અગ્નિપુરાણમ્

કૃષ્ણાતિવિષતિક્તેન્દ્રદારુપાઠાપયોમુચાં । ક્કાથો મૂત્રે શ્રૃતઃ ક્ષૌદ્રી સર્વકણ્ઠગદાપહઃ ।। ૨૮૩.

કૃષ્ણા, અતિવિષા, તીક્તા, ઇન્દ્રદારુ, પાઠા અને પયોમુચાનો કઢો, મૂત્રમાં રાંધી મધ સાથે મિક્સ કરીને પીવાથી બધા ગળાના રોગ દૂર થાય છે.

પથ્યાગોક્ષુરદુસ્પર્શરાજવૃક્ષશિલાભિદાં । કષાયઃ સમધુઃ પીતો મૂત્રકૃચ્છ્રં વ્યપોહતિ ।। ૨૮૩.

પથ્યા, ગોક્ષુર, દુસ્પર્શ, રાજવૃક્ષ અને શિલાભિદાનો કઢો, મધ સાથે પીવાથી મૂત્રકૃછ્ર (મૂત્રમાં તકલીફ) દૂર થાય છે.

વંશત્વગ્વરુણક્કાથઃ શર્ક્કરાશ્મવિઘાતનઃ । શાખોટક્કાથસક્ષૌદ્રક્ષીરાશી શ્લીપદી ભવેત્ ।। ૨૮૩.

વાંસની છાલ અને વરુણનો કઢો, ખાંડ સાથે, પથ્થરી તોડે છે; શાખોટાનો કઢો, મધ અને દૂધ સાથે પીવાથી શ્લીપદમાં લાભ થાય છે.

માસાર્કત્વક્પયસ્તૈલં મધુસિક્તઞ્ચ સૈન્ધવં । પાદરોગં હરેત્સર્પિર્જાલકુક્કુટજં તથા ।। ૨૮૩.

માસ, અર્કની છાલ, દૂધ, તેલ, મધ અને સૈંધવ મીઠું મિક્સ કરીને, તેમજ પાંજરામાં ઉછેરેલી મરઘીના ઘીથી, પગના રોગ દૂર થાય છે.

શુણ્ઠીસૌવર્ચલાહિઙ્ગુચૂર્ણં શૂણ્ઠીરસૈર્ઘૃતમ્ । રુજં હરેદથ ક્કાથો વિદ્ધિ વદ્ધાગ્નિસાધને ।। ૨૮૩.

સુંઠ, સૌવરચલ અને હીંગનું ચૂર્ણ, સુંઠના રસ અને ઘી સાથે મિક્સ કરીને લેવું, દુખાવા દૂર કરે છે; તેમજ મજબૂત અગ્નિ પર તૈયાર કરેલો કઢો પણ લાભદાયી છે.

સૌવર્ચલાગ્નિહઙ્‌ગૂનાં સદીપ્યાનાં રસૈર્યુતં । વિડ઼દીપ્યકયુક્તં વા તક્રં ગુલ્માતુરઃ પિવેત્ ।। ૨૮૩.

સૌવરચલ, અગ્નિ, હિંગ અને અન્ય તીખા રસોવાળું છાસ, અથવા વિરદીપ્ય સાથેનું છાસ, ગુલ્મના દર્દીએ પીવું.

ધાત્રીપટોલમુદ્‌ગાનાં ક્કાથઃ સાજ્યો વિસર્પહા । શુણ્ઠીદારુનવાક્ષીરક્કાથો મૂત્રાન્વિતોઽપરઃ ।। ૨૮૩.

ધાત્રી, પટોળ અને મુગનો કઢો, ઘી સાથે, વિશર્પ (ચામડીના રોગ) દૂર કરે છે; બીજો કઢો, સુંઠ, દારુ, નવાં અને દૂધ, મૂત્રમાં રાંધીને પણ લાભદાયી છે.

