અગ્નિપુરાણમ્

વસુદેવાચ્ચ રોહિણ્યાં રામઃ સારણદુર્ગમૌ। વસુદેવાચ્ચ દેવક્યામાદૌ જાતઃ સુસેનકઃ ।। ૨૭૫.

વસુદેવ અને રોહિણીમાંથી રામ, સારણ અને દુર્ગમ જન્મ્યા. વસુદેવ અને દેવકીમાંથી સૌપ્રથમ સુસેનક જન્મ્યો.

કીર્તિમાન્ ભદ્રસેનશ્ચ જારુખ્યો વિષ્ણુદાસકઃ । ભદ્રદેહઃ કંશ એતાન્ ષડ્‌ગર્ભાન્નિજઘાન હ ।। ૨૭૫.

કિર્તિમાન, ભદ્રસેન, જારુખ્ય, વિષ્ણુદાસક, ભદ્રદેહ અને કંસ – આ છ ગર્ભોને કંસે મારી નાખ્યા.

તતો બલસ્તતઃ કૃષ્ણઃ સુભદ્રા ભદ્રભાષિણી । ચારુદેષ્ણશ્ચ શામ્બાદ્યાઃ કૃષ્ણાજ્જામ્બવતીસુતાઃ ।। ૨૭૫.

પછી બલરામ, પછી કૃષ્ણ, શુભદ્રા – જે મીઠા બોલતી હતી – ચારુદેષ્ટ, શામ્બ અને બીજા પુત્રો કૃષ્ણ અને જાંબવતીમાંથી જન્મ્યા.

અગ્નિરુવાચ કશ્યપો વસુદેવોઽભૂદ્દેવકી ચાદિતિર્વ્વરા । દેવક્યાં વસુદેવાત્તુ કૃષ્ણોઽભૂત્તપસાન્વિતઃ ।। ૨૭૬.

અગ્નિએ કહ્યું: કશ્યપે વસુદેવ રૂપ ધારણ કર્યો અને દેવકી એ મહાન અદિતિ હતી. વસુદેવ અને દેવકીમાંથી તપસ્વી કૃષ્ણ જન્મ્યા.

ધર્મ્મસંરક્ષણાર્થાય હ્યધર્મ્મહરણાય ચ । સુરાદેઃ પાલનાર્થઞ્ચ દૈત્યાદેર્મ્મથનાય ચ ।। ૨૭૬.

ધર્મની રક્ષા માટે, અધર્મના નાશ માટે, દેવતાઓની સુરક્ષા માટે અને દૈત્યોને દમન કરવા માટે કૃષ્ણ અવતર્યા.

રુક્મિણી સત્યભામા ચ સત્યા નગ્નજિતી પ્રિયા । સત્યભામા હરેઃ સેવ્યા ગાન્ધારી લક્ષ્મણા તથા ।। ૨૭૬.

રુક્મિણી, સત્યભામા, સत्या, નગ્નજિતીની પ્રિય, હરિની પ્રિય સત્યભામા, ગાંધીરી અને લક્ષ્મણા –

મિત્રવિન્દા૧ ચ કાલિન્દી દેવી જામ્બવતી તથા । સુશીલા ચ તથા માદ્રી કૌશલ્યા વિજયા જયા ।। ૨૭૬.

મિત્રવિંદા, કાલિન્દી, દેવી જાંબવતી, સુશીલા, માદ્રી, કૌશલ્યા, વિજયા અને જયાં –

એવમાદીનિ દેવીનાં સહસ્રાણિ તુ ષોડ઼શ । પ્રદ્યુમ્નાદ્યાશ્ચ રુક્મિણ્યાં ભીમાદ્યાઃ સત્યભામયા ।। ૨૭૬.

આ રીતે કુલ સોળ હજાર રાણીઓ હતી. રુક્મિણીમાંથી પ્રદ્યુમ્ન અને બીજા પુત્રો, સત્યભામાથી ભીમ અને બીજા પુત્રો જન્મ્યા.

જામ્બવત્યાઞ્ચ શામ્બાદ્યાઃ કૃષ્ણસ્યાસંસ્તથાપરે । શતં શતસહસ્રાણાં પુત્રાણાં તસ્ય ધીમતઃ ।। ૨૭૬.

જાંબવતીમાંથી શામ્બ અને બીજા પુત્રો થયા. આ રીતે કૃષ્ણને કુલ એક લાખ પુત્રો હતા.

અશીતિશ્ચ સહસ્રાણિ યાદવાઃ કૃષ્ણરક્ષિતાઃ । પ્રદ્યુમ્નસ્ય તુ વૈદર્ભ્યામનિરુદ્ધો રણપ્રિયઃ ।। ૨૭૬.

