અગ્નિપુરાણમ્

તામન્તઃપ્રસવાં દૃષ્ટ્વા ગર્ભં ત્યજાબ્રવીદ્ગુરુઃ । ગર્ભસ્ત્યક્તઃ પ્રદીપ્તોઽથ પ્રાહાહં સોમસમ્ભવઃ ॥ ૨૭૪.

જ્યારે તારાને ગર્ભાવસ્થા જોઈ, ત્યારે ગુરુએ ગર્ભ ત્યાગ કરવા કહ્યું. એ ત્યાગેલો ગર્ભ તેજથી પ્રગટ થયો અને કહ્યું: 'હું સોમનો પુત્ર છું.'

એવં સોમાદ્‌ બુધઃ પુત્ત્રઃ પુત્ત્રસ્તસ્ય પુરૂરવાઃ । સ્વર્ગન્ત્યક્ત્વોર્વશી સા તં વરયામાસ ચાપ્સરાઃ ॥ ૨૭૪.

આ રીતે સોમદેવથી બુધ જન્મ્યા અને બુધના પુત્ર પુરુરવા થયા. ઉર્વશીએ સ્વર્ગ છોડી ને એ રાજાને પતિ તરીકે પસંદ કર્યો.

તથા સહાચરદ્રાજા દશવર્ષાણિ પઞ્ચ ચ । પઞ્ચ ષટ્ સપ્ત ચાષ્ટૌ ચ દશ ચાષ્ટૌ મહામુને ॥ ૨૭૪.

એ રાજાએ ઉર્વશી સાથે દસ વર્ષ અને પાંચ, પછી પાંચ, છ, સાત, આઠ, દસ અને આઠ વર્ષ સાથે વિતાવ્યા, હે મહામુનિ.

એકોઽગ્નિરભવત્ પૂર્વ્વં તેન ત્રેતા પ્રવર્ત્તિતા । પુરૂરવા યોગશીલો ગાન્ધર્વ્વલોકમીયિવાન્ ॥ ૨૭૪.

પ્રારંભે એક જ અગ્નિ હતો, જેના દ્વારા ત્રેતાયુગના યજ્ઞો શરૂ થયા. યોગમાં તત્પર પુરૂરવા ગાંધર્વલોકને પ્રાપ્ત થયા.

આયુર્દૃઢાયુરશ્વાયુર્ધનાયુર્ધૃતિમાન્ વસુઃ । દિવિજાતઃ શતાયુશ્ચ સુષુવે ચોર્વ્વશી નૃપાન્ ॥ ૨૭૪.

ઉર્વશીથી આયુ, દૃઢાયુ, અશ્વાયુ, ધનાયુ, ધૃતિમાન, વસુ, દિવિજાત અને શતાયુ – આવા દીર્ઘાયુ અને બળવાન રાજાઓ જન્મ્યા.

આયુષો નહુષઃ પુત્રો વૃદ્ધશર્મ્મા રજિસ્તથા । દર્ભો વિપાપ્મા પઞ્ચાગન્યં રજેઃ પુત્રશતં હ્યભૂત્ ॥ ૨૭૪.

આયુનો પુત્ર નાહુષ હતો; વૃદ્ધશર્મા અને રજી પણ. દર્ભ, વિપાપ્મા અને પંચાગન્ય – રજીના તો સો પુત્રો થયા.

રાજેયા ઇતિ વિખ્યાતા વિષ્ણુદત્તવરો રજિઃ । દેવાસુરે રણે દૈત્યાનબધીત્ સુરયાચિતઃ ॥ ૨૭૪.

તેઓ રાજપુત્ર તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા. રજી, જે વિષ્ણુપ્રસાદી હતા, દેવોના વિનંતીથી દેવાસુર યુદ્ધમાં દૈત્યોને મારે.

ગતાયેન્દ્રાય પુત્રત્વં દત્વા રાજ્યં દિવઙ્ગતઃ । રજેઃ પુત્રૈર્હૃતં રાજ્યં શક્રસ્યાથ સુદુર્મ્મનાઃ ॥ ૨૭૪.

પછી રાજપદ ઇન્દ્રને પુત્રરૂપે આપી રજી સ્વર્ગે ગયા. ત્યારબાદ રજીના પુત્રોએ દુર્ભાવનાથી ઇન્દ્રનું રાજ્ય કબજે કર્યું.

ગ્રહશાન્ત્યાદિવિધિના ગુરુરિન્દ્રાય તદ્દદૌ । મોહયિત્વા રજિસુતાનાસંસ્તે નિજધર્મ્મગાઃ ॥ ૨૭૪.

ગ્રહશાંતિ વગેરે વિધિથી ગુરુએ રજીના પુત્રોને ભ્રમિત કરી, ઇન્દ્રને ફરી રાજ્ય આપ્યું. ત્યારબાદ તેઓ પોતાના ધર્મથી વિમુખ થયા.

નહુષસ્ય સુતાઃ સપ્ત યતિર્ય્યયાતિરુત્તમઃ । ઉદ્ભવઃ પઞ્ચકશ્ચૈવ શર્ય્યાતિમેઘપાલકૌ ॥ ૨૭૪.

