અગ્નિપુરાણમ્

સુમિત્રોઽભૂચ્ચ ગાન્ધાર્ય્યાં માદ્રી જજ્ઞે યુધાજિતમ્ । અનમિત્રઃ શિનિર્ધૃષ્ટાત્તતો વૈ દેવમીઢુષઃ ।। ૨૭૫.

ગાંધારીથી સુમિત્રનો જન્મ થયો અને માદ્રીથી યુધાજિત થયો. ધૃષ્ટથી અનમિત્ર અને શિની થયા અને તેમાથી દેવમીઢુષ થયો.

અનમિત્રસુતો નિઘ્નો નિઘ્નસ્યાપિ પ્રસેનકઃ । સત્રાજિતઃ પ્રસેનોઽથ મણિં સૂર્ય્યાત્ સ્યમન્તકમ્ ।। ૨૭૫.

અનમિત્રનો પુત્ર નિઘ્ન હતો, નિઘ્નનો પુત્ર પ્રસેનક થયો. સતરાજિત અને પ્રસેન તેના પુત્રો હતા અને તેમને સૂર્યથી સ્યામંતક મણિ મળ્યો હતો.

પ્રાપ્યારણ્યે ચરન્તન્તુ સિંહો હત્વાઽગ્રહીન્મણિં । હતો જામ્બતવતા સિંહો જામ્બવાન્ હરિણા જિતઃ ।। ૨૭૫.

જ્યારે તેઓ જંગલમાં ફરતા હતા ત્યારે સિંહે તેમને મારીને મણિ લઈ ગયો. પછી જાંબવતે સિંહને માર્યો અને હરિએ જાંબવતને જીત્યો.

તસ્માન્મણિં જામ્બવતીં પ્રાપ્યાગાદ્‌દ્વારકાં પુરીમ્ । સત્રાજિતાય પ્રદદૌ શતધન્વા જઘાન્ તમ્ ।। ૨૭૫.

હરિએ ત્યાંથી મણિ અને જાંબવતી મેળવી અને દ્વારકા ગયો. તેણે મણિ અને જાંબવતી સતરાજિતને આપી, પણ શતધન્વાએ તેને મારી નાખ્યો.

હત્વા શતધનું કૃષણો મણિમાદાય કીર્ત્તિભાક્ । બલયાદવમુખ્યાગ્રે અક્રૂરાન્મણિમર્પયેત્ ।। ૨૭૫.

કૃષ્ણે શતધન્વાને મારીને મણિ મેળવ્યો અને પ્રસિદ્ધિ મેળવી. યાદવોના મુખ્ય લોકોની હાજરીમાં તેણે મણિ અક્રૂરને આપ્યો.

મિથ્યાભિશસ્તિં કૃષ્ણસ્ય ત્યક્ત્વા સ્વર્ગી ચ સમ્પઠન્ । સત્રાજિતો ભઙ્ગકારઃ સત્યભામા હરેઃ પ્રિયા ।। ૨૭૫.

કૃષ્ણ પરનો ખોટો આરોપ દૂર થયા પછી સતરાજિત સ્વર્ગ ગયો. હરિના પ્રિય સત્યભામા સતરાજિતના મૃત્યુનું કારણ બની.

અનમિત્રાચ્છિનિર્જજ્ઞે સત્યકસ્તુ શિનેઃ સુતઃ । સત્યકાત્‌સાત્યકિર્જજ્ઞે યુયુધાનાદ્‌ધુનિર્હ્યભૂત્ ।। ૨૭૫.

અનમિત્રથી શિનીનો જન્મ થયો, શિનીનો પુત્ર સત્યક હતો. સત્યકથી સાત્યકી થયો અને યુયુધાનથી હુનિ થયો.

ધુનેર્યુગન્ધરઃ પુત્રઃ સ્વાહ્યોઽભૂત સ યુધાજિતઃ । ઋષભક્ષેત્રકૌ તસ્ય હ્યૃષબાચ્ચ સ્વફલ્કકઃ ।। ૨૭૫.

ધુનેરીના યુગંધરનો પુત્ર સ્વાહ્ય થયો, જે યુધાજિત તરીકે ઓળખાયો. તેના પુત્રો ઋષભ અને ક્ષેત્રક હતા. ઋષભમાંથી સ્વફલકક જન્મ્યો.

સ્વફલ્કપુત્રો હ્યક્રૂરો અક્રૂરચ્ચ સૂધન્વકઃ । શૂરાત્તુ વસુદેવાદ્યાઃ પૃથા પાણ્ડોઃ પ્રિયાઽભવત્ ।। ૨૭૫.

સ્વફલકનો પુત્ર અક્રૂર હતો અને અક્રૂરમાંથી સૂધનવક થયો. શૂરથી વસુદેવ અને બીજા પુત્રો થયા, અને પૃથા પાંડુની પ્રિય બની.

