અગ્નિપુરાણમ્

શ્રીં શ્રીર્મહાલક્ષ્મીતાતાર્ક્ષ્યો ગુરુરિન્દ્રાદયોઽર્ચ્ચનમ્। સરસ્વત્યાસનં મૂર્ત્તિરૌં હ્રીં દેવી સરસ્વતી

શ્રીં, શ્રી, મહાલક્ષ્મી, તાતાર્ક્ષ્ય, ગુરુ, ઈન્દ્ર અને અન્યની પૂજા કરવી; સરસ્વતીના આસન, મૂર્તિ, ઔં, હ્રીં, દેવી સરસ્વતી.

હૃદાદ્યાલક્ષ્મીર્મ્મેધા ચ કલાતુષ્ટિશ્ચ પુષ્ટિકા। ગૌરી પ્રભામતી દુર્ગા ગણો ગુરુશ્ચ ક્ષેત્રપઃ

હૃદા વગેરેથી અલક્ષ્મી, મેધા, કલાં, તૃષ્ટિ, પુષ્ટિકા; ગૌરી, પ્રભામતી, દુર્ગા, ગણા, ગુરુ અને ક્ષેત્રપાલ.

તથા ગં ગણપતયે ચ હ્રીં ગૌર્યૈ ચ શ્રીં શ્રિયૈ। હ્રીં ત્વરિતાયૈ હ્રીં સૌ ત્રિપુરા ચતુર્થ્યન્તનમોન્તકાઃ

તે જ રીતે, ગં ગણપતિ માટે, હ્રીં ગૌરી માટે, શ્રીં શ્રી માટે; હ્રીં ત્વરિતા માટે, હ્રીં, સૌ ત્રિપુરા માટે, ચોથી વિભક્તિ અને ઓમથી અંત.

પ્રણવાદ્યાઞ્ચ નામાદ્યમક્ષરં બિન્દુસંયુતમ્। ઓં યુતં વા સર્વમન્ત્રપૂજનાજ્જપતઃ સ્મૃતાઃ

નામના આરંભમાં જે અક્ષર છે, તેને બિંદુ સાથે અથવા 'ઓમ' સાથે જોડીને, બધા મંત્રોની પૂજા કરતી વખતે જપ કરેલો માનવામાં આવે છે.

હોમાત્તિલઘૃતાદ્યૈઞ્ચ ધર્મ્મકામાર્થમોક્ષદાઃ। પૂજામન્ત્રાન્ પઠેદ્યસ્તુ ભુક્તભોગો દિવં વ્રજેત્

જે વ્યક્તિ તિલ, ઘી અને અન્ય વસ્તુઓથી હોમ કરતી વખતે પૂજાના મંત્રો જપે છે, તે ધર્મ, કામ, અર્થ અને મોક્ષ પ્રાપ્ત કરે છે; ભોગ ભોગવીને સ્વર્ગમાં જાય છે.

નારદ ઉવાચ વક્ષ્યે સ્નાનં ક્રિયાદ્યર્થં નૃસિંહેન તુ મૃત્તિકામ્। ગૃહીત્વા તાં દ્વિધા કૃત્વા મનઃ સ્ત્રાનમથૈકયા

નારદે કહ્યું: હું ક્રિયાઓ માટેના સ્નાનનો વિધિ સમજાવું છું; નૃસિંહ મંત્રથી માટી લઈ, તેને બે ભાગમાં વહેંચવી, અને એક ભાગથી મનને શુદ્ધ કરવું.

નિમજ્જયાચમ્ય વિન્યસ્ય સિંહેન કૃતારક્ષકઃ। વિધિસ્નાં તતઃ કુર્ય્યાત્ પ્રાણાયામપુરઃ સરમ્

પાણીમાં ડૂબી, આચમન કરી, તેને મૂકી, સિંહ મંત્રથી રક્ષા મેળવી, પછી પ્રાણાયામથી પૂર્વ સ્નાન કરવું.

