અગ્નિપુરાણમ્

અનિરુદ્ધસ્ય વજ્રાદ્યા યાદવાઃ સુમહાવલાઃ । તિસ્રઃ કોટ્યો યાદવાનાં ષષ્ટિર્લક્ષાણિ દાનવાઃ ।। ૨૭૬.

અનિરુદ્ધમાંથી વજ્ર અને બીજા શક્તિશાળી યાદવો થયા. યાદવો ત્રણ કરોડ હતા અને દાનવો સાઠ હજાર હતા.

મનુષ્યે બાધકા યે તુ નન્નાશાય બભૂવ સઃ । કર્ત્તુ કર્મવ્યવસ્થાનં મનુષ્યો જાયતે હરિઃ ।। ૨૭૬.

જે મનુષ્યોમાં વિઘ્નરૂપ હતા, તેમને કૃષ્ણે નાશ કર્યા. હરિ મનુષ્યરૂપે જન્મી ધર્મની વ્યવસ્થા સ્થાપે છે.

દેવાસુરાણાં સઙ્‌ગ્રામા દાયાર્થં દ્વાદશાભવન્ । પ્રથમો નારસિંહસ્તુ દ્વિતીયો વામનો રણઃ ।। ૨૭૬.

દેવો અને અસુરો વચ્ચે વારસાની خاطر બાર યુદ્ધો થયા. પહેલું નરસિંહનું યુદ્ધ અને બીજું વામનનું યુદ્ધ હતું.

સઙ્‌ગ્રામસ્ત્વથ વારાહશ્ચતુર્થોઽમૃતમન્થનઃ । તારકામયસઙ્‌ગ્રામઃ ષષ્ઠો હ્યાજીવકો રણઃ ।। ૨૭૬.

પછી વારાહનું યુદ્ધ થયું, ચોથું અમૃતમંથન હતું. તારકામય યુદ્ધ અને છઠ્ઠું આજીવક યુદ્ધ થયું.

ત્રૈપુરશ્ચાન્ધકબધો નવમો વૃત્રઘાતકઃ । જિતો હાલાહલશ્ચાથ ઘોરઃ કોલાહલો રણઃ ।। ૨૭૬.

ત્રૈપુર યુદ્ધ, અંધકવધ, નવમું વૃત્રવધ, હાલાહલનો પરાજય અને પછી ભયાનક કોલાહલ યુદ્ધ થયું.

હિરણ્યકશિપોશ્ચોરો વિદાર્ય્ય ચ નખૈઃ પુરા । નારસિંહો દેવપાલઃ પ્રહ્લાદં કૃતવાન્ નૃપમ્ ।। ૨૭૬.

પહેલાં, નરસિંહ ભગવાને પોતાના નખોથી હિરણ્યકશિપુને ફાડી નાખ્યો અને પ્રહલાદ રાજાને સુરક્ષિત રાખ્યા.

દેવાસુરે વામનશ્ચ છતિત્વા બલિમૂર્જ્જતમ્ । મહેન્દ્રાય દદૌ રાજ્યં કાશ્યપોઽદિતિસમ્ભવઃ ।। ૨૭૬.

દેવતાઓ અને દાનવો વચ્ચેના યુદ્ધમાં, કશ્યપ અને અદિતિના પુત્ર વામનએ બલિ મહાબળવાનને વિજય કરી, મહેન્દ્રને રાજ્ય આપ્યું.

વરાહસ્તુ હિરણ્યાક્ષં હત્વા દેવાનપાલયત્ । ઉજ્જહાર ભુવં મગ્નાં દેવદેવૈરભિષ્ટુતઃ ।। ૨૭૬.

વરાહ ભગવાને હિરણ્યાક્ષને મારી દેવતાઓની રક્ષા કરી અને દેવતાઓના સ્તુતિથી પ્રસન્ન થઈ, ડૂબેલી પૃથ્વીને ઉપાડી લીધી.

મન્થાનં મન્દરં કૃત્વા નેત્રં કૃત્વા તુ વાસુકિમ્ । સુરાસુરૈશ્ચ મથિતં૨ દેવેભ્યશ્ચામૃતં ।। ૨૭૬.

મંદર પર્વતને મથાણ અને વાસુકીને દોરી બનાવી, દેવતાઓ અને દાનવોએ મથન કર્યું અને દેવતાઓ માટે અમૃત પ્રાપ્ત થયું.

તારકામયસઙ્‌ગ્રામે તદા દેવાશ્ચ પાલિતાઃ । નિવાર્ય્યેન્દ્રં ગુરૂન્ દેવાન્ દાનવાન્સોમવંશકૃત્ ।। ૨૭૬.

તારકામય યુદ્ધમાં દેવતાઓની રક્ષા થઈ; ગુરુઓએ ઇન્દ્રને અટકાવ્યો અને સોમવંશી દાનવોને રોક્યા.

