અગ્નિપુરાણમ્

યતિઃ કુમારભાવેઽપિ વિષ્ણું ધ્યાત્વા હરિં ગતઃ । દેવયાની સુક્રકન્યા યયાતેઃ પત્ન્યઽભૂત્તદા ॥ ૨૭૪.

યતિએ બાળપણમાં જ વિષ્ણુનું ધ્યાન કરીને હરિને પ્રાપ્ત કર્યા. ત્યારબાદ શુક્રકન્યા દેવયાની યયાતીની પત્ની બની.

વૃષપર્વ્વજા સર્મ્મિષ્ઠા યયાતેઃ પઞ્ચ તત્સુતાઃ । યદુઞ્ચ તુર્વ્વસુઞ્ચૈવ દેવયાની વ્યજાયત ॥ ૨૭૪.

વૃષપર્વનપુત્રી શર્મિષ્ઠાએ યયાતિને પાંચ પુત્રો આપ્યા; દેવયાનીએ યદુ અને તુર્વસુને જન્મ આપ્યો.

દ્રુહ્યઞ્ચાનૂઞ્ચ પૂરુઞ્ચ શર્મ્મિષ્ઠા વાર્ષપર્વ્વણી । યદુઃ પૂરુશ્ચાભવતાન્તેષાં વંશવિવર્દ્ધનૌ ॥ ૨૭૪.

દ્રુહ્યુ, અનુ અને પુરુ – એ શર્મિષ્ઠાના પુત્રો હતા. તેમા યદુ અને પુરુએ પોતાના વંશને વધાર્યા.

અગ્નિરુવાચ યદોરાસન્‌પઞ્ચ પુત્રા જ્યેષ્ઠસ્તેષુ સહસ્રજિત્ । નીલાઞ્જિકો રધુઃ ક્રોષ્ટુઃ શતજિચ્ચ સહસ્રજિત્ ।। ૨૭૫.

અગ્નિએ કહ્યું: યદુના પાંચ પુત્રો હતા, તેમા સહસ્રજિત સૌથી મોટો હતો. સહસ્રજિતના પુત્રો – નીલાંજિક, રધુ, ક્રોષ્ટુ અને શતજિત હતા.

શતજિદ્ધૈહયો રેણુહયો હય ઇતિ ત્રયઃ । ધર્મ્મનેત્રો હૈહયસ્ય ધર્મ્મનેત્રસ્ય સંહનઃ ।। ૨૭૫.

શતજિતના ત્રણ પુત્રો – હૈહય, રેણુહય અને હય હતા. હૈહયનો પુત્ર ધર્મનેત્ર અને ધર્મનેત્રનો પુત્ર સંહન હતો.

મહિમા સંહનસ્યાસીન્મહિમ્નો ભદ્રસેનકઃ । ભદ્રસેનાદ્ દુર્ગમોઽભૂદ્‌દુર્ગભાત્કનકોઽભવત્ ।। ૨૭૫.

સંહનનો પુત્ર મહિમા હતો; મહિમાનો પુત્ર ભદ્રસેનક. ભદ્રસેનકથી દુર્ગમ અને દુર્ગમથી કનક જન્મ્યો.

કનકાત્ કૃતવીર્ય્યસ્તુ કૃતાગ્નિઃ કરવીરકઃ । કૃતૌજાશ્ચ ચચતુર્થોઽભૂત્ કૃતવીર્ય્યાત્તુ સોઽર્જુનઃ ।। ૨૭૫.

કનકથી કૃતવીર્ય, પછી કૃતાગ્નિ, કરવીરક અને ચોથો કૃતૌજ જન્મ્યા; કૃતવીર્યથી અર્જુન થયો.

દત્તોઽર્જ્જુનાય તપતે સપ્તદ્વીપમહીશતામ્ । દદૌ બાહુસહસ્રઞ્ચ અજેયત્વં રણેઽરિણા ।। ૨૭૫.

દત્તે અર્જુનને સાત દ્વીપ ધરાવતી પૃથ્વીનું રાજપદ, હજાર હાથ અને યુદ્ધમાં અજયતા આપી.

અધર્મ્મૈ વર્ત્ત માનસ્ય વિષ્ણુહસ્તાન્મૃતિર્ધ્રુ બા । દશ યજ્ઞસહસ્રાણિ સોઽર્જ્જુનઃ કૃતવાન્તૃપઃ ।। ૨૭૫.

અન્યાયી વર્તનથી તેની મૃત્યુ વિષ્ણુના હાથે નિશ્ચિત હતી. એ રાજાએ દસ હજાર યજ્ઞો કર્યા.

અનષ્ટદ્રવ્યતા રાષ્ટ્રે તસ્ય સંસ્મરણાદભૂત્ । ન નૂનં કાર્ત્તવીર્ય્યસ્ય ગતિં યાસ્યન્તિ વૈ નૃપાઃ ।। ૨૭૫.