નાહુષના સાત પુત્રો હતા – યતિ, ઉત્તમ યયાતિ, ઉદ્ભવ, પંચક, શર્યાતિ અને મેઘપાલક.

યતિઃ કુમારભાવેઽપિ વિષ્ણું ધ્યાત્વા હરિં ગતઃ । દેવયાની સુક્રકન્યા યયાતેઃ પત્ન્યઽભૂત્તદા ॥ ૨૭૪.

યતિએ બાળપણમાં જ વિષ્ણુનું ધ્યાન કરીને હરિને પ્રાપ્ત કર્યા. ત્યારબાદ શુક્રકન્યા દેવયાની યયાતીની પત્ની બની.

વૃષપર્વ્વજા સર્મ્મિષ્ઠા યયાતેઃ પઞ્ચ તત્સુતાઃ । યદુઞ્ચ તુર્વ્વસુઞ્ચૈવ દેવયાની વ્યજાયત ॥ ૨૭૪.

વૃષપર્વનપુત્રી શર્મિષ્ઠાએ યયાતિને પાંચ પુત્રો આપ્યા; દેવયાનીએ યદુ અને તુર્વસુને જન્મ આપ્યો.

દ્રુહ્યઞ્ચાનૂઞ્ચ પૂરુઞ્ચ શર્મ્મિષ્ઠા વાર્ષપર્વ્વણી । યદુઃ પૂરુશ્ચાભવતાન્તેષાં વંશવિવર્દ્ધનૌ ॥ ૨૭૪.

દ્રુહ્યુ, અનુ અને પુરુ – એ શર્મિષ્ઠાના પુત્રો હતા. તેમા યદુ અને પુરુએ પોતાના વંશને વધાર્યા.

અગ્નિરુવાચ યદોરાસન્‌પઞ્ચ પુત્રા જ્યેષ્ઠસ્તેષુ સહસ્રજિત્ । નીલાઞ્જિકો રધુઃ ક્રોષ્ટુઃ શતજિચ્ચ સહસ્રજિત્ ।। ૨૭૫.

અગ્નિએ કહ્યું: યદુના પાંચ પુત્રો હતા, તેમા સહસ્રજિત સૌથી મોટો હતો. સહસ્રજિતના પુત્રો – નીલાંજિક, રધુ, ક્રોષ્ટુ અને શતજિત હતા.

શતજિદ્ધૈહયો રેણુહયો હય ઇતિ ત્રયઃ । ધર્મ્મનેત્રો હૈહયસ્ય ધર્મ્મનેત્રસ્ય સંહનઃ ।। ૨૭૫.

શતજિતના ત્રણ પુત્રો – હૈહય, રેણુહય અને હય હતા. હૈહયનો પુત્ર ધર્મનેત્ર અને ધર્મનેત્રનો પુત્ર સંહન હતો.

મહિમા સંહનસ્યાસીન્મહિમ્નો ભદ્રસેનકઃ । ભદ્રસેનાદ્ દુર્ગમોઽભૂદ્‌દુર્ગભાત્કનકોઽભવત્ ।। ૨૭૫.

સંહનનો પુત્ર મહિમા હતો; મહિમાનો પુત્ર ભદ્રસેનક. ભદ્રસેનકથી દુર્ગમ અને દુર્ગમથી કનક જન્મ્યો.

કનકાત્ કૃતવીર્ય્યસ્તુ કૃતાગ્નિઃ કરવીરકઃ । કૃતૌજાશ્ચ ચચતુર્થોઽભૂત્ કૃતવીર્ય્યાત્તુ સોઽર્જુનઃ ।। ૨૭૫.

કનકથી કૃતવીર્ય, પછી કૃતાગ્નિ, કરવીરક અને ચોથો કૃતૌજ જન્મ્યા; કૃતવીર્યથી અર્જુન થયો.

દત્તોઽર્જ્જુનાય તપતે સપ્તદ્વીપમહીશતામ્ । દદૌ બાહુસહસ્રઞ્ચ અજેયત્વં રણેઽરિણા ।। ૨૭૫.

દત્તે અર્જુનને સાત દ્વીપ ધરાવતી પૃથ્વીનું રાજપદ, હજાર હાથ અને યુદ્ધમાં અજયતા આપી.

અધર્મ્મૈ વર્ત્ત માનસ્ય વિષ્ણુહસ્તાન્મૃતિર્ધ્રુ બા । દશ યજ્ઞસહસ્રાણિ સોઽર્જ્જુનઃ કૃતવાન્તૃપઃ ।। ૨૭૫.

અન્યાયી વર્તનથી તેની મૃત્યુ વિષ્ણુના હાથે નિશ્ચિત હતી. એ રાજાએ દસ હજાર યજ્ઞો કર્યા.

અનષ્ટદ્રવ્યતા રાષ્ટ્રે તસ્ય સંસ્મરણાદભૂત્ । ન નૂનં કાર્ત્તવીર્ય્યસ્ય ગતિં યાસ્યન્તિ વૈ નૃપાઃ ।। ૨૭૫.

