અગ્નિપુરાણમ્

તત્ પુરૂરવસે પ્રાદાત્સુદ્યુમ્નો રાજ્યમાપ્ય તુ । નરિષ્યતઃ શકાઃ પુત્રા નાભાગસ્ય ચ વૈષ્ણવઃ ।। ૨૭૩.

સુદ્યુમ્ને રાજ્ય પ્રાપ્ત કરીને પુરૂરવાને આપ્યું; નરિષ્યંતના પુત્રો શક હતા અને નાભાગનો પુત્ર વૈષ્ણવ હતો.

અમ્બરીષઃ પ્રજાપાલો ધાર્ષ્ટકં ધૃષ્ટતઃ કુલમ્ । સુકલ્ગનર્ત્તૌ શર્ય્યાતેર્વૈરોહ્યાનર્ત્તતો નૃપઃ ।। ૨૭૩.

અંબરીષ પ્રજાનો રક્ષક હતો; ધૃષ્ટમાંથી ધાર્ષ્ટક વંશ થયો; શર્યાતિમાંથી સુકલગ અને નર્ત્તુ અને અનર્તમાંથી વૈરોહિત રાજા થયો.

અનાર્ત્તવિષયશ્ચાસીત્ પુરી ચાસીત્ કુશસ્થલી । રેવસ્ય રૈવતઃ પુત્રઃ કકુદ્મી નામ ધાર્મિકઃ ।। ૨૭૩.

અનર્ત નામનું રાજ્ય હતું અને કુશસ્થલી નામનું નગર હતું; રેવા પુત્ર રૈવત, ધર્મનિષ્ઠ કકુદ્મી હતો.

જ્યેષ્ઠઃ પુત્રશતસ્યાસીદ્રાજ્યં પ્રાપ્ય [https://vedastudy.yolasite.com/kusha1.php કુશસ્થલીમ્] । સ કન્યાસહિતઃ શ્રુત્વા ગાન્ધર્વ્વં બ્રહ્મણોઽન્તિકે ।। ૨૭૩.

કકુદ્મી પોતાના સો પુત્રોમાં સૌથી મોટો હતો અને કુશસ્થલીનું રાજ્ય મેળવી, પોતાની પુત્રીને લઈને બ્રહ્માજી પાસે ગાંધર્વ સંગીત સાંભળવા ગયો.

મુહૂર્ત્તભૂતં દેવસ્ય મર્ત્યે બહુયુગં ગતમ્ । આજગામ જવેનાથ સ્વાં પુરીં યાદવૈર્વૃતામ્ ।। ૨૭૩.

દેવતાઓ માટે એક ક્ષણ પસાર થઈ, પણ મનુષ્યો માટે અનેક યુગો વીતી ગયા; પછી તે ઝડપથી પાછો પોતાના શહેરમાં આવ્યો, જે હવે યાદવોથી ભરેલું હતું.

કૃતાં દ્વારવતીં નામ બહુદ્વારાં મનોરમામ્ । ભોજવૃષ્ણયન્ધકૈર્ગુપ્તાં વાસુદેવપુરોગમૈઃ ।। ૨૭૩.

ત્યાં તેણે દ્વારાવતી નામનું સુંદર અને અનેક દ્વારોવાળું નગર જોયું, જ્યાં ભોજ, વૃષ્ણિ અને અંધક, વાસુદેવને મુખ્ય બનાવી, રક્ષણ કરતા હતા.

રેવતીં બલદેવાય દદૌ જ્ઞાત્વા હ્યનિન્દિતામ । તપઃ સુમેરુશિખરે તપ્ત્વા વિષ્ણવાલયં ગતઃ ।। ૨૭૩.

કકુદ્મીએ રેવતીને નિર્દોષ જાણીને બલદેવને આપી દીધી; અને પછી સુમેરુ પર્વત પર તપ કરીને, તે વિષ્ણુના લોકમાં ગયો.

નાભાગસ્ય ચ પુત્રૌ દ્વૌ વૈશ્યૌ બ્રાહ્મણાતાં ગતૌ । કરૂષસ્ય તુ કારૂષાઃ ક્ષત્રિયા યુદ્ધદુર્મ્મદાઃ ।। ૨૭૩.

નાભાગના બે પુત્રો હતા, જે વણિક હતા પણ પછી બ્રાહ્મણ બન્યા. કરૂષથી કરૂષ વંશના ક્ષત્રિય ઉત્પન્ન થયા, જે યુદ્ધમાં ખૂબ જ શૂર હતા.

શૂદ્રત્વઞ્ચ પૃષધ્રોઽગાદ્ધિંસયિત્વા ગુરોશ્ચ ગામ્ । મનુપુત્રાદથેક્ષઆકોર્વિકુક્ષઇર્દેવરાડભૂત્ ।। ૨૭૩.

પૃષધ્રએ ગુરુની ગાય મારીને શૂદ્રત્વ મેળવ્યું. મનુના પુત્ર ઇક્ષ્વાકુમાંથી વિકુક્ષિથી દેવરાજ જન્મ્યા.

