અગ્નિપુરાણમ્

ઇતિહાસપુરાણાનાં પુસ્તકાનિ પ્રયચ્છતિ । પૂજયિત્વાયુરારોગ્યં સ્વર્ગમોક્ષમવાપ્નુયાત્ ।। ૨૭૨.

જે કોઈ ઇતિહાસ અને પુરાણોની પુસ્તકો પૂજન કર્યા પછી આપે છે, તેને દીર્ઘ આયુષ્ય, આરોગ્ય, સ્વર્ગ અને મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે.

અગ્નિરુવાચ સૂર્ય્યવંશં સોમવંશં રાજ્ઞાં વંશં વદામિ તે । હરેર્બ્રહ્મા પદ્મગોઽભૂન્મરીચિર્બ્રહ્મણાઃ સુતઃ ।। ૨૭૩.

અગ્નિએ કહ્યું: હવે હું તને સૂર્યવંશ અને ચંદ્રવંશ, રાજાઓના વંશની વાત કહું છું. હરિએ કમળમાંથી જન્મેલો બ્રહ્મા રૂપ ધારણ કર્યો અને મરીચિ બ્રહ્માના પુત્ર હતા.

મરીચેઃ કશ્યપસ્તસ્માદ્વિવસ્વાંસ્તસ્ય પત્ન્યપિ । સંજ્ઞા રાજ્ઞી પ્રભા તિસ્રો રાજ્ઞી રૈવતપુત્રિકા ।। ૨૭૩.

મરીચિમાંથી કશ્યપ અને કશ્યપમાંથી વિવસ્વાન જન્મ્યા. વિવસ્વાનની ત્રણ રાણીઓ હતી: સંજ્ઞા, રાજ્ઞી અને પ્રભા — ત્રણેય રૈવતની પુત્રીઓ.

રેવન્તં સુષુવે પુત્રં પ્રભાતઞ્ચ ચપ્રભા રવેઃ । ત્વાષ્ટ્રી સંજ્ઞા મનું પુત્રં યમલૌ યમુનાં યમમ્ ।। ૨૭૩.

પ્રભાએ રવિને રેવંત અને પ્રભાત નામના પુત્રો આપ્યા. ત્વષ્ટ્રી સંજ્ઞાએ મનુને પુત્ર રૂપે જન્માવ્યો અને યમ તથા યમુના, બંને જમેલા, યમને આપ્યા.

છાયા સંજ્ઞા ચ સાવર્ણિં મનું વૈવસ્વતં સુતમ્ । શનિઞ્ચિ તપતીં વિષ્ટિં સંજ્ઞાયાઞ્ચાશ્વિનૌ પુનઃ ।। ૨૭૩.

છાયા અને સંજ્ઞાએ સાવર્ણિ મનુ અને વૈવસ્વત મનુને પુત્ર તરીકે જન્માવ્યા; શનિ, તપતી, વિષ્ટિ અને સંજ્ઞાએ ફરીથી અશ્વિનીકુમારોને જન્માવ્યા.

મનોર્વૈવસ્વતસ્યાસન્ પુત્રા વે ન ચ તત્સમાઃ । ઇક્ષ્વાકુશ્ચૈવ નાભાગો ધૃષ્ટઃ શર્ય્યાતિરેવ ચ ।। ૨૭૩.

મનુ વૈવસ્વતના ઘણા પુત્રો થયા, પણ કોઈ પણ તેમનાં સમાન ન હતા: ઇક્ષ્વાકુ, નાભાગ, ધૃષ્ટ અને શર્યાતિ.

નરિષ્યન્તસ્તથા પ્રાંશુર્નાભાગાદિષ્ટસત્તમાઃ । કરુષશ્ચ પૂષધ્રશ્ચ અયોધ્યાયાં મહાબલાઃ ।। ૨૭૩.

નરિષ્યંત, પ્રાંશુ, નાભાગ અને ઇષ્ટ — એ સર્વ શ્રેષ્ઠ પુત્રો હતા; કરુષ અને પૂષધ્ર પણ અયોધ્યામાં મહાબળવાન હતા.

