અગ્નિપુરાણમ્

ભગીરથો દિલીપાત્તુ યેન ગઙ્ગાવતારિતા । ભગીરથાત્તુ નાભાગો નાભાગાદમ્બરીષકઃ ।। ૨૭૩.

દિલીપથી ભગીરથ જન્મ્યા, જેમણે ગંગાને પૃથ્વી પર લાવ્યા. ભગીરથથી નાભાગ અને નાભાગથી અંબરીષ થયા.

સિન્ધુદ્વીપોઽમ્બરીષાત્તુ શ્રુતાયુસ્તત્સુતઃ સ્મૃતઃ । શ્રુતાયોર્ઋતપર્ણોઽભૂત્તસ્ય કલ્માષપાદકઃ ।। ૨૭૩.

અંબરીષથી સિંધુદ્વીપ, તેના પુત્ર શ્રુતાયુ અને શ્રુતાયુથી ઋતપર્ણ, ઋતપર્ણથી કલ્માષપાદ થયા.

કલ્માષાઙ્‌ઘ્રેઃ સર્વ્વકર્મ્મા હ્યનરણ્યસ્તતોઽભવત્ । અનરણ્યાત્તુ નિઘ્નોઽથ અનમિત્રસ્તતો રઘુઃ ।। ૨૭૩.

કલ્માષપાદ, જેને કલ્માષાંઘ્રિ પણ કહે છે, તેમના પુત્ર અનરણ્ય, અનરણ્યથી નિઘ્ન, નિઘ્નથી અનમિત્ર અને પછી રઘુ થયા.

રઘોરભૂદ્દિલીપસ્તુ દિલીપાચ્ચાપ્યજો નૃપઃ । દીર્ઘવાહુરજાત્ કાલસ્ત્વજાપાલસ્તતોઽભવત્ ।। ૨૭૩.

રઘુથી દિલીપ, દિલીપથી રાજા અજ, અજથી દીર્ઘવાહુ, દીર્ઘવાહુથી કાળ અને પછી અજાપાલ થયા.

તથા દશરથો જાતસ્તસ્ય પુત્રચતુષ્ટયમ્ । નારાયણાત્મકાઃ સર્વે રામસ્તસ્યાગ્રજોઽભવત્ ।। ૨૭૩.

પછી દશરથ જન્મ્યા, જેમને ચાર પુત્રો હતા. બધા નારાયણના અંશરૂપ હતા અને રામ તેમના મોટાભાઈ હતા.

રાવણાન્તકરો રાજા હ્યયોધ્યાયાં રઘૂત્તમઃ । વાલ્મીકિર્યસ્ય ચરિતં ચક્રે તન્નારદશ્રવાત્ ।। ૨૭૩.

અયોધ્યાના શ્રેષ્ઠ રઘુવંશી રાજા, જેમણે રાવણનો અંત કર્યો, એમના જીવનની કથા વાલ્મીકે નારદજી પાસેથી સાંભળી ને રચી હતી.

રામપુત્રૌ કુશલવૌ સીતાયાં કુલવર્દ્ધનૌ । અતિથિશ્ચ કુશાજ્જજ્ઞે નિષધસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ।। ૨૭૩.

શ્રીરામજીના પુત્ર કુશ અને લવ, જે સીતાજીથી જન્મ્યા અને વંશને વધાર્યો. કુશથી અતિથી જન્મ્યા, અને અતિથીના પુત્ર નિષધ થયા.

નિષધાત્તુ નલો જજ્ઞે નભોઽજાયત વૈ નલાત્ । નભસઃ પુણ્ડરીકોઽભૂત્ સુધન્વા ચ તતોઽભવત્ ।। ૨૭૩.

નિષધથી નલ જન્મ્યા, નલથી નભ, નભથી પુંડરીક અને પુંડરીકથી સુધન્વા જન્મ્યા.

સુધન્વનો દેવાનીકો હ્યહીનાશ્વશ્ચ તુત્સુતઃ । અહીનાશ્વાત્ સહસ્રાશ્વશ્ચન્દ્રાલોકસ્તતોઽભવત્ ।। ૨૭૩.

સુધન્વાના પુત્ર દેવાનિક થયા, તેમનાં પુત્ર અહીનાશ્વ થયા. અહીનાશ્વથી સહસ્રાશ્વ અને પછી ચંદ્રાવલોક જન્મ્યા.

ચન્દ્રાવલોકતસ્તારાપીડ઼ોઽસ્માચ્ચન્દ્રપર્વતઃ । ચન્દ્રગિરેર્ભાનુરથઃ શ્રુતાયુસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ૨૭૩.

ચંદ્રાવલોકથી તારાપીર, તેમનાં પુત્ર ચંદ્રપર્વત અને ચંદ્રગિરિથી ભાનુરથ, પછી તેમના પુત્ર શ્રુતાયુ થયા.