વિકુક્ષેસ્તુ કકુત્સ્થોઽભૂત્તસ્ય પુત્રઃ સુયોધનઃ । તસ્ય પુત્રઃ પૃથુર્ન્નામ વિશ્વગશ્વઃ પૃથોઃ સુતઃ ।। ૨૭૩.

વિકુક્ષિથી કકુત્થ્થે જન્મ લીધો, તેના પુત્ર સુયોધન થયા. સુયોધનના પુત્ર પૃથુ અને પૃથુના પુત્ર વિશ્વગશ્વ હતા.

આયુસ્તસ્ય ચ પુત્રોઽભુત્તસ્ય પુત્રઃ સુથોધનઃ । તસ્ય પુત્રઃ પૃથુર્ન્નામ વિશ્વગશ્વઃ પૃથોઃ સુતઃ ।। ૨૭૩.

પૃથુના પુત્ર આયુષ થયા, આયુષના પુત્ર સુથોધન. સુથોધનના પુત્ર પૃથુ અને પૃથુના પુત્ર વિશ્વગશ્વ હતા.

શ્રાવન્તાદ્ વૃહદશ્વોઽભૂત કુબલાશ્વસ્તતો નૃપઃ । ધુન્ધુમારત્વમગમદ્‌ધુન્ધોર્ન્નામ્ના ચ વૈ પુરા ।। ૨૭૩.

શ્રાવંતથી વૃહદશ્વ જન્મ્યા, વૃહદશ્વથી કુબલાશ્વ અને પછી ધુંધુમાર રાજા થયા, જેમને પહેલાં ધુંધુ કહેતા.

ધુન્ધુમારાસ્ત્રયો ભૂપા દૃઢ઼ાશ્વો દણ્ડ એવ ચ । કપિલોઽથ દૃઢ઼ાશ્વાત્તુ હર્ય્યશ્વશ્ચ ચપ્રમોદકઃ ।। ૨૭૩.

ધુંધુમારના ત્રણ પુત્રો હતા: દૃઢાશ્વ, દંડ અને કપિલ. દૃઢાશ્વથી હર્યશ્વ અને પ્રમોદક જન્મ્યા.

હર્યશ્વાચ્ચ નિકુમ્ભોઽભૂત્ સંહતાશ્વો નિકુમ્ભતઃ । અકૃશાશ્વશ્ચ સંહતાશ્વસુતાવુભૌ ।। ૨૭૩.

હર્યશ્વથી નિકુંભ જન્મ્યા, નિકુંભથી સંહતાશ્વ અને સંહતાશ્વના પુત્રો અકૃશાશ્વ અને સંહતાશ્વ હતા.

યુવનાશ્વો રણાશ્વસ્ય માન્ધાતા યુવનાશ્વતઃ । માન્ધાતુઃ પુરુકુત્સોઽભૂન્મુચુકુન્દો દ્વિતીયકઃ ।। ૨૭૩.

યુવનાશ્વ રણાશ્વના પુત્ર હતા. યુવનાશ્વથી માંધાતા, માંધાતાથી પુરુકુત્સ અને બીજા પુત્ર મુચુકુંદ થયા.

પુરુકુત્સાદસસ્યુશ્ચ સમ્ભૂતો નર્મદાભવઃ । સમ્ભૂતસ્ય સુધન્વાઽભૂત્ત્રિધન્વાથ સુધન્વનઃ ।। ૨૭૩.

પુરુકુત્સથી નર્મદા જન્મેલા ત્રસદસ્યુ થયા. ત્રસદસ્યુના પુત્ર સુધન્વા અને સુધન્વાના પુત્ર ત્રિધન્વા હતા.

ત્રિધન્વનસ્તુ તરુણસ્તસ્ય સત્યવ્રતઃ સુતઃ । સત્યવ્રતાત્સત્યરથો હરિશ્ચન્દ્રશ્ચ તત્‌ સુતઃ ।। ૨૭૩.

ત્રિધન્વાથી તરુણ, તરુણના પુત્ર સત્યવ્રત. સત્યવ્રતથી સત્યરથ અને તેના પુત્ર હરિશ્ચંદ્ર થયા.

હરિશ્ચન્દ્રાદ્રોહિતાશ્વો રોહિતાશ્વાદ્‌વૃકોઽભવત્ । વૃકાદ્વાહુશ્ચ વાહોશ્ચ સગરસ્તસ્ય ચ પ્રિયા ।। ૨૭૩.

હરિશ્ચંદ્રથી રોહિતાશ્વ, રોહિતાશ્વથી વૃક, વૃકથી વાહુ અને વાહુથી સગર, જેમની પ્રિય પત્ની પ્રભા હતી.

પ્રબા ષષ્ટિસહસ્રાણાં સુતાનાં જનની હ્યઽભૂત્ । તુષ્ટાદૌર્વાન્નૃપાદેકં ભાનુમત્યસમઞ્જસમ્ ।। ૨૭૩.

