અગ્નિપુરાણમ્

અજમીઢસ્ય કેશિન્યાં જજ્ઞે જહ્નુઃ પ્રતાપવાન્ । જહ્નોરભૂદજકાશ્વૌ બલાકાશ્વસ્તદાત્મજઃ ।। ૨૭૮.

અજમીઢ અને કેશિનીના પુત્ર પ્રખર યશસ્વી જહ્નુ થયા; જહ્નુના પુત્ર અજકાશ્વ અને બલાકાશ્વ, અને બલાકાશ્વનો પુત્ર.

બલાકાશ્વસ્ય કુશિકઃ કુશિકાત્ ગાધિરિન્દ્રકઃ । ગાધેઃ સત્યવતી કન્યા વિશ્વામિત્રઃ સુતોત્તમઃ ।। ૨૭૮.

બલાકાશ્વના પુત્ર કુશિક, કુશિકથી ગાધિ (ઇન્દ્રક), ગાધિની પુત્રી સત્યવતી અને ઉત્તમ પુત્ર વિશ્વામિત્ર હતા.

દેવરાતઃ કતિમુખા વિશ્વામિત્રસ્ય તે સુતાઃ । શુનઃ શેફાઽષ્ટકશ્ચાન્યો હ્યજમીઢાત્ સુતોઽભવત્ ।। ૨૭૮.

દેવરાત અને કટિમુખ, એ વિશ્વામિત્રના પુત્રો હતા; શુન:શેફ અને અષ્ટક પણ હતા, અને અજમીઢથી બીજો પુત્ર થયો.

નીલિન્યાં શાન્તિરપરઃ પુરુજાતિઃ સુશાન્તિતઃ । પુરુજાતેસ્તુ વાહ્યાશ્વો વાહ્યાશવાત્ પઞ્ચ પાર્થિવાઃ ।। ૨૭૮.

નીલિનીથી શાંતિ અને સુશાંતિથી પુરુજાતિ; પુરુજાતિથી વાહ્યાશ્વ અને વાહ્યાશ્વથી પાંચ રાજાઓ થયા.

મુકુલઃ સૃઞ્જયશ્યૈવ રાજા વૃહદિષુસ્તથા । યવીનરશ્ચ કૃમિલઃ પાઞ્ચાલા ઇતિ વિશ્રુતાઃ ।। ૨૭૮.

મુકુલ, સૃંજય, રાજા વૃહદિષુ, યવીનર અને કૃમિલા – એ બધા પાંચાલ તરીકે જાણીતા છે.

મુકુલસ્ય તુ મૌકુલ્યાઃ ક્ષેત્રોપેતા દ્વિજાતયઃ । ચઞ્ચાશ્વો મુકુલાજ્જજ્ઞે ચઞ્ચાશ્વાન્મિથુનં હ્યભૂત્ ।। ૨૭૮.

મુકુલના વંશજ મૌકુલ્ય, ખેત્રજ દ્વિજાતિ હતા; મુકુલથી ચંચાશ્વ જન્મ્યા અને ચંચાશ્વથી જોડી પેદા થઈ.

દિવોદાસો હ્યહલ્યા ચ અલ્યાયાં શરદ્વતાત્ । શતાનન્દઃ શતાનન્દાત્ સત્યધૃન્મિથુનન્તતઃ ।। ૨૭૮.

દિવોદાસ અને અહલ્યા, અહલ્યાથી શરદ્વત; શતાનંદથી સત્યધૃતિ અને મિથુનથી વંશ આગળ વધ્યો.

કૃપઃ કૃપી દિવોદાસાન્મૈત્રેયઃ સોમપસ્તતઃ । સૃઞ્ચયાત્ પઞ્ચધનુષઃ સોમદત્તશ્ય તત્સુતઃ ।। ૨૭૮.

દિવોદાસના પુત્ર કૃપ અને કૃપિ, અને મૈત્રેયથી સોમપ; સૃંજયથી પંચધનુ અને સોમદત્તથી તેમનો પુત્ર થયો.

સહદેવઃ સોમદત્તાત્ સહદેવાત્તુ સોમકઃ । આસીચ્ચ સોમકાજ્જન્તુર્જ્જન્તોશ્ચ પૃષતઃ સુતઃ ।। ૨૭૮.

સોમદત્તથી સહદેવ, સહદેવથી સોમક, સોમકથી જંતુ અને જંતુથી પૃષતના પુત્ર થયા.

પૃષતાદ્‌દ્રુપદસ્તસ્માદ્‌ધૃષ્ટદ્યુમ્નોઽથ તત્સુતઃ । ધૃષ્ટકેતુશ્ચ ધૂમિન્યામૃક્ષોઽભૂદજમીઢતઃ ।। ૨૭૮.

પૃષતથી દ્રુપદ જન્મ્યા, દ્રુપદથી ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, અને તેમના પુત્ર ધૃષ્ટકેતુ હતા. ધૂમિનીમાંથી જમીઢના વંશજ ઋક્ષ જન્મ્યા.