અગ્નિરુવાચ સોમવંશં પ્રવક્ષ્યામિ પઠિતં પાપનાશનમ્ । વિષ્ણુનાભ્યબ્જજો બ્રહ્મા બ્રહ્મપુત્રોઽત્રિરત્રિતઃ ॥ ૨૭૪.

અગ્નિ બોલ્યા: હવે હું પાપનો નાશ કરનાર સોમવંશ કહું છું. વિષ્ણુના નાભિમાંથી બ્રહ્મા જન્મ્યા, બ્રહ્માના પુત્ર અત્રિ અને અત્રિથી સોમ જન્મ્યા.

સોમશ્ચક્રે રાજસૂયં ત્રૈલોક્યં દક્ષઇણઆન્દદૌ । સમાપ્તેઽવભૃથે સોમં તદ્રૂપાલોકનેચ્છવઃ ॥ ૨૭૪.

સોમદેવે રાજસૂય યજ્ઞ કર્યો અને ત્રણેય લોક યજ્ઞકર્તાઓને આપ્યા. અવભૃથ સ્નાન પછી, જે કોઈએ સોમદેવને એ રૂપે જોવા ઇચ્છ્યા—

કામવાણાભિતપ્તાઙ્ગ્યો નરદેવ્યઃ સિષેવિરે । લક્ષ્મીર્ન્નારાયણં ત્યક્ત્વા સિનીવાલી ચ કર્દ્દમમ્ ॥ ૨૭૪.

માણસોના રાજાઓની રાણીઓ, જેઓ કામથી વ્યાકુળ હતી, સોમદેવની સેવા કરવા લાગી. લક્ષ્મીજી નારાયણજીને છોડીને, અને સીનીવાલી કાર્ડમને છોડીને ત્યાં આવી.

દ્યુતિં વિભાવસુન્ત્યક્ત્વા પુષ્ટિર્ધાતારમવ્યયમ્ । પ્રભા પ્રભાકરન્ત્યક્ત્વા હવિષ્મન્તં કુહૂઃ સ્વયમ્ ॥ ૨૭૪.

પુષ્ટિએ પોતાની તેજસ્વિતા છોડી ને અવિનાશી ધાતા દેવને, પ્રભાએ પ્રભાકર દેવને અને કુહૂએ પોતે હવિષ્માનને ત્યજી દીધા.

કીર્ત્તિર્જયન્તમ્ભર્ત્તારં વસુર્મ્મારીચકશ્યપમ્ । ધૃતિસ્ત્યક્ત્વા પતિં નન્દીં સોમમેવાભજત્તદા ॥ ૨૭૪.

કીર્તિએ પતિ જયંતને, વસુએ મરીચ કશ્યપને, અને ધૃતિએ પતિ નંદીને છોડી એ સમયે સોમદેવને પતિ રૂપે સ્વીકાર્યા.

સ્વકીયા ઇવ સોમોઽપિ કામયામાસ તાસ્તદા । એવં કૃતાપચારસ્ય તાસાં ભર્ત્તૃગણસ્તદા ॥ ૨૭૪.

સોમદેવે પણ એમને પોતાના જેવી માનીને ઇચ્છ્યા. એમણે પતિઓની અવગણના કરી એ રીતે આચરણ કર્યું.

ન શશાકાપચારાય શાપૈઃ શસ્ત્રાદિભિઃ પુનઃ । સપ્તલોકૈકનાથત્વમવાપ્તસ્તપસા હ્યુત ॥ ૨૭૪.

એમના પતિઓ એ દોષ માટે શાપ કે શસ્ત્રથી દંડ આપી શક્યા નહીં, કેમ કે સોમદેવે તપથી સાતે લોક પર અધિકાર મેળવ્યો હતો.

વિવભ્રામ મતિસ્તસ્ય વિનયાદનયા હતા । બૃહસ્પતેઃ સ વૈ ભાર્ય્યાં તારાં નામ યશસ્વિનીમ્ ॥ ૨૭૪.

સોમદેવનું મન અવિનયથી ભટકી ગયું અને એમણે બૃહસ્પતિની પ્રસિદ્ધ પત્ની તારાને અપહરણ કરી લીધી.

જહાર તરસા સોમો હ્યવમન્યાઙ્ગિરઃસુતમ્ । તતસ્તદ્‌યુદ્ધમભવત્ પ્રખ્યાતં તાકામયમ્ ॥ ૨૭૪.

સોમદેવે જોરથી તારાને લઈ ગઈ, અંઘિરસપુત્ર બૃહસ્પતિની અવગણના કરી. પછી એ તારા માટેનું પ્રસિદ્ધ યુદ્ધ થયું.

દેવાનાં દાનવાનાઞ્ચ લોકક્ષયકરં મહત્ । બ્રાહ્મા નિવાર્ય્યોશનસન્તારામઙ્ગિરસે દદૌ ॥ ૨૭૪.

એ યુદ્ધ દેવો અને દાનવો વચ્ચે થયું, જે લોકનાશક હતું. બ્રહ્માજીએ મધ્યસ્થતા કરી, ઉશનાએ તારાને બૃહસ્પતિને પરત આપી.