કન્યેલા ચ મનોરાસીદ્‌બુધાત્તસ્યાં પુરૂરવાઃ । પુરૂરવસમુત્પાદ્ય સેલા સુદ્યુમ્નતાઙ્ગતા ।। ૨૭૩.

મનુની એક પુત્રી ઇલા હતી; તેણે બુધથી પુરૂરવા નામનો પુત્ર જન્માવ્યો. પુરૂરવાને જન્મ આપ્યા પછી ઇલા સુદ્યુમ્ના બની.

સુદ્યુમ્નાદુત્કલગયૌ વિનતાશ્વસ્ત્રયો નૃપાઃ । ઉત્કલસ્યોત્કલં રાષ્ટ્ર વિનતાશ્વસ્ય પશ્ચિમા ।। ૨૭૩.

સુદ્યુમ્નમાંથી ઉત્કલ, ગય અને વિનતાશ્વ — આવા ત્રણ રાજાઓ થયા. ઉત્કલનું રાજ્ય ઉત્કલમાં હતું અને વિનતાશ્વનું પશ્ચિમમાં.

દિક્‌ સર્વ્વા રાજવર્ય્યસ્ય ગયસ્ય તુ ગયાપુરી । વશિષ્ઠવાક્યાત્ સુદ્યુમ્નઃ પ્રતિષ્ઠાનમવાપ હ ।। ૨૭૩.

ગયા રાજાને સર્વ દિશાઓ પ્રાપ્ત થઈ હતી; વશિષ્ઠના આદેશથી સુદ્યુમ્નને પ્રતિષ્ઠાન નગર મળ્યું.

તત્ પુરૂરવસે પ્રાદાત્સુદ્યુમ્નો રાજ્યમાપ્ય તુ । નરિષ્યતઃ શકાઃ પુત્રા નાભાગસ્ય ચ વૈષ્ણવઃ ।। ૨૭૩.

સુદ્યુમ્ને રાજ્ય પ્રાપ્ત કરીને પુરૂરવાને આપ્યું; નરિષ્યંતના પુત્રો શક હતા અને નાભાગનો પુત્ર વૈષ્ણવ હતો.

અમ્બરીષઃ પ્રજાપાલો ધાર્ષ્ટકં ધૃષ્ટતઃ કુલમ્ । સુકલ્ગનર્ત્તૌ શર્ય્યાતેર્વૈરોહ્યાનર્ત્તતો નૃપઃ ।। ૨૭૩.

અંબરીષ પ્રજાનો રક્ષક હતો; ધૃષ્ટમાંથી ધાર્ષ્ટક વંશ થયો; શર્યાતિમાંથી સુકલગ અને નર્ત્તુ અને અનર્તમાંથી વૈરોહિત રાજા થયો.

અનાર્ત્તવિષયશ્ચાસીત્ પુરી ચાસીત્ કુશસ્થલી । રેવસ્ય રૈવતઃ પુત્રઃ કકુદ્મી નામ ધાર્મિકઃ ।। ૨૭૩.

અનર્ત નામનું રાજ્ય હતું અને કુશસ્થલી નામનું નગર હતું; રેવા પુત્ર રૈવત, ધર્મનિષ્ઠ કકુદ્મી હતો.

જ્યેષ્ઠઃ પુત્રશતસ્યાસીદ્રાજ્યં પ્રાપ્ય [https://vedastudy.yolasite.com/kusha1.php કુશસ્થલીમ્] । સ કન્યાસહિતઃ શ્રુત્વા ગાન્ધર્વ્વં બ્રહ્મણોઽન્તિકે ।। ૨૭૩.

કકુદ્મી પોતાના સો પુત્રોમાં સૌથી મોટો હતો અને કુશસ્થલીનું રાજ્ય મેળવી, પોતાની પુત્રીને લઈને બ્રહ્માજી પાસે ગાંધર્વ સંગીત સાંભળવા ગયો.