વિશ્વામિત્રવશિષ્ઠાત્રિકવયશ્ચ રણે સુરાન્ । અપાલયન્તે નિર્વ્યાર્ય્ય રગદ્વેષાદિદાનવાન્ ।। ૨૭૬.

વિશ્વામિત્ર, વશિષ્ઠ અને ત્રણ ઋષિઓએ યુદ્ધમાં દેવતાઓની રક્ષા કરી, ક્રોધ અને દ્વેષથી ભરેલા દાનવોને હરાવ્યા.

પૃથ્વીરથે બ્રહ્મયન્તુરીશસ્ય શરણો હરિઃ । દદાહ ત્રિપુરં દેવપાલકો દૈત્યમર્દનઃ ।। ૨૭૬.

બ્રહ્મા અને ભગવાનના આશ્રય હરીએ પૃથ્વી પર રથ ચલાવી, દેવતાઓના રક્ષક અને દૈત્યવિનાશક બની ત્રિપુરા નગરી દહન કરી.

ગૌરીં જિહીર્ષુણા રુદ્રમન્ધકેનાર્દિતં હરિઃ । અનુરક્તશ્ચ રેવત્યાં ચક્રેચાન્ધાસુરાર્દનમ્ ।। ૨૭૬.

ગૌરીને પામવા ઈચ્છનારા રુદ્રને અંધકે પીડિત કર્યા ત્યારે, રેવતીપ્રતિ હરીએ પ્રેમથી અંધ દાનવને સંહાર્યો.

વૃત્રે દેવહરં વિષ્ણુર્દેવધર્મ્માનપાલયત્ ।। ૨૭૬.

વિષ્ણુએ દેવધર્મનું પાલન કરીને, દેવહંતારુ વૃત્રને મારી દેવતાઓની રક્ષા કરી.

શાલ્વાદીન્ દાનવાન્ જિત્વા હરિઃ પરશુરામકઃ । અપાલયત્ સુરાદીંશ્ચ દુષ્ટક્ષત્રં નિહત્ય ચ ।। ૨૭૬.

હરિએ પરશુરામ રૂપે શાલ્વ અને અન્ય દાનવોને હરાવ્યા, દેવતાઓ અને તેમના નેતાઓની રક્ષા કરી અને દુષ્ટ રાજાઓને નાશ કર્યા.

હાલાહલં વિષં દૈત્યં નિરાકૃત્ય મહેશ્વરાત્ । ભયં નિર્ણાશયામાસ દેવાનાં મધુસૂદનઃ ।। ૨૭૬.

મહેશ્વર પાસેથી હાળાહળ વિષ અને દાનવને દૂર કરીને, મધુસૂદનએ દેવતાઓનો ભય દૂર કર્યો.

હાલાહલં વિષં યશ્ચ દૈત્યઃ કોલાહલો જિતઃ । પાલિતાશ્ચ સુરાઃ સર્વ્વે વિષ્ણુના ધમ્મપાલનાત્ ।। ૨૭૬.

કોલાહલ દાનવ અને હાળાહળ વિષને વિજય કરીને, વિષ્ણુએ ધર્મની રક્ષા દ્વારા સર્વે દેવતાઓને સુરક્ષિત રાખ્યા.

દેવાસુરે રણે યશ્ચ દૈત્યઃ કોલાહલો જિતઃ । પાલિતાશ્ચ સુરાઃ સર્વ્વે વિષ્ણુના ધર્મ્મપાલનાત્ ।। ૨૭૬.

દેવ-દૈત્ય યુદ્ધમાં કોલાહલ દાનવને હરાવાયો અને વિષ્ણુએ ધર્મની રક્ષા કરીને બધા દેવતાઓની રક્ષા કરી.

રાજાનો રાજપુત્રાશ્ચ મુનયો દેવતા હરિઃ । યદુક્તં યચ્છ નૈવોક્તમવતારા હરેરિમે ।। ૨૭૬.

રાજાઓ, રાજપુત્રો, ઋષિઓ અને દેવતાઓ—જે કહેવામાં આવ્યું છે કે જે કહેવામાં આવ્યું નથી, એ બધું હરિના અવતાર છે.

અગ્નિરુવાચ તુર્વ્વસોશ્ચ સુતો વર્ગો ગોભાનુસ્તસ્ય ચાત્મજઃ । ગોભાનોરાસીત્ ત્રૈશાનિસ્ત્રૈશાનેસ્તુ કરન્ધમઃ ।। ૨૭૭.

અગ્નિ બોલ્યા: તુર્વસુનો પુત્ર વર્ગ હતો; તેનો પુત્ર ગોભાનુ અને ગોભાનુનો પુત્ર ત્રૈશાની હતો; ત્રૈશાનીનો પુત્ર કરંધમ થયો.