ધર્મ્માદ્યુધિષ્ઠિરઃ પાણ્ડોર્વાયોઃ કુન્ત્યાં વૃકોદરઃ । ઇન્દ્રાદ્ધનઞ્જયો માદ્ર્યાં નકુલઃ સહદેવકઃ ।। ૨૭૫.

ધર્મથી પાંડુને યુધિષ્ઠિર જન્મ્યો, વાયુથી કુંતીને વ્રુકોદર (ભીમ) થયો, ઇન્દ્રથી ધનંજય (અર્જુન) થયો અને માદ્રીને નકુલ અને સહદેવ જન્મ્યા.

વસુદેવાચ્ચ રોહિણ્યાં રામઃ સારણદુર્ગમૌ। વસુદેવાચ્ચ દેવક્યામાદૌ જાતઃ સુસેનકઃ ।। ૨૭૫.

વસુદેવ અને રોહિણીમાંથી રામ, સારણ અને દુર્ગમ જન્મ્યા. વસુદેવ અને દેવકીમાંથી સૌપ્રથમ સુસેનક જન્મ્યો.

કીર્તિમાન્ ભદ્રસેનશ્ચ જારુખ્યો વિષ્ણુદાસકઃ । ભદ્રદેહઃ કંશ એતાન્ ષડ્‌ગર્ભાન્નિજઘાન હ ।। ૨૭૫.

કિર્તિમાન, ભદ્રસેન, જારુખ્ય, વિષ્ણુદાસક, ભદ્રદેહ અને કંસ – આ છ ગર્ભોને કંસે મારી નાખ્યા.

તતો બલસ્તતઃ કૃષ્ણઃ સુભદ્રા ભદ્રભાષિણી । ચારુદેષ્ણશ્ચ શામ્બાદ્યાઃ કૃષ્ણાજ્જામ્બવતીસુતાઃ ।। ૨૭૫.

પછી બલરામ, પછી કૃષ્ણ, શુભદ્રા – જે મીઠા બોલતી હતી – ચારુદેષ્ટ, શામ્બ અને બીજા પુત્રો કૃષ્ણ અને જાંબવતીમાંથી જન્મ્યા.

અગ્નિરુવાચ કશ્યપો વસુદેવોઽભૂદ્દેવકી ચાદિતિર્વ્વરા । દેવક્યાં વસુદેવાત્તુ કૃષ્ણોઽભૂત્તપસાન્વિતઃ ।। ૨૭૬.

અગ્નિએ કહ્યું: કશ્યપે વસુદેવ રૂપ ધારણ કર્યો અને દેવકી એ મહાન અદિતિ હતી. વસુદેવ અને દેવકીમાંથી તપસ્વી કૃષ્ણ જન્મ્યા.

ધર્મ્મસંરક્ષણાર્થાય હ્યધર્મ્મહરણાય ચ । સુરાદેઃ પાલનાર્થઞ્ચ દૈત્યાદેર્મ્મથનાય ચ ।। ૨૭૬.

ધર્મની રક્ષા માટે, અધર્મના નાશ માટે, દેવતાઓની સુરક્ષા માટે અને દૈત્યોને દમન કરવા માટે કૃષ્ણ અવતર્યા.

રુક્મિણી સત્યભામા ચ સત્યા નગ્નજિતી પ્રિયા । સત્યભામા હરેઃ સેવ્યા ગાન્ધારી લક્ષ્મણા તથા ।। ૨૭૬.

રુક્મિણી, સત્યભામા, સत्या, નગ્નજિતીની પ્રિય, હરિની પ્રિય સત્યભામા, ગાંધીરી અને લક્ષ્મણા –

મિત્રવિન્દા૧ ચ કાલિન્દી દેવી જામ્બવતી તથા । સુશીલા ચ તથા માદ્રી કૌશલ્યા વિજયા જયા ।। ૨૭૬.

મિત્રવિંદા, કાલિન્દી, દેવી જાંબવતી, સુશીલા, માદ્રી, કૌશલ્યા, વિજયા અને જયાં –

એવમાદીનિ દેવીનાં સહસ્રાણિ તુ ષોડ઼શ । પ્રદ્યુમ્નાદ્યાશ્ચ રુક્મિણ્યાં ભીમાદ્યાઃ સત્યભામયા ।। ૨૭૬.

આ રીતે કુલ સોળ હજાર રાણીઓ હતી. રુક્મિણીમાંથી પ્રદ્યુમ્ન અને બીજા પુત્રો, સત્યભામાથી ભીમ અને બીજા પુત્રો જન્મ્યા.

જામ્બવત્યાઞ્ચ શામ્બાદ્યાઃ કૃષ્ણસ્યાસંસ્તથાપરે । શતં શતસહસ્રાણાં પુત્રાણાં તસ્ય ધીમતઃ ।। ૨૭૬.

જાંબવતીમાંથી શામ્બ અને બીજા પુત્રો થયા. આ રીતે કૃષ્ણને કુલ એક લાખ પુત્રો હતા.