સવ્યોષાયોરજઃ ક્ષારઃ ફલક્કાથશ્ચ શોથહૃત્ । ગુડ઼શિગ્રુત્રિવૃદ્ભિશ્ચ સૈન્ધવાનાં રજોયુતઃ ।। ૨૮૩.

સૈંધવ મીઠું અને કક્કઠા ફળની રાખ, બે યુવાન સ્ત્રીઓનો રસ, ગુડ, શિગ્રુ અને ત્રિવૃત સાથે મિક્સ કરીને લેવાથી શરીરમાં થયેલો સોજો ઉતરી જાય છે.

ત્રિવૃતાફલકક્કાથઃ સગુડ઼ સ્યાદ્વિરેચનઃ । વચાફલકષાયોત્થં સૈન્ધવાનાં રજોયુતઃ ।। ૨૮૩.

ત્રિવૃત અને કક્કઠા ફળને ગુડ સાથે મિક્સ કરીને લેવાથી વિસર્જન થાય છે; વચા અને ફલકાનો કષાય અને સૈંધવ મીઠું સાથે મિક્સ કરેલું પાવડર પણ અસરકારક છે.

ત્રિફલાયાઃ પલશતં પૃથગ્ભૃઙ્ગજભાવિતમ્ । વિઙ્ઙ્ગં લોહચૂર્ણઞ્ચ દશભાગસમન્વિતમ્ ।। ૨૮૩.

ત્રિફળા ના સો પળ જેટલા ભાગને અલગથી ભૃંગજ સાથે ભેળવી, પછી તેમાં વિંગ અને લોહ પાવડર દસમાં એક ભાગ ઉમેરો.

શતાવરીગુડુચ્યગ્નિપલાનાં શતવિંશતિઃ । મધ્વાજ્યતિલજૈર્લિહ્યદ્ બલીપલિતવર્જ્જિતઃ ।। ૨૮૩.

શતાવરી, ગુડુચી, અગ્નિ અને પલા દરેકના વીસ પળ લઈ, તેને મધ, ઘી અને તલ સાથે ચાટી લેવાથી શરીર મજબૂત બને છે અને વાળ વહેલા સફેદ થતા અટકે છે.

સિતામધુઘૃતૈર્યુક્તા સકૃષ્ણા ત્રિફલા તથા । ત્રિફલા સર્વરોગઘ્નીસ મધુઃ સર્ક્કરાન્વિતા ।। ૨૮૩.

ત્રિફળા ને ખાંડ, મધ અને ઘી સાથે તેમજ કાળી હરડે સાથે મિક્સ કરીને, મધ અને ખાંડ સાથે લેવાથી બધા રોગો દૂર થાય છે.

સિતામધુઘૃતૈર્યુક્તા સકૃષ્ણા ત્રિફલા તથા । પથ્યાચિત્રકશુણ્ઠ્યશ્ચ ગુડુચીમુષ્લીરજઃ ।। ૨૮૩.

ત્રિફળા ને ખાંડ, મધ અને ઘી સાથે તેમજ કાળી હરડે, પથ્યા, ચિત્રક, સૂંઠ, ગુડુચી અને મુશલીના પાવડર સાથે મિક્સ કરો.

સગુડં ભક્ષિતં રોગહરં ત્રિશતવર્ષકૃતે । કિઞઅચિચ્ચૂર્ણં જવાપુષ્પં પિણ્ડિતં વિમૃજેજ્જલે ।। ૨૮૩.

તેને ગુડ સાથે ખાવાથી બધા રોગો દૂર થાય છે અને ત્રણસો વર્ષ સુધી આયુષ્ય મળે છે; કિંચક અને જવા ફૂલનું થોડું પાવડર પાણીમાં પીસી લગાવવું.

તૈલં ભવેદ્ ઘૃતાકારં કિઞ્ચિચ્ચૂર્ણ્ણં જલાન્વિતં । ધૂપાર્થં દૃશ્યતે ચિત્રં વૃષદંશજરાયુના ।। ૨૮૩.