કરન્ધમાન્મરુત્તોભૂઽદ્‌દુષ્મન્તસ્તસ્ય ચાત્મજઃ । દુષ્મન્તસ્ય વરૂથોઽભૂદ્‌ગાણ્ડીરસ્તુ વરૂથતઃ ।। ૨૭૭.

કરંધમનો પુત્ર મરુત્ત અને મરુત્તનો પુત્ર દુષ્મંત; દુષ્મંતનો પુત્ર વરુથ અને વરુથનો પુત્ર ગાંડીર થયો.

ગાણ્ડીરાચ્ચૈવ ગાન્ધારઃ પઞ્ચ જાનપદાસ્તતઃ । ગાન્ધારાઃ કેરલાશ્ચોલાઃ પાણ્ડ્યાઃ કોલા મહાબલાઃ ।। ૨૭૭.

ગાંડીરથી ગાંધાર જન્મ્યા અને ત્યાંથી પાંચ જાતિઓ ઉત્પન્ન થઈ: ગાંધાર, કેરળ, ચોળ, પાંડ્ય અને કોલા—બધા મહાબળવાન.

દ્રુહ્યસ્તુ વભ્રુસેતુશ્ચ વભ્રુસેતોઃ પુરોવસુઃ । તતો ગાન્ધારા ગાન્ધારૈર્ઘર્મ્મો ઘર્મ્માદ્ ઘૃતોઽભવત્ ।। ૨૭૭.

દ્રુહ્યુ અને વભ્રુસેતુ; વભ્રુસેતુનો પુત્ર પુરોવસુ; પછી ગાંધારો, ગાંધારોમાંથી ઘર્મ, અને ઘર્મમાંથી ઘૃત થયો.

ઘૃતાત્તુ વિદુષસ્તસ્માત્ પ્રચેતાસ્તસ્ય વૈ શતમ્ । આનદ્રશ્ચ સભાનરશ્ચાક્ષુપઃ પરમેષુકઃ ।। ૨૭૭.

ઘીમાંથી એક વિદ્વાન પુરૂષ જન્મ્યા, અને તેમના શત જેટલા બુદ્ધિશાળી પુત્રો થયા: આનંદ્ર, સભાનર, આક્ષુપ અને પરમેષુક.

સભાનરાત્ કાલાનલઃ કાલાનલજસૃઞ્જયઃ । પુરઞ્જયઃ સૃઞ્જયસ્ય તત્પુત્રો જનમેજયઃ ।। ૨૭૭.

સભાનરથી કાલાનલ જન્મ્યા, પછી કાલાનલજના પુત્ર શ્રુંજય થયા; શ્રુંજયથી પુરંજય જન્મ્યા અને તેમના પુત્ર જનમેજય હતા.

તત્પુત્રસ્તુ મહાશાલસ્તુત્પુત્રોઽભૂન્મહામનાઃ । તસ્માદુશીનરો બ્રહ્મન્નૃગાયાન્તુ તૃગસ્તતઃ ।। ૨૭૭.

જનમેજયના પુત્ર મહાશાલા હતા, અને તેમના પુત્ર મહામનાસ હતા; મહામનાસથી ઉશીનર, પછી ઋગાયંતુ અને ત્યારબાદ તૃગા જન્મ્યા.

નરાયાન્તુ નરશ્ચાસીત્ કૃમિસ્તુ કૃમિતઃ સુતઃ । દશાયાં સુબ્રતો જજ્ઞે દૃશદ્વત્યાં શિવિસ્તથા ।। ૨૭૭.

નરાયંતુથી નર જન્મ્યા; કૃમિના પુત્ર કૃમિ હતા; દશામાં સુવ્રત જન્મ્યા અને દૃશદ્વતીમાં શિવિ પણ જન્મ્યા.

શિવેઃ પુત્ત્રાસ્તુ ચત્વારઃ પૃથુદર્ભશ્ચ વીરકઃ । કૈકેયો ભદ્રકસ્તેષાં નામ્ના જનપદાઃ શુભાઃ ।। ૨૭૭.

શિવિના ચાર પુત્રો હતા: પૃથુદર્ભ, વીરક, કૈકેય અને ભદ્રક; તેમના નામે શુભ જનપદો ઓળખાયા.

તિતિક્ષુરુશીનરજસ્તિતિક્ષોસ્ચ રુષદ્રયઃ । રુષદ્રથાદભૂત્પૈલઃ પૈલાચ્ચ સુતપાઃ સુતઃ ।। ૨૭૭.

ઉશીનરરાજથી તિતિક્ષુ જન્મ્યા, અને તિતિક્ષુથી ઋષદ્રય; ઋષદ્રથથી પૈલ અને પૈલથી તેમના પુત્ર સુતપા થયા.