મુહૂર્ત્તભૂતં દેવસ્ય મર્ત્યે બહુયુગં ગતમ્ । આજગામ જવેનાથ સ્વાં પુરીં યાદવૈર્વૃતામ્ ।। ૨૭૩.

દેવતાઓ માટે એક ક્ષણ પસાર થઈ, પણ મનુષ્યો માટે અનેક યુગો વીતી ગયા; પછી તે ઝડપથી પાછો પોતાના શહેરમાં આવ્યો, જે હવે યાદવોથી ભરેલું હતું.

કૃતાં દ્વારવતીં નામ બહુદ્વારાં મનોરમામ્ । ભોજવૃષ્ણયન્ધકૈર્ગુપ્તાં વાસુદેવપુરોગમૈઃ ।। ૨૭૩.

ત્યાં તેણે દ્વારાવતી નામનું સુંદર અને અનેક દ્વારોવાળું નગર જોયું, જ્યાં ભોજ, વૃષ્ણિ અને અંધક, વાસુદેવને મુખ્ય બનાવી, રક્ષણ કરતા હતા.

રેવતીં બલદેવાય દદૌ જ્ઞાત્વા હ્યનિન્દિતામ । તપઃ સુમેરુશિખરે તપ્ત્વા વિષ્ણવાલયં ગતઃ ।। ૨૭૩.

કકુદ્મીએ રેવતીને નિર્દોષ જાણીને બલદેવને આપી દીધી; અને પછી સુમેરુ પર્વત પર તપ કરીને, તે વિષ્ણુના લોકમાં ગયો.

નાભાગસ્ય ચ પુત્રૌ દ્વૌ વૈશ્યૌ બ્રાહ્મણાતાં ગતૌ । કરૂષસ્ય તુ કારૂષાઃ ક્ષત્રિયા યુદ્ધદુર્મ્મદાઃ ।। ૨૭૩.

નાભાગના બે પુત્રો હતા, જે વણિક હતા પણ પછી બ્રાહ્મણ બન્યા. કરૂષથી કરૂષ વંશના ક્ષત્રિય ઉત્પન્ન થયા, જે યુદ્ધમાં ખૂબ જ શૂર હતા.

શૂદ્રત્વઞ્ચ પૃષધ્રોઽગાદ્ધિંસયિત્વા ગુરોશ્ચ ગામ્ । મનુપુત્રાદથેક્ષઆકોર્વિકુક્ષઇર્દેવરાડભૂત્ ।। ૨૭૩.

પૃષધ્રએ ગુરુની ગાય મારીને શૂદ્રત્વ મેળવ્યું. મનુના પુત્ર ઇક્ષ્વાકુમાંથી વિકુક્ષિથી દેવરાજ જન્મ્યા.

વિકુક્ષેસ્તુ કકુત્સ્થોઽભૂત્તસ્ય પુત્રઃ સુયોધનઃ । તસ્ય પુત્રઃ પૃથુર્ન્નામ વિશ્વગશ્વઃ પૃથોઃ સુતઃ ।। ૨૭૩.

વિકુક્ષિથી કકુત્થ્થે જન્મ લીધો, તેના પુત્ર સુયોધન થયા. સુયોધનના પુત્ર પૃથુ અને પૃથુના પુત્ર વિશ્વગશ્વ હતા.

આયુસ્તસ્ય ચ પુત્રોઽભુત્તસ્ય પુત્રઃ સુથોધનઃ । તસ્ય પુત્રઃ પૃથુર્ન્નામ વિશ્વગશ્વઃ પૃથોઃ સુતઃ ।। ૨૭૩.

પૃથુના પુત્ર આયુષ થયા, આયુષના પુત્ર સુથોધન. સુથોધનના પુત્ર પૃથુ અને પૃથુના પુત્ર વિશ્વગશ્વ હતા.