ઘી જેવું તેલ, તેમાં થોડું પાવડર અને પાણી મિક્સ કરીને ધૂપ માટે વાપરવું; વૃષદંશા જીવના પિત્ત સાથે મિક્સ કરવાથી તે અદભુત લાગે છે.

પુનર્મ્માક્ષિકધૂપેન દૃશ્યતે તદ્યાથા પુરા । કર્પૂરજલકાભેકતૈલં પાટલિમૂલયુક્ ।। ૨૮૩.

પછી ફરીથી મધના ધૂપથી તે પહેલાં જેવું દેખાય છે; કપૂર પાણી અને પાટળી મૂળ સાથે મિક્સ કરેલું તેલ.

પિષ્ટ્વા લિપ્ય પદે દ્વે ચ ચરેદઙ્ગારકે નરઃ । તૃણૌત્થાનાદિકં વ્યૂહ્ય દર્શયન્વૈ કુતૂહલં ।। ૨૮૩.

પીસીને શરીરના બે ભાગ પર લગાવી, પછી અંગારાં પર ચાલવું; ઘાસ વગેરે ગોઠવીને, મનગમતી ચમત્કૃતિ બતાવી શકાય છે.

વિષગ્રહરુજધ્વંસક્ષુદ્રનર્મ્મ ચ કામિકં । તત્તે ષટ્‌કર્મ્મકં પ્રોક્તં સિદ્ધિદ્વયસમાશ્રયં ।। ૨૮૩.

તે ઝેર, ગ્રહદોષ, દુખાવા અને નાના રોગો દૂર કરે છે અને ઇચ્છા પૂર્ણ કરે છે; આને છ પ્રકારની ક્રિયા કહે છે, જે બે પ્રકારની સિદ્ધિ આપે છે.

મન્ત્રધ્યાનૌષધિકથામુદ્રેજ્યા યત્ર મુષ્ટયઃ । ચતુર્વ્વર્ગફલં પ્રોક્તં યઃ પઠેત્સ દિવં વ્રજેત્ ।। ૨૮૩.

જ્યાં મંત્ર, ધ્યાન, ઔષધિ, મુદ્રા, પૂજા અને હવન હોય છે, ત્યાં ચાર પુરુષાર્થનું ફળ મળે છે; જે આનું પઠન કરે છે તે સ્વર્ગ પામે છે.

ધન્વન્તરિરુવાચ આયુરારોગ્યકર્તાર ઓંકારદ્યાશ્ચ નાકદાઃ । ઓંકારઃ પરમો મન્ત્રસ્તં જપ્ત્વા ચામરો ભવેત્ ।। ૨૮૪.

ધન્વંતરિએ કહ્યું: આયુષ્ય અને આરોગ્ય આપનાર, અને સ્વર્ગ આપનાર, ઓંકારથી શરૂ થાય છે; ઓંકાર સર્વોચ્ચ મંત્ર છે—તેનો જાપ કરવાથી અમરતા મળે છે.

ગાયત્રી પરમો મન્ત્રસ્તં જપ્ત્વા ભુક્તિમુક્તિભાક્ । ઓં નમો નારાયણાય મન્ત્રઃ સર્વાર્થસાધકઃ ।। ૨૮૪.

ગાયત્રી સર્વોત્તમ મંત્ર છે—તેનો જાપ કરવાથી ભોગ અને મોક્ષ મળે છે; 'ઓં નમો નારાયણાય' મંત્રથી બધું સિદ્ધ થાય છે.

ઓં નમો ભગવતે વાસુદેવાય સર્વદઃ । ઓં હ્રૂઁ નમો વિષ્ણવે મન્ત્રોયઞ્ચૌષધં પરં ।। ૨૮૪.

'ઓં નમો ભગવતે વાસુદેવાય' બધું આપે છે; 'ઓં હ્રૂં નમો વિષ્ણવે' મંત્ર પણ છે અને શ્રેષ્ઠ ઔષધિ પણ છે.