હૃદિ ધ્યાયન્ હરિજ્ઞાનં મન્ત્રેણાષ્ટાક્ષરેણ હિ। ત્રિધા પાણિતલે મૃત્સનાં દિગ્બન્ધં સિંહજપ્તતઃ

હૃદયમાં હરિનું જ્ઞાન, અષ્ટાક્ષર મંત્રથી ધ્યાન કરીને, હાથમાં માટી લઈ, ત્રણ વાર સિંહ મંત્ર જપ કરીને દિશાઓમાં રક્ષા કરવી.

વાસુદેવપ્રજપ્તેન તીર્થંસઙ્કલ્પ્ય ચાલભેત્। ગાત્રં વેદાદિના મન્ત્રૈઃ સમ્માર્જ્યારાધ્ય મૂર્ત્તિના

વાસુદેવ મંત્રથી પાણી પવિત્ર કરીને, પછી વેદ અને અન્ય મંત્રોથી શરીર ધોઈ, મૂર્તિનું આરાધન કરવું.

કૃત્વાઘમર્ષણં વસ્ત્રં પરિધાય સમાચરેત્। વિન્યસ્ય મન્ત્રૈર્દ્વિર્મ્માર્જ્ય પાણિસ્થં જલમેવ ચ

અઘમર્ષણ વિધિ કરીને, શુદ્ધ વસ્ત્ર પહેરી, આગળ વધવું; હાથમાં પાણી રાખી, મંત્રોથી તેને બે વાર પવિત્ર કરવું.

નારાયણેન સંયમ્ય વાયુમાઘ્રાય ચોત્સૃજેત્। જલં ધ્યાયન્ હરિં પશ્ચદ્દત્ત્વાર્ઘ્યં દ્વાદશાક્ષરમ્

નારાયણ મંત્રથી શ્વાસ નિયંત્રિત કરીને, શ્વાસ ખેંચી અને છોડીને, પાણીમાં હરિનું ધ્યાન કરીને, પછી દ્વાદશાક્ષર મંત્રથી અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું.

જપ્ત્વાન્યાઞ્છતશસ્તસ્ય યોગપીઠાદિતઃ ક્રમાત્। મન્ત્રાન્ દિક્‌પાલપર્યન્તાનૃષીન્ પિતૃગણાનપિ

યોગપીઠથી શરૂ કરીને, દિશા રક્ષકો, ઋષિઓ અને પિતૃઓ માટે, ક્રમથી સૈંકડો અન્ય મંત્રો જપવા.

મનુષ્યાન્ સર્વભૂતાનિ સ્થાવરાન્તાન્યથાવસેત્। ન્યસ્ય ચાઙ્ગાનિ સંહૃત્ય મન્ત્રાન્યાગગૃહં વ્રજેત્

બધા મનુષ્યો, બધા જીવો અને સ્થાવર સુધી, અંગો નિમણૂક કરીને, પછી પાછા ખેંચી, મંત્રોથી પૂજાના સ્થળમાં પ્રવેશવું.

એવમન્યાસુ પૂજાસુ મૂલાદ્યૈઃ સ્નાનમાચરેત્

અન્ય પૂજાઓમાં પણ, મૂળ અને અન્ય મંત્રોથી સ્નાન કરવું.

નારદ ઉવાચ ચક્ષ્યે પૂજાવિધિં વિપ્રા યત કૃત્વા સર્વમાપ્નુયાત્। પ્રક્ષાલિતાઙ્‌ઘ્નિરાચમ્ય વાગ્યતઃ કૃતસક્ષકઃ

નારદે કહ્યું: હું પૂજાનો વિધિ સમજાવું છું, જેના દ્વારા, હે બ્રાહ્મણો, બધું પ્રાપ્ત થાય છે; પગ ધોઈ, આચમન કરીને, વાણી નિયંત્રિત કરીને અને રક્ષા કરીને.