ઋક્ષાત્સમ્બલણો જજ્ઞે કુરુઃ સમ્વરણાત્તતઃ । યઃ પ્રયાગાદપાક્રમ્ય કુરુક્ષેત્રઞ્ચકાર હ ।। ૨૭૮.

ઋક્ષથી સંબલણ જન્મ્યા, અને સંવરણથી કુરુ. કુરુએ પ્રયાગ છોડીને કુરુક્ષેત્ર સ્થાપ્યું.

કુરોઃ સુધન્વા સુધનુઃ પરિક્ષઇચ્ચારિમેજયઃ । સુધન્વનઃ સુહોત્રોઽભૂત્ સુહોત્રાચ્ચ્યવનો હ્યભૂત્ ।। ૨૭૮.

કુરુથી સુધન્વન, પછી સુધનુ, પછી પરિક્ષિત અને અરિમેજય થયા. સુધન્વનથી સુહોત્ર અને સુહોત્રથી ચ્યવન જન્મ્યા.

વશિષ્ઠપરિચારાભ્યાં સપ્તાસન્ ગિરિકાસુતાઃ । વૃહદ્રથઃ કુશો વીરો યદુઃ પ્રત્યગ્રહો બલઃ ।। ૨૭૮.

વશિષ્ઠ અને પરિચરથી ગિરિકા ને સાત પુત્રો થયા: વૃહદ્રથ, કુશ, વીર, યદુ, પ્રત્યગ્રહ અને બલ.

મત્સ્યકાલી કુશાગ્રોઽતો હ્યાસીદ્રાજ્ઞો વૃહદ્રથાત્ । કુશાગ્રાદ્‌વૃષભો જજ્ઞે તસ્ય સત્યહિતઃ સુતઃ ।। ૨૭૮.

રાજા વૃહદ્રથથી મત્સ્યકાળી અને કુશાગ્ર જન્મ્યા. કુશાગ્રથી વૃષભ અને વૃષભના પુત્ર સત્યહિત હતા.

સુધન્વા તત્સુતશ્ચોર્જ્જ ઊર્જ્જાદાસીચ્ચ સમ્ભવઃ । સમ્ભવાચ્ચ જરાસન્ધઃ સહદેવશ્ચ તત્‌સુતઃ ।। ૨૭૮.

સુધન્વનના પુત્ર ઊર્જ હતા, ઊર્જથી સંભવ અને સંભવથી જરાસંધ. જરાસંધના પુત્ર સહદેવ હતા.

સહદેવાદુદાપિશ્ચ ઉદાપેઃ શ્રુતકર્મકઃ । પરિક્ષઇતસ્ય દાયાદો ધાર્મિકો જનમેજયઃ ।। ૨૭૮.

સહદેવથી ઉદાપિ અને ઉદાપિથી શ્રુતકર્મક જન્મ્યા. પરિક્ષિતના વારસ ધર્મી જનમેજય હતા.

જનમેજયાત્ત્રસદસ્યુર્જહ્રોસ્તુ સુરથઃ સુતઃ । શ્રુતસેનોગ્રસેનૌ ચ ભીમસેનશ્ચ નામતઃ ।। ૨૭૮.

જનમેજયથી ત્રસદસ્યુ જન્મ્યા, અને જહ્રોથી સુરથ. શ્રુતસેન, ઉગ્રસેન અને ભીમસેન પણ હતા.

જનમેજયસ્ય પુત્રૌ તુ સુરથો મહિમાંસ્તથા । સુરથાદ્‌વિદૂરથોઽભૂદૃક્ષ આસીદ્વિદૂરથાત્ ।। ૨૭૮.

જનમેજયના પુત્ર સુરથ અને મહિમાન હતા. સુરથથી વિદૂરથ અને વિદૂરથથી ઋક્ષ જન્મ્યા.

ઋક્ષસ્ય તુ દ્વિતીયસ્ય ભીમસેનોઽભવત્‌સુતઃ । પ્રતીપો ભીમસેનાત્તુ પ્રતીપસ્ય તુ શાન્તનુઃ ।। ૨૭૮.

બીજા ઋક્ષના પુત્ર ભીમસેન હતા. ભીમસેનથી પ્રતિપ અને પ્રતિપથી શાંતનુ જન્મ્યા.

દેવાપિર્વ્વાહ્લિકશ્ચૈવ સોમદત્તસ્તુ શાન્તનોઃ । વાહ્લિકાત્સોમદત્તોઽભૂદ્‌ભૂરિર્ભૂરિસ્રવાઃ શલઃ ।। ૨૭૮.

શાંતનુના પુત્ર દેવાપિ, વાહલિક અને સોમદત્ત હતા. વાહલિકથી સોમદત્ત, અને તેમાથી ભૂરી, ભૂરિશ્રવ અને શલ જન્મ્યા.