અનેન દેવા હ્યસુરાઃ સશ્રિયો નિરુજોઽભવન્ । ભૂતાનામુપકારશ્ચ તથા ધર્મો મહૌષધમ્ ।। ૨૮૪.

આથી દેવો અને અસુરો, તેમનાં ધન સાથે, રોગમુક્ત થયા; એ જ રીતે, તે સર્વ જીવોને લાભ આપે છે અને ધર્મનું મહા ઔષધિ છે.

ધર્મ્મઃ સદ્ધર્મ્મકૃદ્ધર્મી એતૈર્ધર્મ્મૈશ્ચ નિર્મ્મલઃ । શ્રીદઃ શ્રીશઃ શ્રીનિવાસઃ શ્રીધરઃ શ્રીનિકેતનઃ ।। ૨૮૪.

ધર્મ એ સાચો ધર્મ કરનાર છે, અને આ ધર્મોથી મન શુદ્ધ થાય છે; શ્રી આપનાર, શ્રીનાથ, શ્રીનિવાસ, શ્રીધર અને શ્રીનિધાન છે.

શ્રિયઃ પતિઃ શ્રીપરમ્ એતૈઃ શ્રિયમવાપ્નુયાત્ । કામી કામપ્રદઃ કામઃ કામપાલસ્તથા હરિઃ ।। ૨૮૪.

શ્રીના સ્વામી અને શ્રેષ્ઠ શ્રી છે; આથી શ્રી પ્રાપ્ત થાય છે. ઇચ્છાવાળો ઇચ્છા આપનાર, ઇચ્છા સ્વયં, ઇચ્છાનો રક્ષક અને હરિ પણ છે.

આનન્દો માધવશ્ચૈવ નામ કામાય વૈ હરેઃ । રામઃ પરશુરામશ્ચ નૃસિંહો વિષ્ણુરેવ ચ ।। ૨૮૪.

આનંદ અને માધવ, આ બંને નામો હરિને ઇચ્છાપૂર્તિ માટે કહેવામાં આવે છે; રામ, પરશુરામ, નૃસિંહ અને વિષ્ણુ પણ એવા જ નામો છે.

ત્રિવિક્રમશ્ચ નામાનિ જપ્તવ્યાનિ જિગીષુભિઃ । વિદ્યામભ્યસ્યતાં નિત્યં જપ્તવ્યઃ પુરુષોત્તમઃ ।। ૨૮૪.

જેઓ વિજય મેળવવા ઇચ્છે છે, તેમણે ત્રિવિક્રમ અને આવા અન્ય નામો જપવા જોઈએ; અને જે વિદ્યા અભ્યાસ કરે છે, તેણે હંમેશા પુરુષોત્તમનું જાપ કરવું જોઈએ.

દામોદરો બન્ધહરઃ પુષ્કરાક્ષોઽક્ષિરોગનુત્ । હૃષીકેશો ભયહરો જપેદૌષધકર્મ્મણિ ।। ૨૮૪.

દામોદર, બંધન દૂર કરનાર; પુષ્કરાક્ષ, આંખના રોગો દૂર કરનાર; હૃષીકેશ, ભય દૂર કરનાર—આ બધા નામો ઔષધિ વિધિ સમયે જપવા યોગ્ય છે.

અચ્યુતઞ્ચામૃતં મન્ત્રં સઙ્ગ્રામે ચાપરાજિતઃ । જલતારે નારસિંહં પૂર્વ્વાદૌ ક્ષેમકામવાન્ ।। ૨૮૪.

અચ્યૂત, અમૃતમય મંત્ર, અને યુદ્ધમાં અપરાજિતનું સ્મરણ કરવું; પાણી પાર કરતા સમયે નરસિંહનું અને કોઈ કાર્યના આરંભે કલ્યાણ માટે પણ નરસિંહનું સ્મરણ કરવું.