પ્રાઙ્‌મુખઃ સ્વસ્તિકં બદ્‌ધ્વા પદ્માદ્યપરમેવ ચ। યં વીજં નાભિમધ્યસ્થં ધૂમ્રં ચણ્ડાનિલાત્મકમ્

પૂર્વ દિશા તરફ મુખ કરીને, સ્વસ્તિક અને કમળ અથવા અન્ય ચિહ્ન બનાવી, નાભિના મધ્યમાં ધૂમ્ર અને તીવ્ર પવન સ્વરૂપ બીજનું ધ્યાન કરવું.

વિશેષયેદશેષન્તુ ધ્યાયેત્ કાયાત્તુ કલ્મષમ્। ક્ષૌં હૃત્‌પઙ્કજમધ્યસ્થં વીજં તે જોનિધિં સ્મરન્

આ બધું અલગ કરીને, શરીરમાં કલમષ દૂર કરવા માટે ધ્યાન કરવું; હૃદય કમળમાં 'ક્ષૌં' બીજનું સ્મરણ કરીને, તેને યોનિનું મૂળ માનવું.

અધોદ્ધર્વતિર્યગ્‌ગાભિસ્તુ જ્વાલાભિઃ કલ્પ્રષં દહેત્। શશાઙ્કાકૃતિવદ્ધ્યાયેદમ્બરસ્થં સુધામ્બુભિઃ

નીચે, ઉપર અને આડેથી જ્વાળાઓ ઉઠી, કલમષ દહન કરવું; પછી ચંદ્રરૂપે, આકાશમાં અમૃતની ધારાઓ સાથે તેનું ધ્યાન કરવું.

હત્પદ્માવ્યાપિભિર્દ્દેહં સ્વકમાપ્લાવયેત્સુધીઃ । સુસુમ્નાયોનિમાર્ગેણ સર્વનાડીવિસર્પ્પિભિઃ

હૃદય કમળમાંથી ફેલાતી કિરણોથી, વિવેકી પોતાનું શરીર સુસુમ્ના માર્ગે, બધા નાડીઓમાં વહેતી અમૃતથી ભરી દે.

શોધયિત્વા ન્યસેત્તત્ત્વં કરસુદ્ધિરથાસ્ત્રકમ્। વ્યાપકં હસ્તયોરદૌ દક્ષિણાઙ્ગુષ્ઠતોઙ્ગકમ્

શુદ્ધ કરીને, તત્વની નિમણૂક કરવી, પછી હાથની શુદ્ધિ અને આસ્ત્ર મુદ્રા કરવી; વ્યાપક રીતે, પહેલા હાથમાં, જમણા અંગૂઠાથી શરૂ કરવું.

મૂલં દેહે દ્વાદશાઙ્ગં ન્યસેન્મન્ત્રૈર્દ્વિષટ્‌કકૈઃ। હૃદયં ચ શિરશ્ચૈવ શિખા વર્મ્માસ્ત્રલોચને

મૂળ અને બાર અંગો, મંત્રોના બે-છ-છ જોડથી, શરીરમાં નિમણૂક કરવી; હૃદય, માથું, શિખા, કવચ, શસ્ત્ર અને આંખો.

ઉદરં ચ તથા પૃષ્ઠં બાહુરુજાનુપાદકં। મુદ્રાં દત્ત્વા સ્મરેદ્ વિષ્ણું જપ્ત્વાષ્ટશતમર્ચ્ચયેત્

પેટ, પીઠ, હાથ, ઘૂંટણ અને પગને સ્પર્શ કરીને, મુદ્રા બનાવી, વિષ્ણુનું સ્મરણ કરવું, અને આઠ અક્ષરનું મંત્ર જપીને પૂજા કરવી.