અશીતિશ્ચ સહસ્રાણિ યાદવાઃ કૃષ્ણરક્ષિતાઃ । પ્રદ્યુમ્નસ્ય તુ વૈદર્ભ્યામનિરુદ્ધો રણપ્રિયઃ ।। ૨૭૬.

કૃષ્ણે અશીત હજાર યાદવોની રક્ષા કરી. પ્રદ્યુમ્ન અને વૈદર્ભીમાંથી યુદ્ધપ્રેમી અનિરુદ્ધ જન્મ્યો.

અનિરુદ્ધસ્ય વજ્રાદ્યા યાદવાઃ સુમહાવલાઃ । તિસ્રઃ કોટ્યો યાદવાનાં ષષ્ટિર્લક્ષાણિ દાનવાઃ ।। ૨૭૬.

અનિરુદ્ધમાંથી વજ્ર અને બીજા શક્તિશાળી યાદવો થયા. યાદવો ત્રણ કરોડ હતા અને દાનવો સાઠ હજાર હતા.

મનુષ્યે બાધકા યે તુ નન્નાશાય બભૂવ સઃ । કર્ત્તુ કર્મવ્યવસ્થાનં મનુષ્યો જાયતે હરિઃ ।। ૨૭૬.

જે મનુષ્યોમાં વિઘ્નરૂપ હતા, તેમને કૃષ્ણે નાશ કર્યા. હરિ મનુષ્યરૂપે જન્મી ધર્મની વ્યવસ્થા સ્થાપે છે.

દેવાસુરાણાં સઙ્‌ગ્રામા દાયાર્થં દ્વાદશાભવન્ । પ્રથમો નારસિંહસ્તુ દ્વિતીયો વામનો રણઃ ।। ૨૭૬.

દેવો અને અસુરો વચ્ચે વારસાની خاطر બાર યુદ્ધો થયા. પહેલું નરસિંહનું યુદ્ધ અને બીજું વામનનું યુદ્ધ હતું.

સઙ્‌ગ્રામસ્ત્વથ વારાહશ્ચતુર્થોઽમૃતમન્થનઃ । તારકામયસઙ્‌ગ્રામઃ ષષ્ઠો હ્યાજીવકો રણઃ ।। ૨૭૬.

પછી વારાહનું યુદ્ધ થયું, ચોથું અમૃતમંથન હતું. તારકામય યુદ્ધ અને છઠ્ઠું આજીવક યુદ્ધ થયું.

ત્રૈપુરશ્ચાન્ધકબધો નવમો વૃત્રઘાતકઃ । જિતો હાલાહલશ્ચાથ ઘોરઃ કોલાહલો રણઃ ।। ૨૭૬.

ત્રૈપુર યુદ્ધ, અંધકવધ, નવમું વૃત્રવધ, હાલાહલનો પરાજય અને પછી ભયાનક કોલાહલ યુદ્ધ થયું.

હિરણ્યકશિપોશ્ચોરો વિદાર્ય્ય ચ નખૈઃ પુરા । નારસિંહો દેવપાલઃ પ્રહ્લાદં કૃતવાન્ નૃપમ્ ।। ૨૭૬.

પહેલાં, નરસિંહ ભગવાને પોતાના નખોથી હિરણ્યકશિપુને ફાડી નાખ્યો અને પ્રહલાદ રાજાને સુરક્ષિત રાખ્યા.

દેવાસુરે વામનશ્ચ છતિત્વા બલિમૂર્જ્જતમ્ । મહેન્દ્રાય દદૌ રાજ્યં કાશ્યપોઽદિતિસમ્ભવઃ ।। ૨૭૬.

દેવતાઓ અને દાનવો વચ્ચેના યુદ્ધમાં, કશ્યપ અને અદિતિના પુત્ર વામનએ બલિ મહાબળવાનને વિજય કરી, મહેન્દ્રને રાજ્ય આપ્યું.

વરાહસ્તુ હિરણ્યાક્ષં હત્વા દેવાનપાલયત્ । ઉજ્જહાર ભુવં મગ્નાં દેવદેવૈરભિષ્ટુતઃ ।। ૨૭૬.

વરાહ ભગવાને હિરણ્યાક્ષને મારી દેવતાઓની રક્ષા કરી અને દેવતાઓના સ્તુતિથી પ્રસન્ન થઈ, ડૂબેલી પૃથ્વીને ઉપાડી લીધી.

મન્થાનં મન્દરં કૃત્વા નેત્રં કૃત્વા તુ વાસુકિમ્ । સુરાસુરૈશ્ચ મથિતં૨ દેવેભ્યશ્ચામૃતં ।। ૨૭૬.

મંદર પર્વતને મથાણ અને વાસુકીને દોરી બનાવી, દેવતાઓ અને દાનવોએ મથન કર્યું અને દેવતાઓ માટે અમૃત પ્રાપ્ત થયું.