમ અને આવા અન્ય નામો જપવા જોઈએ; અને જે વિદ્યા અભ્યાસ કરે છે, તેણે હંમેશા પુરુષોત્તમનું જાપ કરવું જોઈએ.

દામોદરો બન્ધહરઃ પુષ્કરાક્ષોઽક્ષિરોગનુત્ । હૃષીકેશો ભયહરો જપેદૌષધકર્મ્મણિ ।। ૨૮૪.

દામોદર, બંધન દૂર કરનાર; પુષ્કરાક્ષ, આંખના રોગો દૂર કરનાર; હૃષીકેશ, ભય દૂર કરનાર—આ બધા નામો ઔષધિ વિધિ સમયે જપવા યોગ્ય છે.

અચ્યુતઞ્ચામૃતં મન્ત્રં સઙ્ગ્રામે ચાપરાજિતઃ । જલતારે નારસિંહં પૂર્વ્વાદૌ ક્ષેમકામવાન્ ।। ૨૮૪.

અચ્યૂત, અમૃતમય મંત્ર, અને યુદ્ધમાં અપરાજિતનું સ્મરણ કરવું; પાણી પાર કરતા સમયે નરસિંહનું અને કોઈ કાર્યના આરંભે કલ્યાણ માટે પણ નરસિંહનું સ્મરણ કરવું.

ચક્રિણઙ્ગદિનઞ્ચૈવ શાર્ઙ્ગિણં ખડ્ગિનં સ્મરેત્ । નારાયણં સર્વકાલે નૃસિંહોઽખિલભીતિનુત્ ।। ૨૮૪.

ચક્રધારી, ગદાધારી, શારંગધારી અને ખડ્ગધારી—આ બધા નામોનું સ્મરણ કરવું; દરેક સમયે નારાયણનું અને સર્વ ભય દૂર કરનાર નૃસિંહનું સ્મરણ કરવું.

ગરુડધ્વજશ્ચ વિષહૃત્ વાસુદેવં સદા જપેત્ । ધાન્યાદિસ્થાપને સ્વપ્ને અનન્તાચ્યુતમીરયેત્ ।। ૨૮૪.

ગરુડધ્વજ, વિષ દૂર કરનાર, અને વાસુદેવ—આ નામો હંમેશા જપવા યોગ્ય છે; અનાજ વગેરે સ્થાપન સમયે અથવા સ્વપ્નમાં અનંત અને અચ્યૂતનું સ્મરણ કરવું.

નારાયણઞ્ચ દુઃસ્વપ્ને દાહાદૌ જલશાયિનં । હયગ્રીવઞ્ચ વિદ્યાર્થી જગત્સૃતિં સુતાપ્તયે ।। ૨૮૪.

ખરાબ સ્વપ્ન આવે ત્યારે નારાયણનું, અગ્નિ કે દાહ સમયે જલશાયીનનું, વિદ્યા મેળવવા ઇચ્છે ત્યારે હયગ્રીવનું અને સંતાનપ્રાપ્તિ માટે જગત્સૃષ્ટિનું સ્મરણ કરવું.

બલભદ્રં શૌર્યકાર્ય્યે એકં નામાર્થસાધકમ્ ।। ૨૮૪.

શૌર્યના કાર્યો માટે બલભદ્રનું અને કોઈ પણ ઇચ્છિત કાર્ય સિદ્ધ કરવા માટે એક નામનું સ્મરણ કરવું.

ધન્વન્તરિરુવાચ સિદ્ધયોગાન્ પુનર્વક્ષ્યે મૃતસઞ્જીવનીકરાન્ । આત્રેયભાષિતાન્ દિવ્યાન્ સર્વવ્યાધિવિમર્દનાન્ ।। ૨૮૫.

ધન્વંતરીએ કહ્યું: હવે હું ફરીથી એવા સિદ્ધ યોગો કહું છું, જે મૃતને જીવંત કરે છે, આ બધા આત્રેયે કહેલા દિવ્ય ઉપાય છે, જે સર્વ રોગોનો નાશ કરે છે.

આત્રેય ઉવાચ વિલ્વાદિપઞ્ચમૂલસ્ય ક્કાથઃ સ્યાદ્વાતિકે જ્વરે । પાવનં પિપ્પલીમૂલં ગુડૂચી વિષ્વજોઽથ વા ।। ૨૮૫.

આત્રેયે કહ્યું: બિલ્વ અને અન્ય પાંચ મૂળનું કઢું વાતજ જ્વરમાં યોગ્ય છે; પિપ્પળીનું મૂળ શુદ્ધિકારક છે, ગુડૂચી કે વિશ્વજ પણ તે જ રીતે લાભદાયી છે.

આમલક્યભ્યા કૃષ્ણા વહ્નિઃ સર્વજ્વરાન્તકઃ । વિલ્વાગ્નિમન્થશ્યોનાકકાશ્મર્ય્યઃ પારલા સ્થિરા ।। ૨૮૫.

આમળા અને કૃષ્ણા, અગ્નિસહિત, બધા જ્વરોનો અંત કરે છે; બિલ્વ, અગ્નિમંઠ, શ્યોનાક, કાશમર્ય, પારલા અને સ્થિરા પણ ઉપયોગી છે.

ત્રિકણ્ટકં પૃશ્નિપર્ણી વૃહતી કણ્ટકારિકાઃ । જ્વરાવિપાકપાર્શ્વાર્ત્તિકાશનુત્ કુશમૃલકમ્ ।। ૨૮૫.

ત્રિકંઠક, પૃશ્નિપર્ણી, વૃહતી અને કંટકારિકા—આ બધા કુશમૃળક સાથે મળીને જ્વર, અજીર્ણ અને પાશ્વરોગ દૂર કરે છે.

ગુડૂચી પર્પટી મુસ્તં કિરાતં વિશ્વભેષજમ્ । વાતપિત્તજ્વરે દેયં પઞ્ચભદ્રમિદં સ્મૃતમ્ ।। ૨૮૫.

ગુડૂચી, પરપટી, મુસ્તા, કિરાત અને વિશ્વભેષજ—આ બધું વાતપિત્તજ જ્વરમાં આપવું, અને તેને પંચભદ્ર કહેવામાં આવે છે.

ત્રિવૃદ્વિશાલકટુકાત્રિફલારગ્બધૈઃ કૃતઃ । સંસ્કારો ભેદનક્કાથઃ પેથઃ સર્વજ્વરાપહઃ ।। ૨૮૫.

ત્રિવૃત, વિશાલ, કટુકા, ત્રિફળા અને અરગવધથી બનેલું સંસ્કાર, બેહદન કઢું, બધા જ્વરો દૂર કરે છે.