અગ્નિપુરાણમ્

આયુસ્તસ્ય ચ પુત્રોઽભુત્તસ્ય પુત્રઃ સુથોધનઃ । તસ્ય પુત્રઃ પૃથુર્ન્નામ વિશ્વગશ્વઃ પૃથોઃ સુતઃ ।। ૨૭૩.

પૃથુના પુત્ર આયુષ થયા, આયુષના પુત્ર સુથોધન. સુથોધનના પુત્ર પૃથુ અને પૃથુના પુત્ર વિશ્વગશ્વ હતા.

શ્રાવન્તાદ્ વૃહદશ્વોઽભૂત કુબલાશ્વસ્તતો નૃપઃ । ધુન્ધુમારત્વમગમદ્‌ધુન્ધોર્ન્નામ્ના ચ વૈ પુરા ।। ૨૭૩.

શ્રાવંતથી વૃહદશ્વ જન્મ્યા, વૃહદશ્વથી કુબલાશ્વ અને પછી ધુંધુમાર રાજા થયા, જેમને પહેલાં ધુંધુ કહેતા.

ધુન્ધુમારાસ્ત્રયો ભૂપા દૃઢ઼ાશ્વો દણ્ડ એવ ચ । કપિલોઽથ દૃઢ઼ાશ્વાત્તુ હર્ય્યશ્વશ્ચ ચપ્રમોદકઃ ।। ૨૭૩.

ધુંધુમારના ત્રણ પુત્રો હતા: દૃઢાશ્વ, દંડ અને કપિલ. દૃઢાશ્વથી હર્યશ્વ અને પ્રમોદક જન્મ્યા.

હર્યશ્વાચ્ચ નિકુમ્ભોઽભૂત્ સંહતાશ્વો નિકુમ્ભતઃ । અકૃશાશ્વશ્ચ સંહતાશ્વસુતાવુભૌ ।। ૨૭૩.

હર્યશ્વથી નિકુંભ જન્મ્યા, નિકુંભથી સંહતાશ્વ અને સંહતાશ્વના પુત્રો અકૃશાશ્વ અને સંહતાશ્વ હતા.

યુવનાશ્વો રણાશ્વસ્ય માન્ધાતા યુવનાશ્વતઃ । માન્ધાતુઃ પુરુકુત્સોઽભૂન્મુચુકુન્દો દ્વિતીયકઃ ।। ૨૭૩.

યુવનાશ્વ રણાશ્વના પુત્ર હતા. યુવનાશ્વથી માંધાતા, માંધાતાથી પુરુકુત્સ અને બીજા પુત્ર મુચુકુંદ થયા.

પુરુકુત્સાદસસ્યુશ્ચ સમ્ભૂતો નર્મદાભવઃ । સમ્ભૂતસ્ય સુધન્વાઽભૂત્ત્રિધન્વાથ સુધન્વનઃ ।। ૨૭૩.

પુરુકુત્સથી નર્મદા જન્મેલા ત્રસદસ્યુ થયા. ત્રસદસ્યુના પુત્ર સુધન્વા અને સુધન્વાના પુત્ર ત્રિધન્વા હતા.

ત્રિધન્વનસ્તુ તરુણસ્તસ્ય સત્યવ્રતઃ સુતઃ । સત્યવ્રતાત્સત્યરથો હરિશ્ચન્દ્રશ્ચ તત્‌ સુતઃ ।। ૨૭૩.

ત્રિધન્વાથી તરુણ, તરુણના પુત્ર સત્યવ્રત. સત્યવ્રતથી સત્યરથ અને તેના પુત્ર હરિશ્ચંદ્ર થયા.

હરિશ્ચન્દ્રાદ્રોહિતાશ્વો રોહિતાશ્વાદ્‌વૃકોઽભવત્ । વૃકાદ્વાહુશ્ચ વાહોશ્ચ સગરસ્તસ્ય ચ પ્રિયા ।। ૨૭૩.

હરિશ્ચંદ્રથી રોહિતાશ્વ, રોહિતાશ્વથી વૃક, વૃકથી વાહુ અને વાહુથી સગર, જેમની પ્રિય પત્ની પ્રભા હતી.

પ્રબા ષષ્ટિસહસ્રાણાં સુતાનાં જનની હ્યઽભૂત્ । તુષ્ટાદૌર્વાન્નૃપાદેકં ભાનુમત્યસમઞ્જસમ્ ।। ૨૭૩.

પ્રભા સાઠ હજાર પુત્રોની માતા બની. તુષ્ઠા અને ઔર્વથી ભાનુમતીએ એકમાત્ર રાજા અસમંજસને જન્મ આપ્યો.

ખનન્તઃ પૃથિવીં દગ્ધા વિષ્ણુના બહુસાગરાઃ । અસમઞ્જસોંઽશુમાંશ્ચ દિલીપોંઽશુમતોઽભવત્ ।। ૨૭૩.