કૃષ્ણે અશીત હજાર યાદવોની રક્ષા કરી. પ્રદ્યુમ્ન અને વૈદર્ભીમાંથી યુદ્ધપ્રેમી અનિરુદ્ધ જન્મ્યો.

અનિરુદ્ધસ્ય વજ્રાદ્યા યાદવાઃ સુમહાવલાઃ । તિસ્રઃ કોટ્યો યાદવાનાં ષષ્ટિર્લક્ષાણિ દાનવાઃ ।। ૨૭૬.

અનિરુદ્ધમાંથી વજ્ર અને બીજા શક્તિશાળી યાદવો થયા. યાદવો ત્રણ કરોડ હતા અને દાનવો સાઠ હજાર હતા.

મનુષ્યે બાધકા યે તુ નન્નાશાય બભૂવ સઃ । કર્ત્તુ કર્મવ્યવસ્થાનં મનુષ્યો જાયતે હરિઃ ।। ૨૭૬.

જે મનુષ્યોમાં વિઘ્નરૂપ હતા, તેમને કૃષ્ણે નાશ કર્યા. હરિ મનુષ્યરૂપે જન્મી ધર્મની વ્યવસ્થા સ્થાપે છે.

દેવાસુરાણાં સઙ્‌ગ્રામા દાયાર્થં દ્વાદશાભવન્ । પ્રથમો નારસિંહસ્તુ દ્વિતીયો વામનો રણઃ ।। ૨૭૬.

દેવો અને અસુરો વચ્ચે વારસાની خاطر બાર યુદ્ધો થયા. પહેલું નરસિંહનું યુદ્ધ અને બીજું વામનનું યુદ્ધ હતું.

સઙ્‌ગ્રામસ્ત્વથ વારાહશ્ચતુર્થોઽમૃતમન્થનઃ । તારકામયસઙ્‌ગ્રામઃ ષષ્ઠો હ્યાજીવકો રણઃ ।। ૨૭૬.

પછી વારાહનું યુદ્ધ થયું, ચોથું અમૃતમંથન હતું. તારકામય યુદ્ધ અને છઠ્ઠું આજીવક યુદ્ધ થયું.

ત્રૈપુરશ્ચાન્ધકબધો નવમો વૃત્રઘાતકઃ । જિતો હાલાહલશ્ચાથ ઘોરઃ કોલાહલો રણઃ ।। ૨૭૬.

ત્રૈપુર યુદ્ધ, અંધકવધ, નવમું વૃત્રવધ, હાલાહલનો પરાજય અને પછી ભયાનક કોલાહલ યુદ્ધ થયું.

હિરણ્યકશિપોશ્ચોરો વિદાર્ય્ય ચ નખૈઃ પુરા । નારસિંહો દેવપાલઃ પ્રહ્લાદં કૃતવાન્ નૃપમ્ ।। ૨૭૬.

પહેલાં, નરસિંહ ભગવાને પોતાના નખોથી હિરણ્યકશિપુને ફાડી નાખ્યો અને પ્રહલાદ રાજાને સુરક્ષિત રાખ્યા.

દેવાસુરે વામનશ્ચ છતિત્વા બલિમૂર્જ્જતમ્ । મહેન્દ્રાય દદૌ રાજ્યં કાશ્યપોઽદિતિસમ્ભવઃ ।। ૨૭૬.

દેવતાઓ અને દાનવો વચ્ચેના યુદ્ધમાં, કશ્યપ અને અદિતિના પુત્ર વામનએ બલિ મહાબળવાનને વિજય કરી, મહેન્દ્રને રાજ્ય આપ્યું.

વરાહસ્તુ હિરણ્યાક્ષં હત્વા દેવાનપાલયત્ । ઉજ્જહાર ભુવં મગ્નાં દેવદેવૈરભિષ્ટુતઃ ।। ૨૭૬.

વરાહ ભગવાને હિરણ્યાક્ષને મારી દેવતાઓની રક્ષા કરી અને દેવતાઓના સ્તુતિથી પ્રસન્ન થઈ, ડૂબેલી પૃથ્વીને ઉપાડી લીધી.

મન્થાનં મન્દરં કૃત્વા નેત્રં કૃત્વા તુ વાસુકિમ્ । સુરાસુરૈશ્ચ મથિતં૨ દેવેભ્યશ્ચામૃતં ।। ૨૭૬.

મંદર પર્વતને મથાણ અને વાસુકીને દોરી બનાવી, દેવતાઓ અને દાનવોએ મથન કર્યું અને દેવતાઓ માટે અમૃત પ્રાપ્ત થયું.