શ્રાવન્તાદ્ વૃહદશ્વોઽભૂત કુબલાશ્વસ્તતો નૃપઃ । ધુન્ધુમારત્વમગમદ્‌ધુન્ધોર્ન્નામ્ના ચ વૈ પુરા ।। ૨૭૩.

શ્રાવંતથી વૃહદશ્વ જન્મ્યા, વૃહદશ્વથી કુબલાશ્વ અને પછી ધુંધુમાર રાજા થયા, જેમને પહેલાં ધુંધુ કહેતા.

ધુન્ધુમારાસ્ત્રયો ભૂપા દૃઢ઼ાશ્વો દણ્ડ એવ ચ । કપિલોઽથ દૃઢ઼ાશ્વાત્તુ હર્ય્યશ્વશ્ચ ચપ્રમોદકઃ ।। ૨૭૩.

ધુંધુમારના ત્રણ પુત્રો હતા: દૃઢાશ્વ, દંડ અને કપિલ. દૃઢાશ્વથી હર્યશ્વ અને પ્રમોદક જન્મ્યા.

હર્યશ્વાચ્ચ નિકુમ્ભોઽભૂત્ સંહતાશ્વો નિકુમ્ભતઃ । અકૃશાશ્વશ્ચ સંહતાશ્વસુતાવુભૌ ।। ૨૭૩.

હર્યશ્વથી નિકુંભ જન્મ્યા, નિકુંભથી સંહતાશ્વ અને સંહતાશ્વના પુત્રો અકૃશાશ્વ અને સંહતાશ્વ હતા.

યુવનાશ્વો રણાશ્વસ્ય માન્ધાતા યુવનાશ્વતઃ । માન્ધાતુઃ પુરુકુત્સોઽભૂન્મુચુકુન્દો દ્વિતીયકઃ ।। ૨૭૩.

યુવનાશ્વ રણાશ્વના પુત્ર હતા. યુવનાશ્વથી માંધાતા, માંધાતાથી પુરુકુત્સ અને બીજા પુત્ર મુચુકુંદ થયા.

પુરુકુત્સાદસસ્યુશ્ચ સમ્ભૂતો નર્મદાભવઃ । સમ્ભૂતસ્ય સુધન્વાઽભૂત્ત્રિધન્વાથ સુધન્વનઃ ।। ૨૭૩.

પુરુકુત્સથી નર્મદા જન્મેલા ત્રસદસ્યુ થયા. ત્રસદસ્યુના પુત્ર સુધન્વા અને સુધન્વાના પુત્ર ત્રિધન્વા હતા.

ત્રિધન્વનસ્તુ તરુણસ્તસ્ય સત્યવ્રતઃ સુતઃ । સત્યવ્રતાત્સત્યરથો હરિશ્ચન્દ્રશ્ચ તત્‌ સુતઃ ।। ૨૭૩.

ત્રિધન્વાથી તરુણ, તરુણના પુત્ર સત્યવ્રત. સત્યવ્રતથી સત્યરથ અને તેના પુત્ર હરિશ્ચંદ્ર થયા.

હરિશ્ચન્દ્રાદ્રોહિતાશ્વો રોહિતાશ્વાદ્‌વૃકોઽભવત્ । વૃકાદ્વાહુશ્ચ વાહોશ્ચ સગરસ્તસ્ય ચ પ્રિયા ।। ૨૭૩.

હરિશ્ચંદ્રથી રોહિતાશ્વ, રોહિતાશ્વથી વૃક, વૃકથી વાહુ અને વાહુથી સગર, જેમની પ્રિય પત્ની પ્રભા હતી.

પ્રબા ષષ્ટિસહસ્રાણાં સુતાનાં જનની હ્યઽભૂત્ । તુષ્ટાદૌર્વાન્નૃપાદેકં ભાનુમત્યસમઞ્જસમ્ ।। ૨૭૩.

પ્રભા સાઠ હજાર પુત્રોની માતા બની. તુષ્ઠા અને ઔર્વથી ભાનુમતીએ એકમાત્ર રાજા અસમંજસને જન્મ આપ્યો.