વામે તુ વર્દ્ધનીં ન્યસ્ય પૂજાદ્રવ્યં તુ દક્ષિણે। પ્રક્ષાલ્યાસ્ત્રેણ ચાર્ઘ્યેણ ગન્ધપુષ્પાન્વિતે ન્યસેત્

ડાબી બાજુ પર વૃદ્ધિ આપતી વસ્તુ મૂકી, જમણી બાજુ પર પૂજાના સામાન રાખી, શસ્ત્રમંત્ર અને સુગંધિત ફૂલવાળા અર્ઘ્યથી શુદ્ધ કરીને, તે વસ્તુઓને સ્થાપિત કરવી.

ચૈતન્યં સર્વ્વગં જ્યોતિરષ્ટજપ્તેન વારિણા। ફડન્તેન તુ સંસિચ્ય હસ્તે ધ્યાત્વા હરિં પરે

આઠવાર જપેલા મંત્ર અને 'ફટ' અક્ષરથી શક્તિભર્યા પાણીથી છાંટવું, હાથમાં પરમ હરિનું ધ્યાન કરીને, સર્વવ્યાપી ચૈતન્ય અને પ્રકાશ રૂપે વિચારવું.

ધર્મં જ્ઞાનં ચ વૈરાગ્યમૈશ્વર્ય્યં વહ્નિદિઙમુખાઃ। અધર્માદીનિ ગાત્રાણિ પૂર્વાદૌ યોગપીઠકે

ધર્મ, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને ઐશ્વર્યને અગ્નિ અને અન્ય દિશાઓમાં રાખવું; અધર્મ અને અન્ય દુર્ગુણોને યોગપીઠ પર પૂર્વ દિશાથી શરીરના અંગોમાં સ્થાન આપવું.

કૂર્મં પીઠે હ્યનન્તઞ્ચ યમં સૂર્ય્યાદિમણ્ડલમ્। વિમલાદ્યાઃ કેશરસ્થાનુગ્રહા કર્ણિકાસ્થિતા

પીઠ પર કૂર્મ, અનંત, યમ, સૂર્ય અને અન્ય મંડળોનું ધ્યાન કરવું; શુદ્ધ અને અન્ય દેવતાઓને કેસરસ્થાન પર, કૃપા આપતી દેવીઓને કર્નિકામાં સ્થાપિત કરવી.

પૂર્વં સ્વહૃદયે ધ્યાત્વા આવાહ્યાર્ચ્ચૈચ્ચ મણ્ડલે। અર્ઘ્યં પાદ્યં તથા ચામં મધુપર્ક્કં પુનશ્ચ તત્

પહેલાં પોતાના હૃદયમાં ધ્યાન કરીને, પછી મંડળમાં દેવતાને આવાહન અને પૂજન કરવું; અર્ઘ્ય, પાદ્ય, આચમન અને મધુપર્ક અર્પણ કરવું, અને ફરી એ જ દાન કરવું.

સ્નાનં વસ્ત્રોપવીતઞ્ચ ભૂષણં ગન્ધપુષ્પકમ્। ધૂપદીપનૈવેદ્યાનિ પુણ્ડરીકાક્ષવિદ્યયા

સ્નાન, વસ્ત્ર, ઉપવીત, આભૂષણ, સુગંધ, ફૂલ, ધૂપ, દીપક અને ભોજન — આ બધું પુણ્ડરીકાક્ષના મંત્રથી અર્પણ કરવું.

યજેદઙ્ગાનિ પૂર્વાદૌ દ્વારિ પૂર્વે પરેણ્ડજમ્। દક્ષે ચક્રં ગદાં સૌમ્યે કોણે શઙ્ખં ધનુર્ન્યસેત્

પૂર્વ દિશાથી અંગોની પૂજા કરવી; પૂર્વ દ્વાર પર પંખીનો સ્વામી, દક્ષિણમાં ચક્ર, દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં ગદા, ઉત્તર-પશ્ચિમમાં શંખ અને ધનુષ સ્થાપિત કરવું.