ગઙ્ગાયાં શાન્તનોર્ભીષ્મઃ કાલ્યાયાં વિચિત્રવીર્ય્યકઃ । કૃષ્ણદ્વૈપાયનશ્ચૈવ ક્ષેત્રે વૈચિત્રવીર્ય્યકે ।। ૨૭૮.

ગંગાથી શાંતનુને ભીષ્મ, કાલ્યાથી વિचित्रવીર્ય અને વિचित्रવીર્યના ક્ષેત્રમાં કૃષ્ણદ્વૈપાયન જન્મ્યા.

ધૃતરાષ્ટ્રઞ્ચ પાણ્ડુઞ્ચ વિદુરઞ્ચાપ્યજીજનત્ । પાણ્ડોર્યુધિષ્ઠિરઃ કુન્ત્યાં ભીમશ્ચૈવાર્જુનસ્ત્રયઃ ।। ૨૭૮.

કૃષ્ણદ્વૈપાયને ધૃતરાષ્ટ્ર, પાંડુ અને વિદુરને જન્મ આપ્યા. પાંડુથી કુંતીમાં યુધિષ્ઠિર, અને ભીમ તથા અર્જુન જન્મ્યા.

નકુલઃ સહદેવશ્ચ પાણ્ડોર્મ્માદ્ય્રાઞ્ચ દૈવતઃ । અર્જુનસ્ય ચ સૌભદ્રઃ પરિક્ષિદભિમન્યુતઃ ।। ૨૭૮.

પાંડુથી માદ્રીમાં નકુલ અને સહદેવ દેવકૃપાથી જન્મ્યા. અર્જુનના પુત્ર અભિમન્યુથી પરિક્ષિત, એટલે સૌભદ્ર જન્મ્યા.

દ્રૌપદી પાણ્ડવાનાઞ્ચ પ્રિયા તસ્યાં યુધિષ્ઠિરાત્ । પ્રતિવિન્ધ્યો ભીમસેનાચ્છ્રુતકીર્ત્તિર્દ્ધનઞ્જયાત્ ।। ૨૭૮.

દ્રૌપદી, પાંડવોની પ્રિય, યુધિષ્ઠિરથી પ્રતિવિંધ્ય, ભીમસેનથી શ્રુતકીર્તિ અને ધનંજયને જન્મ આપ્યા.

સહદેવાચ્છ્રુતકર્મ્મા શતાનીકસ્તુ નાકુલિઃ । ભીમસેનાદ્ધિડ઼િમ્બાયામન્ય આસીદ્ ઘટોત્‌કચઃ ।। ૨૭૮.

સહદેવથી શ્રુતકર્મા, નકુલથી શતાનિક, અને ભીમસેન તથા હિદિંબાથી ઘટોત્કચ જન્મ્યા.

એતે ભૂતા ભવિષ્યાશ્ચ નૃપાઃ સંખ્યા ન વિદ્યતે । ગતાઃ કાલેન કાલો હિ હરિસ્તં પૂજયેદ્‌દ્વિજ ।। ૨૭૮.

આ બધા રાજાઓ, ભૂતકાળ અને ભવિષ્યના, ગણતરીથી બહાર છે; સમય સાથે બધા વિલીન થઈ ગયા, કારણ કે સમય એ હરિ છે. બ્રાહ્મણોએ તેની પૂજા કરવી જોઈએ.

હોમમગ્નૌસમુદ્દિશ્ય કુરુ સર્વ્વપ્રદં યતઃ ।। ૨૭૮.

અગ્નિ માટે હવન કર, કારણ કે તે સર્વે ઈચ્છાઓ પૂરી કરે છે.

અગ્નિરુવાચ આયુર્વેદં પ્રવક્ષ્યામિ સુશ્રુતાય યમબ્રવીત્ । દેવો ધન્વન્તરિઃ સારં મૃતસઞ્જીવનીકરં ।। ૨૭૯.

અગ્નિએ કહ્યું: હવે હું આયુર્વેદનું જ્ઞાન કહું છું, જે દેવ ધન્વંતરીએ સુશ્રુતને શીખવ્યું હતું—આ જ્ઞાન એ છે કે જે મૃત્યુ પામેલા જીવને પણ જીવંત કરી શકે છે.

સુશ્રુત ઉવાચ આયુર્વેદં મમ બ્રૂહિ નરાશ્વેભરુગર્દનમ્ । સિદ્ધયોગાન્‌ સિદ્ધમન્ત્રાન્‌ મૃતસઞ્જીવનીકરાન્ ।। ૨૭૯.

સુશ્રુતે કહ્યું: કૃપા કરીને મને એ આયુર્વેદ કહો, જે મનુષ્યો, ઘોડા અને ગાય-બળદના રોગો દૂર કરે છે, અને જેમાં સિદ્ધ યોગો, મંત્રો અને મૃત્યુ પામેલા જીવને જીવંત કરનાર ઉપાયો પણ સમાવિષ્ટ છે.