તારકામયસઙ્‌ગ્રામે તદા દેવાશ્ચ પાલિતાઃ । નિવાર્ય્યેન્દ્રં ગુરૂન્ દેવાન્ દાનવાન્સોમવંશકૃત્ ।। ૨૭૬.

તારકામય યુદ્ધમાં દેવતાઓની રક્ષા થઈ; ગુરુઓએ ઇન્દ્રને અટકાવ્યો અને સોમવંશી દાનવોને રોક્યા.

વિશ્વામિત્રવશિષ્ઠાત્રિકવયશ્ચ રણે સુરાન્ । અપાલયન્તે નિર્વ્યાર્ય્ય રગદ્વેષાદિદાનવાન્ ।। ૨૭૬.

વિશ્વામિત્ર, વશિષ્ઠ અને ત્રણ ઋષિઓએ યુદ્ધમાં દેવતાઓની રક્ષા કરી, ક્રોધ અને દ્વેષથી ભરેલા દાનવોને હરાવ્યા.

પૃથ્વીરથે બ્રહ્મયન્તુરીશસ્ય શરણો હરિઃ । દદાહ ત્રિપુરં દેવપાલકો દૈત્યમર્દનઃ ।। ૨૭૬.

બ્રહ્મા અને ભગવાનના આશ્રય હરીએ પૃથ્વી પર રથ ચલાવી, દેવતાઓના રક્ષક અને દૈત્યવિનાશક બની ત્રિપુરા નગરી દહન કરી.

ગૌરીં જિહીર્ષુણા રુદ્રમન્ધકેનાર્દિતં હરિઃ । અનુરક્તશ્ચ રેવત્યાં ચક્રેચાન્ધાસુરાર્દનમ્ ।। ૨૭૬.

ગૌરીને પામવા ઈચ્છનારા રુદ્રને અંધકે પીડિત કર્યા ત્યારે, રેવતીપ્રતિ હરીએ પ્રેમથી અંધ દાનવને સંહાર્યો.

વૃત્રે દેવહરં વિષ્ણુર્દેવધર્મ્માનપાલયત્ ।। ૨૭૬.

વિષ્ણુએ દેવધર્મનું પાલન કરીને, દેવહંતારુ વૃત્રને મારી દેવતાઓની રક્ષા કરી.

શાલ્વાદીન્ દાનવાન્ જિત્વા હરિઃ પરશુરામકઃ । અપાલયત્ સુરાદીંશ્ચ દુષ્ટક્ષત્રં નિહત્ય ચ ।। ૨૭૬.

હરિએ પરશુરામ રૂપે શાલ્વ અને અન્ય દાનવોને હરાવ્યા, દેવતાઓ અને તેમના નેતાઓની રક્ષા કરી અને દુષ્ટ રાજાઓને નાશ કર્યા.

હાલાહલં વિષં દૈત્યં નિરાકૃત્ય મહેશ્વરાત્ । ભયં નિર્ણાશયામાસ દેવાનાં મધુસૂદનઃ ।। ૨૭૬.

મહેશ્વર પાસેથી હાળાહળ વિષ અને દાનવને દૂર કરીને, મધુસૂદનએ દેવતાઓનો ભય દૂર કર્યો.

હાલાહલં વિષં યશ્ચ દૈત્યઃ કોલાહલો જિતઃ । પાલિતાશ્ચ સુરાઃ સર્વ્વે વિષ્ણુના ધમ્મપાલનાત્ ।। ૨૭૬.

કોલાહલ દાનવ અને હાળાહળ વિષને વિજય કરીને, વિષ્ણુએ ધર્મની રક્ષા દ્વારા સર્વે દેવતાઓને સુરક્ષિત રાખ્યા.

દેવાસુરે રણે યશ્ચ દૈત્યઃ કોલાહલો જિતઃ । પાલિતાશ્ચ સુરાઃ સર્વ્વે વિષ્ણુના ધર્મ્મપાલનાત્ ।। ૨૭૬.

દેવ-દૈત્ય યુદ્ધમાં કોલાહલ દાનવને હરાવાયો અને વિષ્ણુએ ધર્મની રક્ષા કરીને બધા દેવતાઓની રક્ષા કરી.

રાજાનો રાજપુત્રાશ્ચ મુનયો દેવતા હરિઃ । યદુક્તં યચ્છ નૈવોક્તમવતારા હરેરિમે ।। ૨૭૬.

રાજાઓ, રાજપુત્રો, ઋષિઓ અને દેવતાઓ—જે કહેવામાં આવ્યું છે કે જે કહેવામાં આવ્યું નથી, એ બધું હરિના અવતાર છે.