પ્રભા સાઠ હજાર પુત્રોની માતા બની. તુષ્ઠા અને ઔર્વથી ભાનુમતીએ એકમાત્ર રાજા અસમંજસને જન્મ આપ્યો.

ખનન્તઃ પૃથિવીં દગ્ધા વિષ્ણુના બહુસાગરાઃ । અસમઞ્જસોંઽશુમાંશ્ચ દિલીપોંઽશુમતોઽભવત્ ।। ૨૭૩.

પુત્રોએ પૃથ્વી ખોદી અને અનેક સાગરો ઊંડા કર્યા, પણ તેઓ વિષ્ણુ દ્વારા દહન થયા. અસમંજસના પુત્ર અંશુમાન અને અંશુમાનથી દિલીપ થયા.

ભગીરથો દિલીપાત્તુ યેન ગઙ્ગાવતારિતા । ભગીરથાત્તુ નાભાગો નાભાગાદમ્બરીષકઃ ।। ૨૭૩.

દિલીપથી ભગીરથ જન્મ્યા, જેમણે ગંગાને પૃથ્વી પર લાવ્યા. ભગીરથથી નાભાગ અને નાભાગથી અંબરીષ થયા.

સિન્ધુદ્વીપોઽમ્બરીષાત્તુ શ્રુતાયુસ્તત્સુતઃ સ્મૃતઃ । શ્રુતાયોર્ઋતપર્ણોઽભૂત્તસ્ય કલ્માષપાદકઃ ।। ૨૭૩.

અંબરીષથી સિંધુદ્વીપ, તેના પુત્ર શ્રુતાયુ અને શ્રુતાયુથી ઋતપર્ણ, ઋતપર્ણથી કલ્માષપાદ થયા.

કલ્માષાઙ્‌ઘ્રેઃ સર્વ્વકર્મ્મા હ્યનરણ્યસ્તતોઽભવત્ । અનરણ્યાત્તુ નિઘ્નોઽથ અનમિત્રસ્તતો રઘુઃ ।। ૨૭૩.

કલ્માષપાદ, જેને કલ્માષાંઘ્રિ પણ કહે છે, તેમના પુત્ર અનરણ્ય, અનરણ્યથી નિઘ્ન, નિઘ્નથી અનમિત્ર અને પછી રઘુ થયા.

રઘોરભૂદ્દિલીપસ્તુ દિલીપાચ્ચાપ્યજો નૃપઃ । દીર્ઘવાહુરજાત્ કાલસ્ત્વજાપાલસ્તતોઽભવત્ ।। ૨૭૩.

રઘુથી દિલીપ, દિલીપથી રાજા અજ, અજથી દીર્ઘવાહુ, દીર્ઘવાહુથી કાળ અને પછી અજાપાલ થયા.

તથા દશરથો જાતસ્તસ્ય પુત્રચતુષ્ટયમ્ । નારાયણાત્મકાઃ સર્વે રામસ્તસ્યાગ્રજોઽભવત્ ।। ૨૭૩.

પછી દશરથ જન્મ્યા, જેમને ચાર પુત્રો હતા. બધા નારાયણના અંશરૂપ હતા અને રામ તેમના મોટાભાઈ હતા.

રાવણાન્તકરો રાજા હ્યયોધ્યાયાં રઘૂત્તમઃ । વાલ્મીકિર્યસ્ય ચરિતં ચક્રે તન્નારદશ્રવાત્ ।। ૨૭૩.

અયોધ્યાના શ્રેષ્ઠ રઘુવંશી રાજા, જેમણે રાવણનો અંત કર્યો, એમના જીવનની કથા વાલ્મીકે નારદજી પાસેથી સાંભળી ને રચી હતી.

રામપુત્રૌ કુશલવૌ સીતાયાં કુલવર્દ્ધનૌ । અતિથિશ્ચ કુશાજ્જજ્ઞે નિષધસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ।। ૨૭૩.

શ્રીરામજીના પુત્ર કુશ અને લવ, જે સીતાજીથી જન્મ્યા અને વંશને વધાર્યો. કુશથી અતિથી જન્મ્યા, અને અતિથીના પુત્ર નિષધ થયા.

નિષધાત્તુ નલો જજ્ઞે નભોઽજાયત વૈ નલાત્ । નભસઃ પુણ્ડરીકોઽભૂત્ સુધન્વા ચ તતોઽભવત્ ।। ૨૭૩.

નિષધથી નલ જન્મ્યા, નલથી નભ, નભથી પુંડરીક અને પુંડરીકથી સુધન્વા જન્મ્યા.

સુધન્વનો દેવાનીકો હ્યહીનાશ્વશ્ચ તુત્સુતઃ । અહીનાશ્વાત્ સહસ્રાશ્વશ્ચન્દ્રાલોકસ્તતોઽભવત્ ।। ૨૭૩.

સુધન્વાના પુત્ર દેવાનિક થયા, તેમનાં પુત્ર અહીનાશ્વ થયા. અહીનાશ્વથી સહસ્રાશ્વ અને પછી ચંદ્રાવલોક જન્મ્યા.