પુત્રોએ પૃથ્વી ખોદી અને અનેક સાગરો ઊંડા કર્યા, પણ તેઓ વિષ્ણુ દ્વારા દહન થયા. અસમંજસના પુત્ર અંશુમાન અને અંશુમાનથી દિલીપ થયા.

ભગીરથો દિલીપાત્તુ યેન ગઙ્ગાવતારિતા । ભગીરથાત્તુ નાભાગો નાભાગાદમ્બરીષકઃ ।। ૨૭૩.

દિલીપથી ભગીરથ જન્મ્યા, જેમણે ગંગાને પૃથ્વી પર લાવ્યા. ભગીરથથી નાભાગ અને નાભાગથી અંબરીષ થયા.

સિન્ધુદ્વીપોઽમ્બરીષાત્તુ શ્રુતાયુસ્તત્સુતઃ સ્મૃતઃ । શ્રુતાયોર્ઋતપર્ણોઽભૂત્તસ્ય કલ્માષપાદકઃ ।। ૨૭૩.

અંબરીષથી સિંધુદ્વીપ, તેના પુત્ર શ્રુતાયુ અને શ્રુતાયુથી ઋતપર્ણ, ઋતપર્ણથી કલ્માષપાદ થયા.

કલ્માષાઙ્‌ઘ્રેઃ સર્વ્વકર્મ્મા હ્યનરણ્યસ્તતોઽભવત્ । અનરણ્યાત્તુ નિઘ્નોઽથ અનમિત્રસ્તતો રઘુઃ ।। ૨૭૩.

કલ્માષપાદ, જેને કલ્માષાંઘ્રિ પણ કહે છે, તેમના પુત્ર અનરણ્ય, અનરણ્યથી નિઘ્ન, નિઘ્નથી અનમિત્ર અને પછી રઘુ થયા.

રઘોરભૂદ્દિલીપસ્તુ દિલીપાચ્ચાપ્યજો નૃપઃ । દીર્ઘવાહુરજાત્ કાલસ્ત્વજાપાલસ્તતોઽભવત્ ।। ૨૭૩.

રઘુથી દિલીપ, દિલીપથી રાજા અજ, અજથી દીર્ઘવાહુ, દીર્ઘવાહુથી કાળ અને પછી અજાપાલ થયા.

તથા દશરથો જાતસ્તસ્ય પુત્રચતુષ્ટયમ્ । નારાયણાત્મકાઃ સર્વે રામસ્તસ્યાગ્રજોઽભવત્ ।। ૨૭૩.

પછી દશરથ જન્મ્યા, જેમને ચાર પુત્રો હતા. બધા નારાયણના અંશરૂપ હતા અને રામ તેમના મોટાભાઈ હતા.

રાવણાન્તકરો રાજા હ્યયોધ્યાયાં રઘૂત્તમઃ । વાલ્મીકિર્યસ્ય ચરિતં ચક્રે તન્નારદશ્રવાત્ ।। ૨૭૩.

અયોધ્યાના શ્રેષ્ઠ રઘુવંશી રાજા, જેમણે રાવણનો અંત કર્યો, એમના જીવનની કથા વાલ્મીકે નારદજી પાસેથી સાંભળી ને રચી હતી.

રામપુત્રૌ કુશલવૌ સીતાયાં કુલવર્દ્ધનૌ । અતિથિશ્ચ કુશાજ્જજ્ઞે નિષધસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ।। ૨૭૩.

શ્રીરામજીના પુત્ર કુશ અને લવ, જે સીતાજીથી જન્મ્યા અને વંશને વધાર્યો. કુશથી અતિથી જન્મ્યા, અને અતિથીના પુત્ર નિષધ થયા.

નિષધાત્તુ નલો જજ્ઞે નભોઽજાયત વૈ નલાત્ । નભસઃ પુણ્ડરીકોઽભૂત્ સુધન્વા ચ તતોઽભવત્ ।। ૨૭૩.

નિષધથી નલ જન્મ્યા, નલથી નભ, નભથી પુંડરીક અને પુંડરીકથી સુધન્વા જન્મ્યા.

સુધન્વનો દેવાનીકો હ્યહીનાશ્વશ્ચ તુત્સુતઃ । અહીનાશ્વાત્ સહસ્રાશ્વશ્ચન્દ્રાલોકસ્તતોઽભવત્ ।। ૨૭૩.

સુધન્વાના પુત્ર દેવાનિક થયા, તેમનાં પુત્ર અહીનાશ્વ થયા. અહીનાશ્વથી સહસ્રાશ્વ અને પછી ચંદ્રાવલોક જન્મ્યા.

ચન્દ્રાવલોકતસ્તારાપીડ઼ોઽસ્માચ્ચન્દ્રપર્વતઃ । ચન્દ્રગિરેર્ભાનુરથઃ શ્રુતાયુસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ૨૭૩.