તામન્તઃપ્રસવાં દૃષ્ટ્વા ગર્ભં ત્યજાબ્રવીદ્ગુરુઃ । ગર્ભસ્ત્યક્તઃ પ્રદીપ્તોઽથ પ્રાહાહં સોમસમ્ભવઃ ॥ ૨૭૪.

જ્યારે તારાને ગર્ભાવસ્થા જોઈ, ત્યારે ગુરુએ ગર્ભ ત્યાગ કરવા કહ્યું. એ ત્યાગેલો ગર્ભ તેજથી પ્રગટ થયો અને કહ્યું: 'હું સોમનો પુત્ર છું.'

એવં સોમાદ્‌ બુધઃ પુત્ત્રઃ પુત્ત્રસ્તસ્ય પુરૂરવાઃ । સ્વર્ગન્ત્યક્ત્વોર્વશી સા તં વરયામાસ ચાપ્સરાઃ ॥ ૨૭૪.

આ રીતે સોમદેવથી બુધ જન્મ્યા અને બુધના પુત્ર પુરુરવા થયા. ઉર્વશીએ સ્વર્ગ છોડી ને એ રાજાને પતિ તરીકે પસંદ કર્યો.

તથા સહાચરદ્રાજા દશવર્ષાણિ પઞ્ચ ચ । પઞ્ચ ષટ્ સપ્ત ચાષ્ટૌ ચ દશ ચાષ્ટૌ મહામુને ॥ ૨૭૪.

એ રાજાએ ઉર્વશી સાથે દસ વર્ષ અને પાંચ, પછી પાંચ, છ, સાત, આઠ, દસ અને આઠ વર્ષ સાથે વિતાવ્યા, હે મહામુનિ.

એકોઽગ્નિરભવત્ પૂર્વ્વં તેન ત્રેતા પ્રવર્ત્તિતા । પુરૂરવા યોગશીલો ગાન્ધર્વ્વલોકમીયિવાન્ ॥ ૨૭૪.

પ્રારંભે એક જ અગ્નિ હતો, જેના દ્વારા ત્રેતાયુગના યજ્ઞો શરૂ થયા. યોગમાં તત્પર પુરૂરવા ગાંધર્વલોકને પ્રાપ્ત થયા.

આયુર્દૃઢાયુરશ્વાયુર્ધનાયુર્ધૃતિમાન્ વસુઃ । દિવિજાતઃ શતાયુશ્ચ સુષુવે ચોર્વ્વશી નૃપાન્ ॥ ૨૭૪.

ઉર્વશીથી આયુ, દૃઢાયુ, અશ્વાયુ, ધનાયુ, ધૃતિમાન, વસુ, દિવિજાત અને શતાયુ – આવા દીર્ઘાયુ અને બળવાન રાજાઓ જન્મ્યા.

આયુષો નહુષઃ પુત્રો વૃદ્ધશર્મ્મા રજિસ્તથા । દર્ભો વિપાપ્મા પઞ્ચાગન્યં રજેઃ પુત્રશતં હ્યભૂત્ ॥ ૨૭૪.

આયુનો પુત્ર નાહુષ હતો; વૃદ્ધશર્મા અને રજી પણ. દર્ભ, વિપાપ્મા અને પંચાગન્ય – રજીના તો સો પુત્રો થયા.

રાજેયા ઇતિ વિખ્યાતા વિષ્ણુદત્તવરો રજિઃ । દેવાસુરે રણે દૈત્યાનબધીત્ સુરયાચિતઃ ॥ ૨૭૪.

તેઓ રાજપુત્ર તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા. રજી, જે વિષ્ણુપ્રસાદી હતા, દેવોના વિનંતીથી દેવાસુર યુદ્ધમાં દૈત્યોને મારે.

ગતાયેન્દ્રાય પુત્રત્વં દત્વા રાજ્યં દિવઙ્ગતઃ । રજેઃ પુત્રૈર્હૃતં રાજ્યં શક્રસ્યાથ સુદુર્મ્મનાઃ ॥ ૨૭૪.

પછી રાજપદ ઇન્દ્રને પુત્રરૂપે આપી રજી સ્વર્ગે ગયા. ત્યારબાદ રજીના પુત્રોએ દુર્ભાવનાથી ઇન્દ્રનું રાજ્ય કબજે કર્યું.

ગ્રહશાન્ત્યાદિવિધિના ગુરુરિન્દ્રાય તદ્દદૌ । મોહયિત્વા રજિસુતાનાસંસ્તે નિજધર્મ્મગાઃ ॥ ૨૭૪.

ગ્રહશાંતિ વગેરે વિધિથી ગુરુએ રજીના પુત્રોને ભ્રમિત કરી, ઇન્દ્રને ફરી રાજ્ય આપ્યું. ત્યારબાદ તેઓ પોતાના ધર્મથી વિમુખ થયા.