તેની સ્મૃતિથી તેના રાજ્યમાં ક્યારેય ધનહાની નહોતી. ખરેખર, કોઈ રાજા કાર્તવીર્ય જેવી સ્થિતિને પામી શકશે નહીં.

યજ્ઞૈર્દ્દાનૈસ્તપોભિશ્ચ વિક્રમેણ શ્રુતેન ચ । કાર્ત્તવીર્યસ્ય ચ શતં પુત્ત્રાણાં પઞ્ચ વૈ પરાઃ ।। ૨૭૫.

યજ્ઞ, દાન, તપ, પરાક્રમ અને જ્ઞાનથી કાર્તવીર્યના સો પુત્રો હતા, તેમા પાંચ વિશેષ હતા.

સૂરસેનશ્ચ સૂરશ્ચ ધૃષ્ટોક્તઃ કૃષ્ણ એવ ચ । જયધ્વજશ્ચ નામાસીદાવન્ત્યો નૃપતિર્મહાન્ ।। ૨૭૫.

સૂરસેન, સૂર, ધૃષ્ટોક્ત, કૃષ્ણ અને જયધ્વજ — આ બધા અંતિમ મહાન રાજાઓના નામ હતા.

જયધ્વજાત્તાલજઙ્ઘસ્તાલજઙ્ઘાત્તતઃ સુતાઃ । હૈહયાનાં કુલાઃ પઞ્ચ ભોજાશ્ચાવન્તયસ્તથા ।। ૨૭૫.

જયધ્વજથી તાળજંઘ જન્મ્યો, અને તાળજંઘથી તેના પુત્રો થયા; હૈહય વંશના પાંચ કુળો, તેમજ ભોજ અને અવંતિઓ પણ ત્યાંથી પેદા થયા.

વીતિહોત્રાઃ સ્વયં જાતાઃ શૌણ્ડિકેયાસ્તથૈવ ચ । વીતિહોત્રાદનન્તોઽભૂદનન્તાદ્‌દુર્જ્જયો નૃપઃ ।। ૨૭૫.

વીતિહોત્ર અને શૌંડિકેય પોતે જ જન્મ્યા; વીતિહોત્રથી અનંત થયો અને અનંતથી દુર્જય નામનો રાજા થયો.

ક્રોષ્ટોર્વ્વંશં પ્રવક્ષઅયામિ યત્ર જાતો હરિઃસ્વયમ્ । ક્રોષ્ટોસ્તુ વૃજિનીવાંશ્ચ સ્વાહાઽભૂદ્‌વૃજિનીવતઃ ।। ૨૭૫.

હવે હું ક્રોષ્ટુના વંશની વાત કહું છું, જેમાં સ્વયં હરિ જન્મ્યા હતા; ક્રોષ્ટુથી વૃજિનીવાન થયો અને વૃજિનીવાનથી સ્વાહા થયો.

સ્વાહાપુત્રો રુષદ્‌ગુશ્ચ તસ્ય ચિત્રસ્થઃ સુતઃ । શશવિન્દુશ્ચિત્રરથાચ્ચક્રવર્ત્તી હરૌ રતઃ ।। ૨૭૫.

સ્વાહાના પુત્ર રૂષદગુ હતો, તેના પુત્ર ચિત્રસ્થ થયો; પછી શશવિંદુ, ચિત્રરથ અને હરિમાં તત્પર ચક્રવર્તી રાજા થયા.

શશવિન્દોશ્ચ પુત્ત્રાણાં શતાનામભવચ્છતમ્ । ધીમતાં ચારુરૂપાણાં ભૂરિદ્રવિણતેજસામ્ ।। ૨૭૫.

શશવિંદુના સો પુત્રો હતા, જે બધા જ બુદ્ધિશાળી, સુંદર અને ધન-તેજમાં સમૃદ્ધ હતા.

પૃથુશ્રવાઃ પ્રધાનોઽભૂત્તસ્ય પુત્ત્રઃ સુયજ્ઞકઃ । સુયજ્ઞસ્યોશનાઃ પુત્રસ્તિતિક્ષુરુશનઃ સુતઃ ।। ૨૭૫.

તેમા પૃથુશ્રવા મુખ્ય હતો; તેનો પુત્ર સુયજ્ઞક થયો, સુયજ્ઞકનો પુત્ર ઉશના અને ઉશનાનો પુત્ર તિતિક્ષુ થયો.

તિતિક્ષોસ્તુ મરુત્તોઽભૂત્તસ્માત્કમ્બલવર્હિષઃ । પઞ્ચાશદ્રુક્મકવચાદ્રુક્મેષુઃ પૃથુરુક્મકઃ ।। ૨૭૫.

તિતિક્ષુથી મરુત્ત થયો, અને તેના પછી કમ્બલવર્હિષ થયો; પછી પચાસ સુવર્ણ કવચધારી પુત્રો, રુક્મેષુ અને પૃથુરુક્મક થયા.