તેની સ્મૃતિથી તેના રાજ્યમાં ક્યારેય ધનહાની નહોતી. ખરેખર, કોઈ રાજા કાર્તવીર્ય જેવી સ્થિતિને પામી શકશે નહીં.

યજ્ઞૈર્દ્દાનૈસ્તપોભિશ્ચ વિક્રમેણ શ્રુતેન ચ । કાર્ત્તવીર્યસ્ય ચ શતં પુત્ત્રાણાં પઞ્ચ વૈ પરાઃ ।। ૨૭૫.

યજ્ઞ, દાન, તપ, પરાક્રમ અને જ્ઞાનથી કાર્તવીર્યના સો પુત્રો હતા, તેમા પાંચ વિશેષ હતા.

સૂરસેનશ્ચ સૂરશ્ચ ધૃષ્ટોક્તઃ કૃષ્ણ એવ ચ । જયધ્વજશ્ચ નામાસીદાવન્ત્યો નૃપતિર્મહાન્ ।। ૨૭૫.

સૂરસેન, સૂર, ધૃષ્ટોક્ત, કૃષ્ણ અને જયધ્વજ — આ બધા અંતિમ મહાન રાજાઓના નામ હતા.

જયધ્વજાત્તાલજઙ્ઘસ્તાલજઙ્ઘાત્તતઃ સુતાઃ । હૈહયાનાં કુલાઃ પઞ્ચ ભોજાશ્ચાવન્તયસ્તથા ।। ૨૭૫.

જયધ્વજથી તાળજંઘ જન્મ્યો, અને તાળજંઘથી તેના પુત્રો થયા; હૈહય વંશના પાંચ કુળો, તેમજ ભોજ અને અવંતિઓ પણ ત્યાંથી પેદા થયા.

વીતિહોત્રાઃ સ્વયં જાતાઃ શૌણ્ડિકેયાસ્તથૈવ ચ । વીતિહોત્રાદનન્તોઽભૂદનન્તાદ્‌દુર્જ્જયો નૃપઃ ।। ૨૭૫.

વીતિહોત્ર અને શૌંડિકેય પોતે જ જન્મ્યા; વીતિહોત્રથી અનંત થયો અને અનંતથી દુર્જય નામનો રાજા થયો.

ક્રોષ્ટોર્વ્વંશં પ્રવક્ષઅયામિ યત્ર જાતો હરિઃસ્વયમ્ । ક્રોષ્ટોસ્તુ વૃજિનીવાંશ્ચ સ્વાહાઽભૂદ્‌વૃજિનીવતઃ ।। ૨૭૫.

હવે હું ક્રોષ્ટુના વંશની વાત કહું છું, જેમાં સ્વયં હરિ જન્મ્યા હતા; ક્રોષ્ટુથી વૃજિનીવાન થયો અને વૃજિનીવાનથી સ્વાહા થયો.

સ્વાહાપુત્રો રુષદ્‌ગુશ્ચ તસ્ય ચિત્રસ્થઃ સુતઃ । શશવિન્દુશ્ચિત્રરથાચ્ચક્રવર્ત્તી હરૌ રતઃ ।। ૨૭૫.

સ્વાહાના પુત્ર રૂષદગુ હતો, તેના પુત્ર ચિત્રસ્થ થયો; પછી શશવિંદુ, ચિત્રરથ અને હરિમાં તત્પર ચક્રવર્તી રાજા થયા.

શશવિન્દોશ્ચ પુત્ત્રાણાં શતાનામભવચ્છતમ્ । ધીમતાં ચારુરૂપાણાં ભૂરિદ્રવિણતેજસામ્ ।। ૨૭૫.

શશવિંદુના સો પુત્રો હતા, જે બધા જ બુદ્ધિશાળી, સુંદર અને ધન-તેજમાં સમૃદ્ધ હતા.

પૃથુશ્રવાઃ પ્રધાનોઽભૂત્તસ્ય પુત્ત્રઃ સુયજ્ઞકઃ । સુયજ્ઞસ્યોશનાઃ પુત્રસ્તિતિક્ષુરુશનઃ સુતઃ ।। ૨૭૫.

તેમા પૃથુશ્રવા મુખ્ય હતો; તેનો પુત્ર સુયજ્ઞક થયો, સુયજ્ઞકનો પુત્ર ઉશના અને ઉશનાનો પુત્ર તિતિક્ષુ થયો.

તિતિક્ષોસ્તુ મરુત્તોઽભૂત્તસ્માત્કમ્બલવર્હિષઃ । પઞ્ચાશદ્રુક્મકવચાદ્રુક્મેષુઃ પૃથુરુક્મકઃ ।। ૨૭૫.

તિતિક્ષુથી મરુત્ત થયો, અને તેના પછી કમ્બલવર્હિષ થયો; પછી પચાસ સુવર્ણ કવચધારી પુત્રો, રુક્મેષુ અને પૃથુરુક્મક થયા.

હવિર્જ્યામઘઃ પાપઘ્નો જ્યામઘઃ સ્ત્રીજિતોઽભવત્ । સેવ્યાયાં જ્યામઘાદાસીદ્વિદર્બસ્તસ્ય કૌશિકઃ ।। ૨૭૫.