ચંદ્રાવલોકથી તારાપીર, તેમનાં પુત્ર ચંદ્રપર્વત અને ચંદ્રગિરિથી ભાનુરથ, પછી તેમના પુત્ર શ્રુતાયુ થયા.

અગ્નિરુવાચ સોમવંશં પ્રવક્ષ્યામિ પઠિતં પાપનાશનમ્ । વિષ્ણુનાભ્યબ્જજો બ્રહ્મા બ્રહ્મપુત્રોઽત્રિરત્રિતઃ ॥ ૨૭૪.

અગ્નિ બોલ્યા: હવે હું પાપનો નાશ કરનાર સોમવંશ કહું છું. વિષ્ણુના નાભિમાંથી બ્રહ્મા જન્મ્યા, બ્રહ્માના પુત્ર અત્રિ અને અત્રિથી સોમ જન્મ્યા.

સોમશ્ચક્રે રાજસૂયં ત્રૈલોક્યં દક્ષઇણઆન્દદૌ । સમાપ્તેઽવભૃથે સોમં તદ્રૂપાલોકનેચ્છવઃ ॥ ૨૭૪.

સોમદેવે રાજસૂય યજ્ઞ કર્યો અને ત્રણેય લોક યજ્ઞકર્તાઓને આપ્યા. અવભૃથ સ્નાન પછી, જે કોઈએ સોમદેવને એ રૂપે જોવા ઇચ્છ્યા—

કામવાણાભિતપ્તાઙ્ગ્યો નરદેવ્યઃ સિષેવિરે । લક્ષ્મીર્ન્નારાયણં ત્યક્ત્વા સિનીવાલી ચ કર્દ્દમમ્ ॥ ૨૭૪.

માણસોના રાજાઓની રાણીઓ, જેઓ કામથી વ્યાકુળ હતી, સોમદેવની સેવા કરવા લાગી. લક્ષ્મીજી નારાયણજીને છોડીને, અને સીનીવાલી કાર્ડમને છોડીને ત્યાં આવી.

દ્યુતિં વિભાવસુન્ત્યક્ત્વા પુષ્ટિર્ધાતારમવ્યયમ્ । પ્રભા પ્રભાકરન્ત્યક્ત્વા હવિષ્મન્તં કુહૂઃ સ્વયમ્ ॥ ૨૭૪.

પુષ્ટિએ પોતાની તેજસ્વિતા છોડી ને અવિનાશી ધાતા દેવને, પ્રભાએ પ્રભાકર દેવને અને કુહૂએ પોતે હવિષ્માનને ત્યજી દીધા.

કીર્ત્તિર્જયન્તમ્ભર્ત્તારં વસુર્મ્મારીચકશ્યપમ્ । ધૃતિસ્ત્યક્ત્વા પતિં નન્દીં સોમમેવાભજત્તદા ॥ ૨૭૪.

કીર્તિએ પતિ જયંતને, વસુએ મરીચ કશ્યપને, અને ધૃતિએ પતિ નંદીને છોડી એ સમયે સોમદેવને પતિ રૂપે સ્વીકાર્યા.

સ્વકીયા ઇવ સોમોઽપિ કામયામાસ તાસ્તદા । એવં કૃતાપચારસ્ય તાસાં ભર્ત્તૃગણસ્તદા ॥ ૨૭૪.

સોમદેવે પણ એમને પોતાના જેવી માનીને ઇચ્છ્યા. એમણે પતિઓની અવગણના કરી એ રીતે આચરણ કર્યું.

ન શશાકાપચારાય શાપૈઃ શસ્ત્રાદિભિઃ પુનઃ । સપ્તલોકૈકનાથત્વમવાપ્તસ્તપસા હ્યુત ॥ ૨૭૪.

એમના પતિઓ એ દોષ માટે શાપ કે શસ્ત્રથી દંડ આપી શક્યા નહીં, કેમ કે સોમદેવે તપથી સાતે લોક પર અધિકાર મેળવ્યો હતો.

વિવભ્રામ મતિસ્તસ્ય વિનયાદનયા હતા । બૃહસ્પતેઃ સ વૈ ભાર્ય્યાં તારાં નામ યશસ્વિનીમ્ ॥ ૨૭૪.

સોમદેવનું મન અવિનયથી ભટકી ગયું અને એમણે બૃહસ્પતિની પ્રસિદ્ધ પત્ની તારાને અપહરણ કરી લીધી.

જહાર તરસા સોમો હ્યવમન્યાઙ્ગિરઃસુતમ્ । તતસ્તદ્‌યુદ્ધમભવત્ પ્રખ્યાતં તાકામયમ્ ॥ ૨૭૪.

સોમદેવે જોરથી તારાને લઈ ગઈ, અંઘિરસપુત્ર બૃહસ્પતિની અવગણના કરી. પછી એ તારા માટેનું પ્રસિદ્ધ યુદ્ધ થયું.