હવિર્જ્યામઘ પાપનાશક થયો; તેનો પુત્ર સ્ત્રીજિત જયામઘ થયો; જયામઘ અને સેવ્યા પાસેથી વિદર્ભ થયો, અને તેનો પુત્ર કૌશિક થયો.

લોમપાદઃ ક્રથઃ શ્રેષ્ઠાત્ કૃતિઃ સ્યાલ્લોમપાદતઃ । કૌશિકસ્ય ચિદિઃ પુત્રસ્તસ્માચ્ચૈદ્યા નૃપાઃ સ્મૃતાઃ ।। ૨૭૫.

લોમપાદથી શ્રેષ્ઠ ક્રથ થયો, ક્રથથી કૃતિ થયો; લોમપાદથી કૌશિકનો પુત્ર ચિદિ થયો, અને ચિદિથી ચૈદ્ય રાજાઓ જાણીતા થયા.

ક્રથાદ્વિદર્ભપુત્રાશ્ચ કુન્તિઃ કુન્તેસ્તુ ધૃષ્ટકઃ । ધૃષ્ટસ્ય નિધૃતિસ્તસ્ય ઉદર્કાખ્યો વિદૂરથઃ ।। ૨૭૫.

ક્રથથી વિદર્ભના પુત્રો થયા, જેમાં કુંતિ હતો; કુંતિથી ધૃષ્ટક, ધૃષ્ટકથી નિધૃતિ અને નિધૃતિથી ઉદર્ક નામે વિદૂરથ થયો.

દશાર્હપુત્રો વ્યોમસ્તુ વ્યોમાજ્જીમૂત ઉચ્યતે । જીમૂતપુત્રો વિકલસ્તસ્ય ભીમરથઃ સુતઃ ।। ૨૭૫.

દશાર્હનો પુત્ર વ્યોમ થયો; વ્યોમથી જીમૂત થયો; જીમૂતનો પુત્ર વિકલ અને વિકલનો પુત્ર ભીમરથ થયો.

ભીમરથાન્નવરથસ્તતો દૃઢ઼રથોઽભવત્ । શકુન્તિશ્ચ દૃઢ઼રથાત્ શકુન્તેશ્ચ કરમ્ભકઃ ।। ૨૭૫.

ભીમરથથી નવરથ થયો, પછી દૃઢરથ થયો; દૃઢરથથી શકુન્તિ અને શકુન્તિથી કરંભક થયો.

કરમ્ભાદ્દેવલાતોઽભુત્ દેવક્ષેત્રશ્ચ તત્સુતઃ । દેવક્ષેત્રાન્મધુર્નામ મધોર્દ્રવરસોઽભવત્ ।। ૨૭૫.

કરંભકથી દેવલાત થયો, તેનો પુત્ર દેવક્ષેત્ર થયો; દેવક્ષેત્રથી મધુર અને મધુરથી દ્રવરસ થયો.

દ્રવરસાત્ પુરુહુતોઽભૂજ્જન્તુરાસીત્તુ તત્સુતઃ । ગુણી તુ યાદવો રાજા જન્તુપુત્રસ્તુ સાત્ત્વતઃ ।। ૨૭૫.

દ્રવરસથી પુરુહુત થયો, તેનો પુત્ર જંતુ થયો; જંતુનો પુત્ર ગુણી યાદવ રાજા થયો અને ગુણીના પુત્ર સાત્ત્વત થયો.

ભજમાનસ્ય વાહ્યોઽભૂદ્‌વૃષ્ટિઃ કૃમિર્નિમિસ્તથા । દેવાવૃધાદ્વભ્રુરાસીત્તસ્ય શ્લોકોઽત્ર ગીયતે ।। ૨૭૫.

ભજમાનથી વાહ્ય, વૃષ્ટિ, કૃમિ અને નિમિ થયા; દેવાવૃધથી વભ્રુ થયો, જેના વિશે આ શ્લોક ગવાય છે.

યથૈવ શ્રૃણુમો દૂરાત્ ગુણાંસ્તદ્વત્સમન્તિકાત્ । વભ્રુઃ શ્રેષ્ઠો મનુષ્યાણઆં દેવૈર્દેવાવૃધઃ સમઃ ।। ૨૭૫.

જેમ આપણે દુરથી ગુણો સાંભળીએ છીએ તેમ નજીકથી પણ સાંભળીએ છીએ; વભ્રુ મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ હતો અને દેવાવૃધ દેવો જેવો હતો.

ચત્વારશ્ચ સુતા વભ્રોર્વાસુદેવપરા નૃપાઃ । કુહુરો ભજમાનસ્તુ શિનિઃ કમ્બલવર્હિષઃ ।। ૨૭૫.

વભ્રુના ચાર પુત્રો હતા, જે બધા વાસુદેવને સમર્પિત રાજા હતા — કુહુર, ભજમાન, શિની અને કમ્બલવર્હિષ.